بيىل اقپاندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اسا ماڭىزدى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. نەگىزگى مىندەتتەر قاتارىندا لوگيستيكا مەن كولىك كوممۋنيكاتسيالارىن جاقسارتۋ, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ, شالعاي جانە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى ازاماتتاردىڭ ءومىر سۇرۋىنە قولايلى جاعداي جاساۋ ماسەلەسى ايقىندالدى.
وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت 2029 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق ينفراقۇرىلىم جوسپارىن ازىرلەپ, بەكىتتى. قۇجاتتىڭ ستراتەگيالىق مىندەتى – باسىم جوبالاردى ايقىنداۋ, نىسانالى كورسەتكىشتەر مەن ينفراقۇرىلىمنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن بەلگىلەۋ. دامۋ جوسپارى ءتورت نەگىزگى باعىتقا بولىنگەن 204 جوبانى قامتيدى, ولار – ەنەرگەتيكالىق (46 جوبا), كولىك سالاسى بويىنشا (59 جوبا), سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ (89 جوبا), سونداي-اق تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدار.
بيىل ەلىمىزدىڭ جىلۋ ەنەرگەتيكاسىنا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە (جەك) جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتكەن بىرنەشە ماڭىزدى كەلىسىم مەن زاڭدارعا قول قويىلدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ «جىلۋ-ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ» بيۋدجەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 14 جوبانى ىسكە اسىرۋعا 52,7 ملرد تەڭگە ءبولىندى, ونىڭ ىشىندە 6 جوبا جىلۋمەن قامتۋعا, 8 جوبا ەلەكترمەن جابدىقتاۋعا قاتىستى.
ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ەلىمىز قايتارىمدى ينۆەستيتسيالاردىڭ جىلدىق ءليميتىن 32 ملرد تەڭگەدەن 428 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتتى. قازىر ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەر شەڭبەرىندە جالپى قۋاتى 2,48 گۆت بولاتىن 19 كەلىسىم قولدانىستا, ونىڭ ىشىندە قايتارىمدى ينۆەستيتسيالار ءليميتى ۇلعايعاننان كەيىن 13 كەلىسىم (جيىنتىق قۋاتى 1,4 گۆت) جاسالدى.
8 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى جىلۋمەن جابدىقتاۋ سالاسىندا جيناقتالعان كەشەندى پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالعان «جىلۋ ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» جاڭا سالالىق زاڭعا قول قويدى. زاڭ شەڭبەرىندە ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جانە سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ كوزدەلگەن.
حالىقارالىق ارىپتەستەرمەن ىنتىماقتاستىق ەلىمىزدىڭ ەكولوگيالىق ورنىقتى ەنەرگەتيكا جولىنداعى ۇستانىمىن نىعايتتى. 7 ناۋرىزدا قازاقستان مەن ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتى اراسىندا 1 گۆت جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. بۇل جوبا جەتىسۋ وبلىسىندا ىسكە اسىرىلادى, ينۆەستور حالىقارالىق كومپانيا – Acwa Power. 12 قاراشادا ەل ۇكىمەتى مەن «Qazaq Wind Power» جشس اراسىندا جامبىل وبلىسىندا جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى تاعى ءبىر ماڭىزدى كەلىسىمگە قول قويىلدى. جوبانىڭ نەگىزگى ينۆەستورى – «Masdar» كومپانياسى, ال جەس قۋاتى 1 گۆت قۇرايدى. بۇل كەلىسىم ەلىمىزدىڭ جەك دامىتۋ جانە كومىرتەگى شىعارىندىلارىن ازايتۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى. سونداي-اق قاراشا ايىندا قازاقستان-قىتاي ۇكىمەتتەرى اراسىندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىنداعى بىرقاتار جوبانى ىسكە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالدى. اتالعان كەلىسىم شەڭبەرىندە جالپى قۋاتى 1,8 گۆت جەل جانە كۇن ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر, بۇل ەنەرگيا كوزدەرىن ءارتاراپتاندىرۋدا ماڭىزدى قادام بولۋعا ءتيىس.
سونىمەن قاتار ەلىمىز قاتار مەملەكەتىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرنەشە جوبانى بەلسەندى دامىتۋدا. 20 ناۋرىزدا قىزىلوردا وبلىسىندا قۋاتى 1,1 گۆت بۋ-گاز قوندىرعىسى مەن اباي وبلىسىندا قۋاتى شامامەن 350 مۆت سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن قوسقاندا, بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى قاتار ەلىمەن ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى. 17 ساۋىردە رەسەي فەدەراتسياسىمەن تاعى ءبىر ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى, ول كوكشەتاۋ, سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىندا جيىنتىق قۋاتى شامامەن 1 گۆت بولاتىن ءۇش جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن سالۋ جونىندەگى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى كوزدەيدى.
بيىل مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا 12 مىڭ شاقىرىم اۆتوموبيل جولىن جوندەۋ جانە سالۋ جۇمىسى باستالدى, ونىڭ 7 مىڭ شاقىرىمى جىل سوڭىنا دەيىن بىتۋگە ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, قاراعاندى – الماتى (879 كم), تالدىقورعان – وسكەمەن (768 كم), اقتوبە – قاندىاعاش (96 كم), اتىراۋ – استراحان (212 كم) اۆتوجولدارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ اياقتالدى.
تەمىرجول كولىگى سالاسىندا ماگيسترالدى تەمىرجول جەلىسىن جوندەۋ جالعاسىپ جاتىر, بيىل 1401 شاقىرىمعا جوندەۋ جۇرگىزىلدى (ونىڭ ىشىندە كۇردەلى جوندەۋ – 570 كم, كومپونەنتتىك جوندەۋ – 187 كم جانە الدىن الا جوسپارلى جوندەۋ – 644 كم). سونىمەن قاتار 143 جولاۋشى ۆاگونى, 185 لوكوموتيۆ جانە 1,5 مىڭ جۇك ۆاگونى جاڭارتىلدى. 10 ايدا جاڭا 113 جولاۋشى ۆاگونى جەتكىزىلدى, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 30 ۆاگون اكەلىنۋگە ءتيىس. جالپى 11 ايدا تەمىرجول كولىگىمەن 19,2 ملن جولاۋشى جانە 390,5 ملن توننا جۇك تاسىمالداندى. جولاۋشىلار تاسىمالى 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 5,5%-عا ءوستى.
بيىل تۋريستىك سەگمەنتتى دامىتۋ ماقساتىندا «الماتى – تۇركىستان – تاشكەنت – الماتى» جاڭا باعىتى ىسكە قوسىلدى. بۇل جوبا ىشكى جانە حالىقارالىق ءتۋريزمدى دامىتۋدا, سونداي-اق ەلدەر اراسىنداعى مادەني, ەكونوميكالىق بايلانىستى ىنتالاندىرۋدا ماڭىزدى قادام بولدى.
وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ جانە جۇك تاسىمالىنا جاعدايدى جاقسارتۋ ماقساتىندا جالپى ۇزىندىعى 1,3 مىڭ شاقىرىم بولاتىن ءتورت ءىرى تەمىرجول جوباسىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسىپ جاتىر.
تەڭىز ينفراقۇرىلىمى ايتارلىقتاي نىعايدى. اقتاۋ پورتىندا جىلىنا 300 مىڭ جفب وتكىزۋ قابىلەتى بار كونتەينەرلىك حاب سالىنۋدا. قۇرىق پورتىندا جاڭا استىق تەرمينالى مەن «سارجا» كوپفۋنكتسيونالدى تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
جىلىنا 1 ملن توننا قۋاتتىلىعى بار جاڭا استىق تەرمينالىنىڭ اشىلۋى ەلىمىزدە ترانزيت پەن لوگيستيكانى دامىتۋ باعىتىندا ماڭىزدى وقيعا بولدى. جوبا اياسىندا ءبىر ۋاقىتتا 28 مىڭ توننا استىق ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 18 سيلوس سالىندى. تەرمينالدىڭ كونۆەيەرلەرىنىڭ ونىمدىلىگى ساعاتىنا 300 توننا. بۇل تەرمينال استىق ەكسپورتىن, ونىڭ ىشىندە قازاقستان – يران باعىتى جانە كاۆكاز ايماعى ەلدەرىنە جەتكىزۋ كولەمىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
سونىمەن قاتار وسى جىلى الماتى مەن قىزىلوردا اۋەجايلارىندا جاڭا جولاۋشى تەرمينالدارى پايدالانۋعا بەرىلدى. الماتىداعى تەرمينالدىڭ وتكىزۋ قابىلەتى 6 ەسە ارتتى (جىلىنا 2,5 ملن-نان 14 ملن جولاۋشىعا دەيىن), ال قىزىلوردادا 7 ەسە ءوستى (جىلىنا 300 مىڭنان 2 ملن جولاۋشىعا دەيىن). بۇدان بولەك, جىل سوڭىنا دەيىن شىمكەنت قالاسى اۋەجايىندا جاڭا تەرمينالدى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سونداي-اق بيىل شاقپاق بابا اسۋىنداعى تۋننەلدىڭ قۇرىلىسى, بۇقتىرما سۋ قويماسى ارقىلى وتەتىن كوپىر, شامالعان ستانساسىنداعى جولايىرىعى سىندى بىرقاتار ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبا اياقتالدى.
ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى دا (تحكب) تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى. وتكىزۋ قابىلەتى جىلىنا 6 ملن تونناعا, ونىڭ ىشىندە 100 مىڭ جفب كونتەينەرلىك تاسىمالدارعا دەيىن ۇلعايىپ وتىر. 11 ايدا جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى 63%-عا ءوسىپ, 4,1 ملن تونناعا جەتتى, ال كونتەينەرلىك تاسىمالدار 2,6 ەسەگە ارتىپ, 50,5 مىڭ جفب قۇرادى. سونىمەن قاتار ترانسكاسپي كولىك ءدالىزىنىڭ ۇيلەستىرۋ ورتالىعى ىسكە قوسىلدى. جاڭا پلاتفورما تحكب-نىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. بۇل ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى جەتكىزۋ مەرزىمىن 15 كۇنگە دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇگىندە ەلىمىزدە 450 مىڭنان استام جۇك اۆتوكولىگى تىركەلگەن, ولار كۇندەلىكتى ەل اۋماعىندا جۇك تاسىمالدايدى. كولىك جۇيەسىنىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە اۆتوجولدارعا ارتىق جۇكتەمەنى بولدىرماۋ ءۇشىن اۋىر سالماقتى كولىكتەردىڭ سالماعى مەن ولشەمدەرىن ءتيىمدى باقىلاۋ قاجەت. اتالعان ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا 2025 جىلعا دەيىن 220 اۆتوماتتاندىرىلعان ولشەۋ ستانساسىن ء(اوس) ورناتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ستانسالار تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى جانە اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ سالماعى مەن ولشەمدەرىن ۇزدىكسىز باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ەلىمىزدە باقىلاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ باعىتىندا قوزعالىس بارىسىندا اۆتوكولىك قۇرالدارىن اۆتوماتتى تۇردە ولشەۋگە ارنالعان «سەرگەك» قاعيداتىن ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋدىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى پروتسەسسينگ ورتالىعىمەن ينتەگراتسيالاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل اكىمشىلىك ۇدەرىستەردى تولىق اۆتوماتتاندىرۋعا, ولاردى بارىنشا اشىق ءارى جىلدام جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.