ساۋالناما: قازاقستاندىقتاردىڭ قانشا پايىزى بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋىنە قارسى

بۇل جوبانى MediaNet حالىقارالىق جۋرناليستيكا ورتالىعى كونراد ادەناۋەر اتىنداعى قوردىڭ قولداۋىمەن جانە PAPERLAB زەرتتەۋ ورتالىعىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزىپ وتىر.  

Demoscope بيۋروسىنىڭ ءداستۇرلى قورىتىندى ساۋالناماسى 2024 جىلعى ەڭ ايتۋلى وقيعالارىنا ارنالدى. زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارى: ازاماتتاردىڭ بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋىنە كوشۋىن قابىلداۋى جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ءومىر سالالارىن باعالاۋ.

2024 جىلعى 1 ناۋرىزدان باستاپ قازاقستان بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋىنە كوشتى. الايدا بۇل شەشىمگە قاتىستى پىكىرتالاس ءالى كۇنگە دەيىن تولاستاعان جوق.

DEMOSCOPE ساۋالناماسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگى (53,1%) بۇل شەشىمدى قولدامايدى. رەسپوندەنتتەردىڭ 22,1%-ءى ونى قۇپتاسا, 15,5%-ءى بۇل ماسەلەگە بەيتاراپ قارايدى, ال 7,4%-ءى مۇلدەم بەيحابار.

«ازاماتتاردىڭ بۇل رەفورما تۋرالى ويىن انىقتايتىن نەگىزگى ينديكاتور – رەسپوندەنتتەردىڭ تۇراتىن ءوڭىرى. قازاقستاننىڭ بارلىق دەرلىك وبلىسىندا بۇل شەشىمدى قولدامايتىن ازاماتتاردىڭ ۇلەسى باسىم ەكەنى بايقالادى. اسىرەسە, ۋاقىت ءبىر ساعات ارتقا جىلجىعان وڭىرلەردە نارازىلىق ايقىن كورىنەدى», دەپ جازىلعان حابارلامادا.

شىعىس جانە ورتالىق وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىنىڭ باسىم بولىگى (74,6%) – اباي, شىعىس قازاقستان, جەتىسۋ, قاراعاندى, ۇلىتاۋ وبلىستارى – بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋىنە قارسى ەكەنىن ءبىلدىردى. الماتى (68,4%) جانە استانا (55,7%) تۇرعىندارىنىڭ كوبى دە بۇل باستامانى قۇپتامايدى.وڭتۇستىك ءوڭىر – شىمكەنت, الماتى, جامبىل, قىزىلوردا جانە تۇركىستان وبلىسىنىڭ 47,8% تۇرعىندارى بۇل باستاماعا قارسى. سولتۇستىك ءوڭىر – اقمولا, قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قارسى بولعانداردىڭ ۇلەسى – 45,3%.

بىرىڭعاي ۋاقىتقا كوشۋدى قولداعانداردىڭ ۇلەسى ازداپ باسىم بولعان جالعىز ءوڭىر – قازاقستاننىڭ باتىس ايماعى (اقتوبە, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ وبلىستارى): 31,8%-ءى بىرىڭعاي ۋاقىتقا كوشۋدى قۇپ كورسە, 30,6%-ءى وعان قارسى.

2024 جىلعى رەزونانس تۋدىرعان وقيعانى انىقتاۋ ءۇشىن Demoscope ساۋالناماسىنا قاتىسۋشىلاردان ەڭ ايتۋلى ەكى-ءۇش وقيعانى اتاۋدى سۇرادى. ولار: سۋ تاسقىنى (10,8%), اەس قۇرىلىسىنا ارنالعان رەفەرەندۋم (10,4%) جانە تالعارداعى شەرزات بولاتتىڭ قازاسى (7,8%).سونداي-اق رەزونانس تۋدىرعان وقيعالار رەيتيڭىندە تومەندەگى وقيعالار دا بار:

بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋىنە كوشۋ (7,6%);جەر سىلكىنىسى (6,4%); سالتانات نۇكەنوۆانى ولتىرگەنى ءۇشىن بيشىمباەۆقا شىققان ۇكىم جانە وتباسىداعى زورلىق-زومبىلىق تۋرالى زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر (4,4%); تەڭگەنىڭ دەۆالۆاتسياسى (3,1%); پاريج وليمپياداسىندا قازاقستاندىق سپورتشىلاردىڭ ونەرى (2,6%); حالىقارالىق ءىس-شارالار, مەملەكەتتىك ساپارلار (2,3%);استانادا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىنى (2%).

2024 جىلدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى ينديكاتورى – ازاماتتاردى ەڭ كوپ مازالايتىن ماسەلەلەر.

Demoscope مالىمەتى بويىنشا, قازاقستاندىقتاردى ەڭ كوپ الاڭداتاتىن ماسەلەلەر: تومەن جالاقى مەن تابىس دەڭگەيى (37,6%), ەڭ قاجەتتى تاۋار باعاسىنىڭ ءوسۋى (28,3%), جەمقورلىق (26,8%).

تاعى ەسكەرەتىن جايت, Demoscope-تىڭ بۇعان دەيىنگى ساۋالنامالارى بويىنشا, تابىستىڭ تومەن بولۋى مەن جەمقورلىق بىلىكتى كادرلاردىڭ شەتەلگە كەتۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى جانە وتاندىق سپورتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى.

سونىمەن قاتار نەگىزگى الەۋمەتتىك پروبلەمالار قاتارىندا:

زەينەتاقىنىڭ, جاردەماقىنىڭ, شاكىرتاقىنىڭ دەڭگەيى – 20,6%; قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى – 19,3%; ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جاعدايى – 16,2%; دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ جاعدايى – 16,1%; قىمبات تۇرعىن ءۇي مەن ونىڭ ناشار جاعدايى – 13,1%; جۇمىس ورنىنىڭ تاپشىلىعى جانە جۇمىسپەن قامتۋداعى قيىندىقتار – 12,7%; كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ ناشارلىعى (جولدار, تروتۋارلار جانە ت.ب.) – 9,3%.

Demoscope ساۋالناماسى قازاقستاندىقتار ءومىردىڭ نەگىزگى سالالارىنا دا كوڭىلى تولمايتىنىن انىقتادى. ەڭ كوپ سىنعا قالعاندارى: ەكولوگيا (54%), ەكونوميكا (46,5%) جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى (43,3%).

سونىمەن قاتار كەلەسى سالالارعا دا تەرىس باعا بەرىلدى: جۇمىسپەن قامتۋ (32,9%), دەنساۋلىق ساقتاۋ (31,4%), قۇقىق ءتارتىبى مەن قاۋىپسىزدىك (26,6%), ءبىلىم بەرۋ (26,3%), ساياسي جانە ازاماتتىق ەركىندىك (20%).قوعام باعاسىنىڭ ناشارلاۋى Demoscope ساۋالناماسىنىڭ ەكى جىلدىق ناتيجەسىن سالىستىرعاندا انىق بىلىنەدى.

2023 جىلعى جەلتوقساندا دا قازاقستاندىقتار ءومىردىڭ ماڭىزدى سالالارىن باعالاعان بولاتىن. ديناميكاداعى دەرەكتەر بارلىق باعىتتار بويىنشا ورتاشا 8%-كە ناشارلاعانىن كورسەتەدى.

ەڭ كوپ سىنعا ۇشىرايتىن سالا – ەكونوميكالىق جاعداي. ەگەر 2023 جىلى 33,4% ونىڭ ناشارلاعانىن ايتسا, 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش 46,5%-كە دەيىن ءوستى. ءبىر قىزىعى, ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىنىڭ ناشارلاعانىنا قاراماستان, قازاقستاندىقتاردىڭ كوبى (58%) ءوپتيميزمىن ساقتاپ, 2025 جىل بيىلعا قاراعاندا جاقسى وتەدى دەپ سەنەدى.

سونىمەن قاتار 14%-ى جاڭا جىل شامامەن وسىنداي بولادى دەپ ەسەپتەسە, 6,3%-ى 2025 جىل قيىن بولادى دەپ كۇتەدى, ال 21,7%-ى بولجام جاساۋعا قينالادى. Demoscope زەرتتەۋى مەملەكەتتىك شەشىمدەردى قازاقستاندىقتاردىڭ كوپ بولىگى قولدامايتىنى الەۋمەتتىڭ كوڭىلى تولمايتىنىن كورسەتەدى. بۇل فاكتورلار بولاشاقتا نارازىلىق كوڭىل-كۇيىنىڭ ارتۋىنا جانە الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىققا اكەلۋى مۇمكىن.