ج.ايماۋىتوۆ اتىنداعى پاۆلودار وبلىستىق قازاق مۋزىكا-دراما تەاترىنىڭ ۇجىمى ءوز كورەرمەندەرىن تاعى ءبىر تاڭعاجايىپ پرەمەرامەن تاڭ-تاماشا ەتتى. قازاق تەاترلارىنىڭ ساحنالارىندا بۇرىن-سوڭدى قويىلماعان جانر – بالالار مەن ەرەسەكتەرگە ارنالعان سپەكتاكل-شوۋ قويدى. ماماندار مۇنداي قويىلىم بۇگىنگى قوعامعا اۋاداي قاجەت ەكەنىن ايتادى.
«دجۋديت جاساعان قيىن تاڭداۋ», بۇل – وتباسىنىڭ بارلىق مۇشەسىنە ەرەكشە كوڭىل كۇي سىيلايتىن, كورەرمەندى ۇمىتىلماستاي اسەرگە بولەيتىن, عاجايىپتار مەن ەرتەگى الەمىنە اپاراتىن سپەكتاكل-شوۋ. ايماۋىتوۆ تەاترى ءۇشىن قويىلىمنىڭ ءبىر ۋاقىتتا ەرەسەكتەر مەن كىشكەنتاي بالدىرعاندارعا ارنالعانى العاشقى تاجىريبە بولدى.
دجۋديت – مەكتەپتە وقيتىن ءجاسوسپىرىم. ەسكى ۇيدە اكەسى ەكەۋى عانا تۇرمىس كەشىپ جاتىر. اناسى تاعدىر تاۋقىمەتىنە شىداماي, كىشكەنتاي كەزىندە ولاردى تاستاپ كەتكەن. بويجەتكەن بىردە مەكتەپتەگى قۇربى-قۇرداستارىنىڭ كەلەمەجىنە, اسىرەسە تەنتەك نيل ءليۋستىڭ مازاعىنا توزگىسى كەلمەي, جاراتقاننان مەكتەپتى قار باسىپ قالۋىن تىلەيدى. وسى ساتتەن ونىڭ جەكە الەمىندەگى تاڭعاجايىپتار باستالىپ كەتەدى. قارعا بەينەسىندەگى سيقىرشى ونىڭ تىلەكتەرىن ورىنداپ, ءتىپتى ءجاسوسپىرىمنىڭ قيالىنداعى جاساندى اكەسىن جاساپ بەرەدى. دجۋديت ءار ءتۇن سايىن سيقىرلى شكافتان شىعاتىن سايقىمازاقتاردىڭ ويىن-ساۋىعىن تاماشالاپ, قىزىققا باتادى. ول ءۇشىن شىنايى ومىردەگى اكەسىنىڭ بەينەسى الىستاپ بارا جاتقانداي ەدى. الايدا الدەبىر ساتتە بالا مۇنىڭ بارلىعى جاساندى, قيالى قالاپ العان دۇنيەلەر ەكەنىن تۇسىنەدى. سەبەبى جاساندى اكەسى دە, سيقىرشى قارعا دا قىزدىڭ شىنايى ومىردەگى سۇرانىستارىن وتەۋگە قاۋقارسىز بولىپ شىقتى. وقيعا بارىسىندا اكەسىنىڭ قىزىمەن ارا-قاتىناسى باياندالىپ, ەرەسەكتەر بالانىڭ جان-دۇنيەسىنە ۇڭىلمەيتىنى شىنايى سۋرەتتەلگەن. دجۋديت اكەسىنە: «اكەتاي, مەن سيقىرشىمىن, مىناۋ شكافتا عاجايىپتاردى جاساي الامىن», دەپ سەندىرمەك بولعان ساتتە ول قاتتى اشۋلانىپ: «سەندە ەشقانداي قاسيەت جوق!...», دەپ زەكىپ تاستايتىنى ويلاندىرادى. قويىلىم سوڭىنان تۇيگەنىمىز, بالا اندا-ساندا اينالاسىنا ەرەسەك ادامنىڭ كوزىمەن, ال اتا-انا بالانىڭ كوزىمەن قاراپ قويۋى كەرەك ەكەن.
ءدجۋديتتى سومداعان جاس اكتەر ديلناز قياتوۆا قىز بالانىڭ مىنەز-قۇلقىن جەتكىزۋدە كوپ ىزدەنگەنى بايقالادى. بالا قيالىنداعى ىشكى جانتالاس, تۇيىقتىق پەن سىرتقى الەمگە قارسىلىق, جاقىندارىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, جەك كورۋ – وسىنىڭ بارلىعىن بويجەتكەن كەيپىندە الىپ شىعۋ ءبىراز ەڭبەكتى قاجەت ەتكەنى انىق. ال اكە رولىندەگى رۋسلان نىعماننىڭ شەبەرلىگىنە ءتانتىمىز. قارعانى ويناپ شىققان باۋىرجان ماناتبەك ۇلىنىڭ ءجۇزىن كورەرمەن سپەكتاكل بارىسىندا كورە الماسا دا, جالپى ءوزىن سيقىرشى بەينەسىندە ۇستاي الدى. سونداي-اق تەنتەك ءنيلدى سومداعان اقجول دۇيسەن ۇلى, سايقىمازاقتار ارمان سەرىكقازى, جاسۇلان ءامىرحان, جاقسىلىق ءابدىراشىم, تەمىرلان مۇقاتاي, رايحان جۇماقانوۆالاردىڭ پلاستيكالىق ۇيلەسىمدەرى جامان بولعان جوق. رەجيسسەردىڭ شەشىمدەرىن اكتەرلەر تولىق ورىنداپ شىققانداي كورىندى.
تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ادىلەت اقانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇجىم بۇل سپەكتاكلگە التى ايداي دايىندالعان.
– مۇندا پلاستيكالىق جاعىنان ارەكەت, تريۋك كوپ جاسالدى. دايىندىق كەزىندە ءبىر اكتەرىمىز اياعىن اۋىرتىپ الىپ, قويىلىم بارىسىندا قيىنداۋ ءتيدى. شوۋ-سپەكتاكل بولعاندىقتان, جارقىن ءارى بوياۋلى ساتتەر كوپ بولۋى كەرەك. ونىڭ ۇستىنە كورىپ وتىرعان ادام درامانى دا, كومەديانى دا ءبىر ساتتە قابىلداي الاتىنداي دارەجەگە جەتكىزدىك. شىعارما ۇلىبريتانيا جەرىندە جازىلعانىمەن, جەر بەتىندەگى بارلىق وتباسىلارعا ورتاق قۇندىلىقتى كوتەرەدى. ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنا, ۇعىمىنا ەشقانداي قاراما-قايشىلىق جوق, كەرىسىنشە بۇگىنگى جاس اتا-انالار, بالالار بۇل سپەكتاكلدەن كوپ دۇنيە ءتۇيىپ قايتقانى انىق, – دەيدى ول.
پرەمەرانى تەاترتانۋشى, ونەرتانۋ كانديداتى, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, تەاتر ونەرىنىڭ تاريحى مەن تەورياسى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى انار ەركەباي ارنايى كەلىپ تاماشالادى. سىنشى ەڭ الدىمەن سپەكتاكلدىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىنە نازار اۋداردى. قويىلىمنىڭ قۇندىلىعى ونىڭ مازمۇندىق وزەكتىلىگى, رەجيسسەرلىك ينتەرپرەتاتسياسى جانە كورەرمەنمەن ەنەرگەتيكالىق بايلانىس ورناتۋ قابىلەتى ارقىلى ولشەنەتىنى دە شىن.
«بۇل تۇرعىدان العاندا, «دجۋديت تاڭداعان قيىن تاڭداۋ» سپەكتاكلى جوعارى تالاپتارعا جاۋاپ بەرەدى. رەجيسسەردىڭ وي-تۇجىرىمىنىڭ تەرەڭدىگى مەن ونىڭ ساحنا ءتىلى ارقىلى كوركەمدىك بەينە جاساۋداعى شەبەرلىگى ەرەكشە اتاپ وتۋگە لايىق. كۇردەلى فيلوسوفيالىق جانە ەموتسيونالدىق استارىن اشۋدا رەجيسسەر پلاستيكالىق شەشىمدەردى شەبەر قولدانعان. ساحنالىق قوزعالىس, جارىق پەن كولەڭكەنىڭ ۇيلەسىمى, ارەكەتتى ستسەنوگرافيا قويىلىمنىڭ نەگىزگى يدەيالارىن ايقىنداپ, كورەرمەنگە جاڭا ەستەتيكالىق اسەر سىيلادى. بالا تاربيەسى – قوعام نازارىنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. اكە مەن بالا اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ءار داۋىردە ءتۇرلى قىرىنان كورىنىس تاپسا, تسيفرلىق زاماندا بۇل قارىم-قاتىناسقا جاڭا سىن-تەگەۋرىندەر قوسىلدى. ينتەرنەتتىڭ شەكسىز مۇمكىندىكتەرى مەن اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ بالالار ومىرىنە تەرەڭ ەنۋى اتا-انا مەن بالانىڭ تۇسىنىسپەۋشىلىگىن ودان ءارى كۇردەلەندىردى. باقىلاۋعا كەلمەيتىن بۇل ۇدەرىس پسيحولوگيالىق كۇيزەلىس, جالعىزدىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق داعدارىس سەكىلدى تەرىس اسەرلەردىڭ كوبەيۋىنە اكەلىپ, ۆيرتۋالدى الەمنىڭ تارتىمدىلىعى شىنايى ومىرمەن بايلانىسقا قاراعاندا باسىمدىق الا باستاعانىن كورسەتىپ وتىر. سپەكتاكلدىڭ باستى كەيىپكەرى ءدجۋديتتىڭ جالعىزدىعى مەن شىنايى ومىردەن قاشىپ, ءوزى ويلاپ تاپقان سيقىرشىمەن اڭگىمەلەسۋى – بۇگىنگى زامان بالالارىنىڭ ۆيرتۋالدى الەمگە دەگەن تاۋەلدىلىگىنىڭ كوركەم كورىنىسى. بۇل بەينەنى رەجيسسەر بالالاردىڭ پسيحولوگيالىق كۇيزەلىسىن عانا ەمەس, ەرەسەك كورەرمەندەرگە اتا-انا مەن بالا اراسىنداعى شىنايى قارىم-قاتىناستىڭ ماڭىزدىلىعىن ءتۇسىندىرۋ, ال كىشكەنتاي كورەرمەندى مۇنداي قورقىنىشتى قادامداردان ساقتاۋ ماقساتىندا جاساعانىن اڭعارتادى» دەپ قويىلىمنىڭ ماقساتىنا ءۇڭىلدى سىنشى.
ونىڭ پىكىرىنشە, اكتەرلەر رەجيسسەردىڭ قويعان ميزانستسەنالارىن ءدال ورىنداپ, ساحنالىق ارەكەتتەردى پلاستيكالىق جانە حورەوگرافيالىق ەلەمەنتتەرمەن ۇشتاستىرا بىلگەن. اسىرەسە اكتەرلىك ءانسامبلدىڭ ساحناداعى قيمىل-قوزعالىسى مەن دەنە پلاستيكاسى سپەكتاكلدىڭ كوركەمدىك تۇتاستىعىن ايقىنداپ, رەجيسسەرلىك شەشىمدەر مەن حورەوگرافيالىق كومپوزيتسيالاردىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن كورسەتتى. دەگەنمەن, العاشقى كورسەتىلىم بولعاندىقتان, اكتەرلەر شىعارمانىڭ ماتىندىك قۇرىلىمىن تولىق يگەرىپ ۇلگەرمەگەنى بايقالعان. كەي تۇستاردا ماتىندىك ينتوناتسيا مەن دراماتۋرگيالىق ماعىنانى جەتكىزۋدە كىدىرىستەر مەن شىنايىلىقتىڭ جەتىسپەۋى بولعانىمەن, بۇل ۋاقىت وتە كەلە جويىلاتىن اقاۋ رەتىندە باعالانىپ وتىر.
«جالپى, رەجيسسەر سەرگەي لەۆيتسكيدىڭ ينستسەنيروۆكاسى مەن ساحنالىق ينتەرپرەتاتسياسى كوركەمدىك تۇرعىدان ءساتتى شىققان. كىشكەنتاي قىزدىڭ قاراپايىم بولمەسىنىڭ سيقىرلى الەمگە اينالۋى – لەۆيتسكيدىڭ شىعارماشىلىق تاپقىرلىعى مەن ستسەنوگراف رەتىندەگى كاسىبي شەبەرلىگىنىڭ جارقىن كورىنىسى. بۇل وزگەرىس ساحنادا تەك فيزيكالىق كەڭىستىكتىڭ تۇرلەنۋى ەمەس, كەيىپكەر ءدجۋديتتىڭ ىشكى الەمىن, ونىڭ شىنايى ءومىرى مەن قيالىنداعى فانتازيالىق الەم اراسىنداعى كونتراستتى اشۋعا باعىتتالعان كوركەمدىك ءادىس رەتىندە تانىلدى. رەجيسسەردىڭ پانتوميما مەن كلوۋنادا ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋى – ءدجۋديتتىڭ قيال الەمىن بەينەلەۋدەگى ۇتىمدى شەشىم. مۇنداي جانرلىق ءارتاراپتاندىرۋ قويىلىمنىڭ كورەرمەندى ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرعان. سيقىر مەن شىنايىلىقتى ۇيلەستىرە وتىرىپ, ول قازىرگى ساحنا ونەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن جاڭا قىرىنان تانىتتى. قازىرگى ينتەرنەتتەن ءبارىن كورىپ-ءبىلىپ وتىرعان بالالار ءۇشىن ەش كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالارسىز دا سيقىرلى الەمدى, ءتۇرلى ۆيزۋالدى ەففەكتىلەردى كورسەتۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىنە سەندىردى دەپ ويلايمىن. لەۆيتسكي بۇل سپەكتاكل ارقىلى تەك بالالارعا عانا ەمەس, ەرەسەكتەرگە دە وي سالىپ, ساحنالىق ونەردىڭ شەكسىز الەۋەتىن دالەلدەي الدى», دەپ وي قورىتتى انار سايىمجانقىزى.
اتاپ وتەرلىگى, بۇل – رەجيسسەر سەرگەي لەۆيتسكيدىڭ ايماۋىتوۆ تەاترىنداعى ەكىنشى قويىلىمى. بۇعان دەيىن ول شەكسپيردىڭ ء«ىىى ريچارد» تراگيفارسىن ساحنالاپ, ەكپىن-ديناميكاسى ادامدى سوڭىنا دەيىن جىبەرمەيتىن ەرەكشە قويىلىم جاساعان. ء«ىىى ريچارد» «ەرتىس-بايان» ءى رەسپۋبليكالىق تەاتر فەستيۆالىندە پاۆلودار وبلىسى اكىمىنىڭ ارنايى جۇلدەسىن يەلەنگەن.
«مۇنى وتباسىلىق سپەكتاكل دەۋگە بولادى. بالالارىمىزدا جالعىزدىقتى باسىنان كەشىرەتىن, ۇلكەندەردى تۇسىنبەيتىن ساتتەر ءجيى بولادى. بالانى ويلانتىپ جۇرگەن ماسەلەگە ماڭىز بەرە سويلەسۋ, ول ءۇشىن وزەكتى دۇنيەلەرگە جاۋاپكەرشىلىك الۋ, ەڭ سوڭى تاربيە ماسەلەسىندە ءوز-وزىنە ەسەپ بەرۋ. بۇل – ءار اتا-انا ءۇشىن اسا اۋقىمدى تاقىرىپ. قويىلىمداعى كوماندامىز ءتاۋىر بولعان سەكىلدى. اكتەرلەردىڭ بارلىعى ەڭبەكقور, دايىندىق بارىسىندا بار شەبەرلىكتەرىن جۇمسادى. سپەكتاكل-شوۋ ەرتىس-بايان ءوڭىرى تۇرماق, قازاقستان بويىنشا تۇڭعىش رەت ۇسىنىلعاندىقتان, تۇسكەن سالماق تا از ەمەس. دەكوراتسيا تۇرعىسىنان ءبىراز ماسەلە بولعان, بولىنگەن قارجىعا قاناعات جاساپ, جەتكىزۋگە تىرىستىق», دەيدى ول.
پاۆلودارلىق تەاتردىڭ باس رەجيسسەرى سەرگەي لەۆيتسكي – رەسەيدىڭ ءبىراز قالالارىندا جۇمىس ىستەپ كەلگەن تاجىريبەلى مامان. اتاپ ايتقاندا, ۋلان-ۋدە قالاسىنىڭ بەستۋجەۆ اتىنداعى ورىس تەاترىن باسقارىپ, رف شىعىس-ءسىبىر مەملەكەتتىك مادەنيەت ينستيتۋتىندا ەڭبەك ەتتى. كەيىن قازاقستانعا قونىس اۋدارىپ, بىلتىر عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىندا «وپتيميستىك ترادەگيا» قويىلىمىن ساحنالاپ, ەرەكشە قىرىمەن كورىندى.
پاۆلودار وبلىسى