قارجى مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جاستار اراسىندا قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا ارنايى فورۋم ءوتتى. بۇل ءىس-شارادا قارجى پيراميدالارى, دروپ سحەمالارى, ينتەرنەت الاياقتىقتارى, ەسىرتكى ساۋداسىنا بايلانىستى الداۋدىڭ ادىستەرى جان-جاقتى تالقىلاندى. ماماندار ستۋدەنتتەرگە الاياقتاردان ساقتانۋ جولىن ءتۇسىندىردى.
استانا قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتى قىزمەتكەرلەرى ەلىمىزدە قارجىلىق الاياقتىقتىڭ كوبەيىپ كەتكەنىن اتاپ ءوتتى. ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ دەرەگىنشە, 2023 جىلى قارجى پيراميدالارىنا 150 مىڭنان استام ازامات الدانعان. ولاردىڭ كوبى جاستار, سونىڭ ىشىندە ستۋدەنتتەر. قارجىلىق الاياقتىقتىڭ سالدارىنان ەل ەكونوميكاسىنا كەلتىرىلگەن شىعىن 20 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ وتىر. ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ جەدەل باسقارما باسشىسى ازامات احمەتوۆ, كەزدەسۋدە قارجىلىق پيراميدالاردان بولەك, تسيفرلىق اكتيۆتەر اينالىمىنداعى الاياقتىق ارەكەتتەردىڭ قاۋپىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلىق اكتيۆتەر, اسىرەسە كريپتوۆاليۋتا سالاسى, قىلمىسكەرلەرگە ادامداردىڭ الداۋدىڭ جاڭا ادىسىنە اينالعان. «تابىسىڭىزدى ەسەلەڭىز» دەگەن جارنامالار مەن كريپتوۆاليۋتاعا قاتىستى ۇسىنىستار جاستاردىڭ جىلدام بايىعىسى كەلەتىن پسيحولوگياسىن پايدالانىپ, ولاردى سان سوقتىرىپ كەتەدى. «تسيفرلىق اكتيۆتەردى قولدانۋدىڭ زاڭنامالىق نەگىزدەرى كۇشەيتىلگەنىمەن, بۇل سالادا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتى تومەن بولعاندىقتان وڭاي الدانىپ قالادى. سونىمەن قاتار زاڭسىز تابىس تاپقىسى كەلەتىندەر دە كوپ. مىسالى ك. ەسىمدى ازامات تسيفرلىق اكتيۆتەردى قولما-قول اقشاعا ايىرباستاپ, 1000 پايىز جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسىمەن زاڭسىز وپەراتسيالار جۇرگىزگەن. تەرگەۋ بارىسىندا كەڭسەدەن قۇنى 256 ميلليون تەڭگە بولاتىن تسيفرلىق اكتيۆتەر الىنىپ, قاماۋعا قويىلدى. سوت شەشىمىمەن ول 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى» دەدى ا. احمەتوۆ.
سونىمەن قاتار پوليتسيا دەپارتامەنتى وكىلدەرى ەسىرتكى ساۋداسىنا يتەرمەلەيتىن الاياقتاردىڭ جارنامالارى تۋرالى دا ءسوز قوزعادى. ماسەلەن, تەلەگرام الەۋمەتتىك جەلىلىسىندە «كۋرەر ىزدەيمىز» دەگەن جالعان حابارلامالار كوپتەپ تارالا باستاعان. جارناما بەرۋشىلەر جاستاردى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە كوپ اقشا تاباسىڭ دەپ الداپ, ەسىرتكى تاسىمالداۋ سياقتى زاڭسىز ارەكەتتەرگە يتەرمەلەگەن. وسىعان بايلانىستى ازامات بولات ۇلى: «ستۋدەنتتەر, اسىرەسە قارجىلىق قيىندىقتارعا تاپ بولعان جاستار, مۇنداي ۇسىنىستاردىڭ استارىندا زاڭسىز ارەكەتتەر جاتقانىن ءتۇسىنۋى قاجەت. ەسىرتكى تاسىمالداۋ قىلمىسىنا قاتىسى بارلار بىردەن تۇرمەگە تۇسەدى. ەسىرتكى تاراتۋشىلارعا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك بۇرىننان قاراستىرىلعان. ينتەرنەت رەسۋرستار ارقىلى ەسىرتكى جارنامالاعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلدى. قىلمىستىق كودەكستىڭ 299-1-بابىنىڭ 1-بولىگىنە سايكەس, التى جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى بەرىلەدى. بەلگىلى جاعدايلاردا 14 جاستان باستاپ جاسوسپىرىمدەر دە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى مۇمكىن. ەگەر ەسىرتكى قۇرالدارى زاڭسىز ساتىلسا نەمەسە كۇش كورسەتۋ ارقىلى تاراتىلسا, بۇل اۋىر قىلمىس بولىپ سانالادى. ەگەر سىزگە ەسىرتكى تۇتىنۋدى ۇسىنسا, ونىڭ دەنساۋلىعىڭىزعا, ومىرىڭىزگە زيانىن ويلاڭىز. اسىرەسە بۇل زاتتاردىڭ تاۋەلدىلىككە اكەلەتىنىن ۇمىتپاڭىز», دەپ اتاپ ءوتتى.
ايتا كەتەيىك, بۇنداي جاعدايعا تاپ بولعاندار ءانونيمدى تۇردە 102 نومىرىنە حابارلاسۋىنا بولادى. جاۋاپتى مەكەمە تاراپىنان قاجەتتى قولداۋ كورسەتىلەدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا قما وكىلدەرى ينتەرنەت الاياقتىقتاردىڭ تارالۋ ادىستەرىنە كەڭىرەك توقتالدى. جالعان سىلتەمەلەر جىبەرۋ ارقىلى ادامداردىڭ جەكە دەرەكتەرىن ۇرلاۋ نەمەسە اقشالارىن تارتىپ الۋ سەكىلدى ارەكەتتەر جيىلەگەن. اسىرەسە, جاستاردىڭ بەلسەندىلىگىن, ولاردىڭ جەلىدەگى سەنىمىن پايدالانىپ, الاياقتار ءتۇرلى قۋلىق-سۇمدىققا بارادى. مۇنداي جاعدايلار قارجىلىق شىعىن اكەلىپ قانا قويماي, ادامعا پسيحولوگيالىق جاعىنان دا اۋىر سوققى بولۋى مۇمكىن. جاستاردىڭ مۇندايعا تاپ بولماۋى ءۇشىن ولاردىڭ قۇقىقتىق جانە قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماڭىزدى.
كۇماندى ۇسىنىستاردان ساقتانىپ, اقپاراتتى جان-جاقتى تەكسەرۋ ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەپىل بولا الادى. قما مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, بىلتىر ينتەرنەت ارقىلى الاياقتىق ارەكەتتەردەن زارداپ شەككەندەردىڭ 30 پايىزدان استامى 18-25 جاس ارالىعىنداعى جاستار ەكەن. بۇل ماسەلەنىڭ نەگىزگى سەبەبى – قارجىلىق جانە كيبەر ساۋاتتىلىقتىڭ تومەندىگى. قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ ماماندارى جاستاردى الاياقتىق ارەكەتتەردەن ساق بولۋعا ۇندەپ, ماڭىزدى ەرەجەلەردى ەسكەرۋ قاجەتتىگىن ايتادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ەڭ الدىمەن كۇماندى جۇمىس ۇسىنىستارىنان باس تارتۋ كەرەك. اسىرەسە از جۇمىسقا كوپ اقى تولەنەتىنىن ايتاتىن جارنامالاردان ساق بولۋ كەرەك. مۇنداي ۇسىنىستاردىڭ ارتىندا كوبىنە زاڭسىز ارەكەتتەر تۇرادى. زاڭدى تۇردە جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ارقاشان كەلىسىمشارت جاسالۋى قاجەت. ال الاياقتار بۇل قادامدى اينالىپ ءوتىپ, ءىزىن سۋىتۋعا تىرىسادى. سونىمەن قاتار جەكە دەرەكتەردى قۇپيا ساقتاۋ – قاۋىپسىزدىكتىڭ باستى كەپىلى. ەشبىر جاعدايدا بانك شوتتارىنىڭ مالىمەتتەرى مەن قۇپياسوزدەردى بوگدە ادامدارعا بەرۋگە بولمايدى. بۇل دەرەكتەردى قولدانۋ ارقىلى الاياقتار ءسىزدىڭ قارجىڭىزعا قول جەتكىزۋى مۇمكىن. ينتەرنەت كەڭىستىگىندە ساقتىق تانىتۋ دا ماڭىزدى. الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەر ارقىلى كەلەتىن سىلتەمەلەردى مۇقيات تەكسەرۋ كەرەك. بەلگىسىز, كۇماندى سىلتەمەلەرگە ءوتۋدىڭ سوڭى جەكە اقپاراتتىڭ ۇرلانۋىنا نەمەسە زياندى باعدارلامالارعا تاپ بولۋعا اكەلۋى مۇمكىن. سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىلەردە بەلگىسىز اككاۋنتتاردىڭ حابارلاسۋى دا الاياقتىقتىڭ بەلگىسى بولۋى مۇمكىن. مۇنداي اككاۋنتتار كوبىنە جالعان اقپارات بەرىپ, جەكە مالىمەتتەردى الۋعا تىرىسادى. ماماندار وسىنداي قاراپايىم ەرەجەلەردى ۇستانۋ ارقىلى الاياقتاردان ساقتانۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
قارجىلىق ساۋاتتىلىق – تەك جەكە پايدا ءۇشىن ەمەس, قوعامنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ماڭىزدى قادام. ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋشىلار وسىنداي كەزدەسۋلەر ارقىلى جاستار ءوز قۇقىقتارىن ءبىلىپ قانا قويماي, الاياقتىققا قارسى تۇرا الاتىن دەڭگەيگە جەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.