جاس ىزدەنۋشىلەرگە جاسالعان قامقورلىق

شىندىعىندا, ء«وز ءۇيىم – ولەڭ توسەگىم» دەيتىن قازاق ءۇشىن شاڭىراعى ەڭ كيە­لى مەكەننىڭ ءبىرى ەكەنى بەل­گىلى. ال ءىلىم ىزدەپ كەلىپ, ءىرى قا­­لالاردا تۇراقتاپ, قان­شا­­ما جىل سۇيىكتى سالاسىندا تابان اۋدارماي جۇمىس ىس­­تەپ كەلە جاتسا دا تابى­سى تەك پاتەر جالداۋعا جەتە­تىن, ءۇي الۋ قيالىندا عانا بار بۇ­­گ­ىنگى بىرقاتار كاسىپ يەسى­نە ءۇيلى بولۋ – ءسوزسىز ۇلكەن باقىت. سونداي باقىتقا بو­لەن­گەن 10 جاس عالىم جۋىق­تا پرەزيدەنتتىڭ اتىنان بەرىل­گەن پاتەر سەرتيفيكاتىن قو­لىنا الۋ ءۇشىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكپەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا مينيستر عىلىم مەن يننوۆاتسيا­نى دا­مىتۋ – ەل دامۋىنىڭ ەكونو­ميكالىق باعىتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى ەكە­نىن ايتىپ, پرەزيدەنتتىڭ قولداۋىمەن عىلىم سالاسىندا ايتارلىقتاي وزگەرىس بولعانىنا توقتالدى.

«مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ بيىل­عى شىل­دەدە «عىلىم جانە تەحنو­لو­گيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ­­عا قول قويدى. جاس عا­لىم­­داردىڭ زەرتتەۋلەرىن گرانت­­تىق قارجىلاندىرۋعا ار­­نالعان كونكۋرستاردىڭ ناتي­جەسىندە 1500 جوبا ىسكە اسى­رىلىپ جاتىر. جىل سا­يىن الەمنىڭ جەتەكشى عىلى­مي ورتالىقتارىندا 500 وتان­دىق عالىم تاعىلىمدامادان ءوتىپ وتىر. الداعى ەكى جىلدا جاس عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنە بولى­نەتىن گرانت سانى تاعى دا ار­تادى. عىلىمي كادرلار­دى الەۋمەتتىك قولداۋ سالا­داعى بار مامانداردى كوتەر­مەلەپ قانا قويماي, عى­لى­مي-تەحنيكالىق پروگرەس­كە ۇلەس قوسۋعا دايىن جاس عا­لىم­داردىڭ جاڭا بۋى­نىن تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جاس عالىمدار قاتارىنىڭ كوبەيۋى ءوز كەزەگىندە عىلىم­دى دامىتۋعا, زەرت­تەۋ ناتي­جەلەرىن كوممەرتسيا­لان­دى­رۋعا جانە جاڭا ەكونو­ميكالىق كلاستەرلەر قۇرۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى س.نۇربەك. ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەن­سەك, جاس عالىمداردى قولداۋ ماق­­ساتىندا ۆەدومستۆو بۇل جۇ­مىستى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇ­زە­گە اسىرادى, وسىنداي ناق­­تى شارالار ارقىلى ەلى­مىزدەگى عىلىمدى جانە عا­لىم­دار قاۋىمىن قولداۋ جۇمى­سى الداعى ۋاقىتتا دا جالعا­سىن تابادى.

جاڭا پاتەر العاندار اراسىندا عالىمدار وتباسى بار. ەرلى-زايىپتى زەرتتەۋشى­لەر ايدار مولداجانوۆ پەن اقمارال قۇلماحامبەتوۆا – في­لوسوفيا دوكتورلا­رى, PhD. «مەن قازاق ۇلت­تىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەر­سيتەتى زەرتحاناسىنىڭ مەڭ­گە­رۋشىسىمىن. جارىم اقما­رال دا اتالعان جوعارى وقۋ ور­نى­نىڭ ەلەكتروتەحنيكا جانە ەنەرگەتيكا كافەدراسىندا اعا وقىتۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. بۇگىن ءبىز ءۇشىن ەرەكشە, كۇتپەگەن كۇن بولدى. قۋا­نىشىمىزدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. وسى ورايدا جاس عالىمدارعا كەرەمەت مۇمكىندىك بەرىلىپ جاتقانىنا العىس ايتامىز. بۇل جاس بۋىندى ىزدەنۋگە, عىلىمعا بەت بۇرۋعا نەمەسە وسى سالادا ءارى قاراي دا ءوزىن كورسەتۋگە شابىتتاندىرادى. ەندى عالىم­دار ءوز پاتەرلەرىندە تۇرىپ, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋگە الاڭداماي, عىلىمعا كوبىرەك ۋاقىت بولە الادى. بۇعان دەيىن دە پرەزيدەنتتىڭ وسى باستاماسىمەن بىرقاتار عىلىمي قىزمەتكەرلەر ءۇيلى بولدى. سولاردىڭ قاتارىندا ءوزىمىزدىڭ دە بولعانىمىزعا قۋانىپ وتىرمىز. پاتەر كىلتى ەڭبەگىمىزدىڭ ەلەنگەنى جانە ەلىمىزدىڭ بولاشاق دامۋىنا ىقپال ەتەتىن عىلىمنىڭ كەلەشەك تابىستارىنا ىنتالاندىرۋ دەپ بىلەمىن», دەدى ا.مولجانوۆ.

ال ماتەماتيكا جانە ما­تەماتيكالىق مودەلدەۋ ين­س­­­­­تيتۋتىنىڭ عىلىمي قىز­­­­­مەتكەرى, PhD سايان بايجانوۆ: «مەن عى­لىم الەمىنە 2014 جىلى باكالاۆ­ريات­تى بىتى­رە سالىسىمەن كەل­دىم. سو­دان بەرى ون جىلدان استى. ما­تەماتيكالىق لوگي­كا تەورياسىمەن اينالىسا­مىن. جالپى, كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە عىلىمدى جاق­سى قارجىلاندىرىپ جاتىر. ءبى­لىم مەن عىلىمعا ين­ۆەس­تي­­تسيا قۇياتىن ەلدە دامۋ بار, دەگەن. زامانداس ارىپ­تەس­تە­رىمە عىلىمدا ءوزىنىڭ الەۋە­تىن كورسەتۋدى, عىلىممەن اينا­لىسۋدى جالعاستىرۋعا, جۇرە­گىمەن, جانىمەن زەرتتەۋگە باس قويۋعا, ءوزىن ارناۋعا كەڭەس بەرەمىن. بۇل ءۇشىن بىزدە كوپ جاعداي جاسالعان», دەپ وي ءبولىستى. 

مەملە­كەت باسشىسى 2024 جىلعى 31 مامىر­دا عىلىم ورداسىندا سالا­داعى كەيىنگى بۋىن وكىل­دە­رى­مەن كەزدەسۋىندە 10 جاس عالىمعا پاتەر سەرتيفي­كات­تارىن تابىستاعان ەدى. سو­نى­مەن قاتار پرەزيدەنت عا­لىم­داردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن كوتەرۋ جانە قول­داۋ كورسەتۋ, سونداي-اق عى­لىمعا جاس كادرلاردىڭ كە­لۋىن ىنتالاندىرۋ ماقسا­تىن­­دا ۇكىمەتكە باسپانا بە­رە­­تىن عالىمداردىڭ ءتىزىمىن ازىر­لەۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وسىعان بايلانىستى عى­لىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيستر­لىگى بيىلعى مامىر ايىنان باستاپ باسپاناعا مۇقتاج جاس عالىمداردىڭ (40 جاس­قا دەيىن قوسا العان­دا) ءتىزىمىن ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ, الما­تى قالاسىندا باسپانا بە­رۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگان­دار­عا ۆەدومستۆولىق باعى­نىستى عىلىمي ۇيىمداردىڭ, جوعارى جانە جوعارى وقۋ ور­نىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى جاس عالىمدارى­نىڭ كەزەكتى ءتىزىمىن ءتۇزدى. وسى باعدارلاما بويىنشا ءۇي الۋعا الماتى قالاسىندا ورنالاسقان مەملەكەتتىك ورگاندارعا ۆەدومستۆولىق باعىنىستى عىلىمي ۇيىمدار مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنان 300-گە جۋىق ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن ەكەن.

ايتپاقشى, 2023 جىلى 19 قازاندا عىلىم جانە جوعا­رى ءبىلىم مينيسترلىگى مەن «وتباسى بانك» اكتسيو­نەر­لىك قوعامى اراسىندا جاس عا­لىمدارعا 2023–2027 جىل­دارعا ارنالعان جەڭىلدەتىلگەن كرەديت بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە كەلگەن بولاتىن. ويتكەنى ادەتتە تەك تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ جارتىسىن جيناعاندارعا عانا كرەديت بەرەتىن وتباسى بانكى مينيسترلىكپەن كەلىسىم ناتي­جەسىندە قۇنى 20 ملن تەڭگەدەن اسپايتىن ءۇيدى 10 پايىزدان 50 پايىزعا دەيىنگى كولەمدە  العاشقى جارناسىن قۇيىپ, اۋەلدە جىلدىق 5 پايىزبەن, پاتەردىڭ 50 پايىزىن تولەگەننەن كەيىن 3,5 پايىزعا دەيىنگى مولشەرلەمەمەن 25 جىل­عا دەيىنگى مەرزىمگە يپوتە­كالىق قارىز بەرەدى. پاتەر الۋعا العاشقى جارناسى 10 پايىزدىڭ جەتكىلىكتى بولۋى 50 پايىزىن جيناۋدان گورى اجەپتاۋىر كومەك ەكەنى داۋسىز. سەبەبى ادامعا 10 ملن تەڭگەگە قاراعاندا 2 ملن تەڭگە قۇيىپ تەزىرەك ءۇيلى بولعان جەڭىلىرەك ءارى جايلىراق. سودان دا بولار, قازىرگە دەيىن اتالعان باعدارلاما بويىنشا 290 جاس عالىم باسپانا الىپ ۇلگەرىپتى.