ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي كىتاپحاناسىندا بەلگىلى اقىن, ماناسشى, دراماتۋرگ بايانعالي الىمجانوۆقا ارنالعان «مىڭجىلدىقتار جىرشىسى» اتتى ادەبي-تانىمدىق كەش ءوتتى. تال بويىنا توقسان ونەردى توعىستىرعان بايانعالي ءالىمجانوۆ تا ءداۋىرىمىزدىڭ ەرەكشە قۇبىلىسى.
سالتاناتتى ءىس-شارانىڭ العاشقى قۇتتىقتاۋ ءسوزىن الاشتانۋشى عالىم, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى جەتكىزدى. بايانعالي ءالىمجانوۆتىڭ دراماتۋرگيا مەن بالالار ادەبيەتىنە قوسقان ۇلەسىن ايرىقشا اتاپ ءوتىپ, شىعارماشىلىق الەمىنە شولۋ جاسادى. سونداي-اق اكادەميك امانتاي شارىپپەن بىرگە اقىندى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «كۇلتەگىن» مەدالىمەن ماراپاتتادى.
فولكلورتانۋشى عالىم, پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ بايانعالي ءالمجانوۆتىڭ جىرشىلىق ونەرى ءھام ونىڭ ەپيكالىق قۋاتى حاقىندا بايانداما جاسادى. «ولەڭ جىردىڭ كوك نوسەرى بايانعالي قىرعىز حالقىنىڭ «ماناس» ەپوسىن جاتقا زاۋلاتىپ, اسقان شەبەرلىكپەن, اسقاق شابىتپەن قۇلشىنا, شالقىتا ورىندايدى. ال ونىڭ جادى – ۇلكەن مۇراعات دەرسىڭ. ساناسىنداعى اقپارات اعىنى مۇحيتتاي كەڭ. ول ەپوس تابيعاتىن تەرەڭ ۇعىنىپ, نازىك قابىلداعانى سونداي – ءوڭ-الپەتىنىڭ قۇبىلىستارى, كوزقاراسى, داۋىس مانەرى, سارىنى تاڭعاجايىپ ءبىر سۇلۋلىققا بولەنىپ, قۇبىلىپ, تۇرلەنىپ وتىرادى», دەدى سەرىك نەگيموۆ.
ارتىنشا كورەرمەندەردىڭ سۇراۋىمەن كەش قوناعى «ماناس» جىرىنان ءۇزىندى ايتىپ بەردى. ەكى كوزىن تارس جۇمىپ, ماقامعا ەلىتىپ وزگەشە ءبىر ھالگە تۇسكەن ماناسشى وزىمەن بىرگە تىڭداۋشىسىندا رۋحاني الەمگە الىپ كەتكەندەي اسەر قالدىردى. زال سىلتىدەي تىنىپ, جىر اياقتالعاندا گۇر ەتىپ قول سوقتى.
كەلەسى ءسوز العان عالىم, پروفەسسور راقىمجان تۇرىسبەك اقىننىڭ 2022 جىلى جارىق كورگەن «پاندەميا» پوەماسى تۋرالى ءسوز قوزعادى. «اقىننىڭ «پاندەميا» اتالاتىن پوەماسى –قايعىلى ۋاقىتتىڭ كوركەم بەينەسى, دارىگەرلەردىڭ ەرلىككە تولى كۇرەسى مەن ءتاجتاجال قۇرباندارىنا قويىلعان ماڭگىلىك ەسكەرتكىش. بۇل شىعارما ەشقاشان وزەكتىلىگىن جويمايدى», دەدى راقىمجان تۇرىسبەك.
كەش سوڭىندا بايانعالي ءالىمجانوۆ عىلىمي كىتاپحانا قورىنا 30 تومدىق شىعارمالار جيناعىن, باسقا دا بىرنەشە كىتاپتارىن سىيعا تارتتى. عىلىمي كىتاپحانا ديرەكتورى ب.ورازاليەۆ قالامگەردى مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, شىعارماشىلىق تابىس تىلەدى. ءبىز ورايى كەلگەندە اقىن, جىرشىنىڭ زامانداسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور بولات قورعانبەكوۆتىڭ مىنا ءبىر لەپەسىن ۇسىنعاندى ءجون كوردىك:
ء«بىزدىڭ جاستىق شاعىمىزدا ءسوز ونەرىنە يكەمى بار جاستاردىڭ كوبى سول كەزدەگى س.م.كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا جانە فيلولوگيا فاكۋلتەتتەرىنە وقۋعا تۇسەتىن. ولار ءبىر-بىرىنە ۇيىرسەكتەپ توپ قۇراپ جۇرەتىن, جازۋشىلار وداعىنا ءجيى بارعىشتايتىن.
مەن وقىعان كەزدە گازەت-جۋرنال بەتىنە شىعىپ, اقىن, جازۋشى اتانىپ ۇلگەرگەن ايت-مان (سۆەتقالي) نۇرجان, جانات اسكەربەكقىزى, نۇرلان قامي جانە مەن, جۇبىمىز جازىلماي وداققا بىرگە بارىپ, ءبىراز اقىن-جازۋشىلارمەن مۇمكىندىگىنشە ارالاس-قۇرالاس بولدىق. سولاردىڭ ىشىندە جۇماتاي جاقىپباەۆ پەن بايانعالي ءالىمجانوۆتى ءبولىپ ايتامىن. جۇماعاڭنىڭ سوڭىنان ەرگەن قالامگەر-جاستار كوبىرەك بولىپ, ول ۇيىم دەڭگەيىندە باعالانىپ, «قاعانات» دەپ اتالعانى قازىرگى ادەبيەت سۇيەر قاۋىمعا بەلگىلى. ال بايانعالي اعامىزدىڭ سوڭىنا ىلەسىپ, ونىڭ اينالاسىنا توپتاسقان جاستار اسا كوپ بولا قويماعانىمىزبەن, ۇنەمى بارىس-كەلىستە جۇردىك. باياعاڭنىڭ ۇيىندە شۇيىركەلەسىپ, داستارقانىندا كوبىرەك باس قوساتىن ءىنى-قارىنداستارى مەيىرحان اقداۋلەت, ابۋباكىر قايران, سۆەتقالي, نۇرلان, جانات جانە مەن بولدىم.
داستارقان باسىندا باياعاڭ دومبىرا الىپ, بويىنا بىتكەن ءتۇرلى ونەرلەرىن رەت-رەتىمەن كورسەتەدى, «ماناستان» ۇزىندىلەر ايتادى. «ماناستاعى» ارعى-بەرگى ءومىر شىندىعىنىڭ جيناقتالعان مىسالدارىن ايتىپ, تاڭعالدىرادى. ءالى ايتىس ونەرىنىڭ دامي قويماعان كەزى, سۋىرىپ سالىپ ولەڭ ايتاتىن اقىنداردى ول كەزگە دەيىن تىم از كورگەنبىز. تاڭسىق ونەر بولاتىن. مەيىرحان اعامىزعا, باسقالارىمىزعا ارناپ ءازىل-قالجىڭ ارالاس شۋماقتاردى تىڭنان سۋىرىپ, تۇيدەك-تۇيدەگىمەن اعىتادى. ونىڭ ايتىس ونەرىنىڭ قايتا جاندانىپ, قالىپتاسۋىندا ەڭبەگى زور ەكەنىن قازىر ءدۇيىم جۇرت بىلەدى. ال ءبىز باياعاڭنىڭ سۋىرىپ سالمالىعىنا بۇعان دەيىن كۋا بولعاندارمىز. سونداي-اق جىرشىلىق ونەرىنە دە مولىنان قانىققانبىز. ءدۇيىم جۇرت ماعجاننىڭ اتىن ءالى بىلمەيتىن كەزدە ونىڭ «باتىر بايانىن» جاتقا ايتاتىن. بۇل دا حالىقتىڭ قالعىپ بارا جاتقان ساناسىن سەرپىگەن كونە سارىننىڭ ۇلى كۇمبىرىنىڭ ءبىرى بولدى. وسىنداي كۇمبىر ول كەزدە كوپ ەمەس ەدى. ويانعان سانا جاستاردى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە الىپ كەلدى. ايتپاقشى, جەلتوقسان دەمەكشى, باياعاڭنىڭ بۇل وقيعاعا قاتىسى ەسكە ءتۇسىپ وتىر.
وسى وقيعادان سوڭ, ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن ۇلتارالىق قاقتىعىستار ءجيى-ءجيى بوي كورسەتىپ جاتتى. قازاقتار مۇلدە از تۇراتىن قالانىڭ شەتكى اۋداندارىندا قازاق ۇلتى وكىلدەرى ءجيى سوققىعا جىعىلدى. اسىرەسە وزگە ۇلت وكىلدەرى تىعىز ورنالاسقان سول كەزدە «تۋرچاتنيك», «تاتاركا» دەپ اتالاتىن جەرلەردە وسىنداي وقيعالار جيىلەپ كەتتى. مۇنداي جاعدايلاردى قالت جىبەرمەي, ۇلتشىلىق رەتىندە تەز انىقتاپ, تەز ايىپتايتىن كەڭەستىك جۇيە قازاقتارعا كەلگەندە جۇمعان اۋىزدارىن اشپاي قالا بەردى. جەلتوقساننىڭ 19-20 كۇندەرى روزىباكيەۆ كوشەسىنىڭ 259-ۇيىندەگى سۆەتقاليدىڭ پاتەرىندە ونىڭ جارى بيبايشا, نۇرلان, جانات جانە مەن جاۋ قورشاۋىندا قالعانداي كۇيدە بولعانىمىز ەسىمدە. جوعارىداعى سۆەتقاليدىڭ پاتەرىنەن قاراپ, قولىنا تاياق ۇستاعان وزگە ۇلت وكىلدەرىن باقىلاپ, «پاتەرىمىزگە كىرىپ كەلمەسىن» دەگەن ساقتىقپەن ينە ۇشىندا وتىرعانداي بولعانبىز. 20-سىنان 21-نە قاراعان ءتۇنى كۇيىپ تۇرعان «تۋرچاتنيكتەگى» بايانعالي اعامىزدىڭ ۇيىنە جانىمىزدى شۇبەرەككە ءتۇيىپ بارعانبىز. ءوزى قايراتتى, بوكسشى باياعاڭ مەن كاراتە ونەرىن جاسىرىن ۇيرەنىپ, ابدەن مىقتى مەڭگەرگەن ابۋباكىر قايراندى ارقا تۇتقانىمىز عوي. وندا دا قاپتاپ جۇرگەن جاساۋىلداردى كورىپ, اسقان ساقتىقپەن سىرتقا شىعىپ كەلىپ جۇرگەنىمىز ەسىمىزدە.
مۇنداي ۇلتارالىق قاقتىعىس كوپكە دەيىن سوزىلدى. ارادا 3 اي وتكەندە بايانعالي اعامىز سونداي ءبىر سودىرلاردىڭ سوققىسىنا جىعىلدى. ۇمىتپاسام 1987 ناۋرىز ايىنىڭ باس جاعى. جايشىلىقتا ەكى-ءۇش جىگىتكە دەس بەرمەيتىن قارۋلى, سپورتشى بايانعالي اعامىزعا قاراسى كوپ بۇزاقى جابىلعان.
ءبىز ۇلتتىق رۋحتىڭ قايتا ويانۋى مەن وعان مۇمكىندىك بەرمەي, قايتا تۇنشىقتىرۋعا تىرىسقان توتاليتارلىق جۇيەنىڭ اشىق جانە جاسىرىن تۇردەگى زورلىق-زومبىلىعىنىڭ دا كۋاسى بولدىق. سونداي قيىن كۇندەردە ارقا تۇتقان ازۋلى اعامىزدىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى – بايانعالي ءالىمجانوۆ ەدى. ول ءبىز تانىعان جىگىت شاعىمىزدان بەرى سوزىمەن دە, ىسىمەن دە ۇلت بولاشاعىنا تالماي قىزمەت ەتۋمەن كەلەدى».