الەۋمەتتىك جەلى الەمدى ابىگەرگە ءتۇسىردى

وسىلايشا, اۋستراليا پار­لامەنتى 16 جاسقا تولماعان بالالاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالانۋىنا شەكتەۋلەر ەنگىزەتىن زاڭ جوباسىن قابىلداپ, مۇنداي تاۋەكەلگە ءارى باتىل قادامعا بارعان الەمدەگى العاشقى ەل اتاندى. باستاماشىلاردىڭ كوزدەگەنى – بالالاردى الەۋمەتتىك جەلىلەردەن كەلەتىن زارداپتان قورعاۋ. بۇل ءبىر جاعىنان ەندى اۋسترالياداعى الەۋمەتتىك جەلىنى رەتتەيتىن الەمدەگى ەڭ قاتال زاڭ بولماق.

ء«بىز مۇنى بارلىق اتا-انانىڭ قامىن ويلاپ قولعا الدىق. ولار دا ءدال مەن سياقتى بالالارىمىزدىڭ ينتەرنەتتەگى قاۋىپسىزدىگىنە قاتتى الاڭدايدى. مەن ەلدەگى وتباسىلار ۇكىمەتتىڭ ولارعا بارىنشا قامقورلىق تانىتىپ وتىرعانىن بىلسە ەكەن دەيمىن», دەدى ەل پرەمەر-ءمينيسترى ەنتوني البانەز.

قۇجات الدىمەن پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسى – وكىلدەر پالاتا­سىنىڭ قاراۋىنا ءتۇسىپ, ونداعى 115 دەپۋتاتتىڭ 102-ءسى قولداپ, 13-ءى قارسى بولعان. ارتىنشا ءبىر كۇننەن كەيىن سەناتتىڭ سۇزگىسىنەن ءوتىپ, بۇل جولعى داۋىس بەرۋدە جوعارعى پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلدى: جاسوسپىرىمدەردىڭ جەلىگە تىركەلۋىنە سالىنعان تىيىمدى 34-ءى جاقتاسا, 19-ى قارسى بولدى.

قالاي دەسەك تە, زاڭدى سەنات ماقۇلداعانىمەن, كەي تۇسىن قايتا تۇزەتۋ ءۇشىن وكىلدەر پالاتاسىنا كەرى قايتاردى. كوپتەگەن تالابى ءالى تالقىلانىپ جاتىر, بىراق ءبىر انىعى – بۇل تىيىم وسى كەزگە دەيىن الەۋمەتتىك جەلىدەن اككاۋنت اشىپ ۇلگەرگەن جاسوسپىرىمدەرگە قاتىسى جوق. ال 16 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ جاڭادان تىركەلۋىنە قاتىستى تىيىم بارىنە ورتاق. ءتىپتى اتا-اناسى رۇقسات بەرگەن جاعدايدا دا.

دەگەنمەن پايدالانۋشى­لارعا جاڭا زاڭدى بۇزعانى ءۇشىن ايىپپۇل قاراستىرىلماعان. الەۋمەتتىك جەلىلەر بۇل نورمانىڭ ساقتالۋىن قاداعالاپ, بالالاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ءوز بەتىنشە شەكتەۋى كەرەك. تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن تسيفرلىق پلاتفورمالارعا 30,4 ملن ەۋرودان اسا ايىپپۇل سالىنادى. ياعني ءجاسوسپىرىمنىڭ جەلىگە تىركەلۋىنە جول بەرگەنى ءۇشىن تسيفرلىق پلاتفورما باسشىلىعى جازاعا تارتىلادى.

ءبىر قىزىعى, الەۋمەتتىك جەلىلەر­دىڭ پايدالانۋشىلاردان جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتاردى, سونىڭ ىشىندە تولقۇجات نەمەسە جۇرگىزۋشى كۋالىگىن تالاپ ەتۋگە تىيىم سالىنادى. سونداي-اق پلاتفورمالار مەملەكەتتىك جۇيە ارقىلى تسيفرلىق سايكەستەندىرۋدى تالاپ ەتە المايدى. جەلىگە تىركەلۋشىنىڭ جاسى بريتاندىق كومپانيالاردىڭ بىرىمەن كەلىسىمشارت ارقىلى جۇزەگە اسىرىلعان تەحنولوگيانىڭ كومەگىمەن انىقتالادى.

اۋستراليالىق زاڭ شىعارۋ جۇيەسى بويىنشا بۇل زاڭ قابىل­دانعان كۇننەن باستاپ, 12 ايدان كەيىن كۇشىنە ەنەدى نەمەسە قايتا قارالۋعا ءتيىس. «Euronews» وسى زاڭ تۋرالى ماقالاسىندا كوپتەگەن ساراپشىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر كىشكەنتاي بالالاردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىنىمەن كەلىسكەنىمەن, وعان تولىققاندى تىيىم سالۋ اناۋ ايتقانداي ءتيىمدى بولا قوياتىنىمەن كەلىسپەي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ولار تىيىم سالۋدان گورى اركىم ءوز بالاسىن ينتەرنەتتىڭ قاۋپىنەن ساقتانۋعا ۇيرەتكەنى ءجون دەيدى.

قارسى تاراپ بۇل تىيىم بالالاردى الەمنەن وقشاۋلايدى, ولاردى الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ پايدالى جاقتارىنان اجىراتادى, بالالاردى جەلىدەگى قاراڭعىلىققا جەتەلەيدى دەگەن ۋاجدەرىن ءالى دە العا تارتىپ وتىر. دەسە دە تاۋەلسىز زاڭ شىعارۋشى زوي دەنيەل زاڭنىڭ الەۋ­مەتتىك جەلىنىڭ جاعىمسىز جاق­تارىنا ەش اسەر ەتپەيتىنىن ايتتى.

«بۇل زاڭنىڭ ناقتى ماقساتى – الەۋمەتتىك جەلىلەردى قاۋىپسىز ەتۋ ەمەس, ۇكىمەت بۇل باعىتتا قۇر قاراپ وتىرماي, ءبىر نارسە جاساپ جات­قانىن اتا-انالار مەن سايلاۋ­شىلارعا سەزىندىرۋ. ۇكىمەتتىڭ بۇل زاڭنامانى الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى زاڭ رەتىندە جار سالۋىنىڭ دا وزىندىك سەبەبى بار. ويتكەنى مۇنداي تىيىمدى بىزدەن باسقا ەشبىر ەل قالاپ وتىرعان جوق», دەيدى دەنيەل.

الەۋمەتتىك پلاتفورمالار دا ءۇنسىز قالمادى. ولار ەڭ قۇرىعاندا قولدانۋشىلاردىڭ جاسى ناقتى قالاي انىقتالاتىنى بەلگىلى بول­عان­شا زاڭ جوباسىنا داۋىس بەرۋدى كەيىنگە قالدىرا تۇرۋدى سۇراپ وتىر.

الەۋمەتتىك جەلىمەن «الىسۋدى» قازاقستان دا قولعا الا باستادى. انىعىن ايتقاندا, الەۋمەتتىك جەلى ءبىزدىڭ ەلدە دە بەتىمەن كەتتى. ەلىمىزدەگى ادام سانىنان جەلىگە تىركەلگەن اككاۋنت كوپ. ماسەلە – جەلى كونتەنتتەرىنىڭ ۇرپاق ساناسىن ۋلاپ, تاربيەسىزدىككە, قاتىگەزدىككە باستاپ بارا جاتقانىندا. بۇل جونىندە پارلامەنت تە بىرنەشە مارتە دابىل قاعىپ, دەپۋتاتتار قۇزىرلى ورگاندارعا ساۋال جولدادى. وتكەن ايدا ءماجىلىس دەپۋتاتى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اتىنا ساۋال جولداپ, وندا بالالاردىڭ سۋيتسيد جاسا­ۋىنا وسى الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ەكسپانسياسى بىردەن-ءبىر تۇرتكى بولىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

«كەيىنگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە ورىن العان بالالار ءسۋيتسيدى بۇكىل قوعامدى ءدۇر سىلكىندىرىپ, اتا-انالار مەن پەداگوگتەر اراسىندا ۇلكەن الاڭداۋشىلىق تۋدىردى. بۇل قايعىلى جايتتاردى, اسىرەسە الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەردىڭ بالانىڭ پسيحولوگيالىق دەنساۋلىعىنا تيگىزىپ وتىرعان زياندى اسەرىن ەسكەرسەك, ماسەلەنى شەشۋ كەزەك كۇتتىرمەيدى. پارلامەنت بۇگىنگى تاڭدا زاڭنامالىق شارالاردى قاتايتىپ كەلەدى. مىسالى, سۋي­تسيد تۋرالى قىلمىستىق كودەكستە ارنايى جاڭا قۇرامدا 2 باپ قابىلداندى, سونىمەن قاتار ءسۋيتسيدتى ناسيحاتتاۋدى بولدىر­ماۋعا «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭدا ناقتى رەتتەۋ تەتىگى ەنگىزىلدى, بۇعان قوسا پسيحولوگيالىق قىزمەت­تى جەتىلدىرۋگە بايلانىستى نورمالار قابىلداندى. سوعان قاراماستان اتالعان نورمالاردى ورىنداۋ دەڭگەيى ءالى دە ءالسىز», دەدى دەپۋتات.

سونداي-اق دەپۋتات باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆتىڭ سۋيتسيدكە اپاراتىن 15 مىڭ سايت جانە سىلتەمەلەردىڭ كوزى جويىلعانىن مالىمدەگەنىن اتاپ ءوتىپ, وسىعان بايلانىستى ءالى دە بولسا ۆەدومستۆو­ارالىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى.

بۇل ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ زاڭناما تالاپتارىنىڭ ساقتالۋى تۇرعىسىنان باق پەن ينتەرنەت-رەسۋرستاردى باقىلاۋ جانە مونيتورينگ جاساۋ تۇراقتى نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعانىن جەتكىزىپتى.

«وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى ينتەرنەت-كەڭىستىكتە پورنوگرا­فيالىق ماتەريالداردى, ەسىرتكى قۇرالدارىن تاراتۋعا, سۋيتسيدتەردى ناسيحاتتاۋعا, ت.ب. 10 مىڭعا جۋىق بۇزۋشىلىق انىقتالدى», دەيدى ۇكىمەت باسشىسى.

سونداي-اق ولجاس اباي ۇلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىن ورىنداۋ ماقساتىندا تسيفرلىق ساۋات, ونىڭ ىشىندە تسيفرلىق گيگيەنا داعدىلارىن دامىتۋ جانە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ ءۇشىن بارلىق نەگىزگى ءپان بويىنشا مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا جانە ۇلگىلىك وقۋ باعدارلامالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتقانىن قوسا كەتىپتى. ۇكىمەت باسشىسى جالپى قابىلدانعان شارالار بالالاردى زاڭسىز ماتەريالداردان قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا جانە تسيفرلىق ورتاداعى قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋعا ىقپال ەتەتىنىن, ال اتالعان باعىتتا جۇمىس جالعاسىپ جاتقانىن جانە ۇكىمەتتىڭ تۇراقتى باقىلاۋىنا الىنعانىن جەتكىزىپتى.