تانىمال قالامگەر سايلاۋ بايبوسىننىڭ «اجالىن جوعالتقان ادام» رومانى جارىق كوردى. قازاق ادەبيەتىندە سيرەك كەزدەسەتىن دەتەكتيۆ جانرىنداعى تۋىندىعا وقىرماننىڭ سۇرانىسى جوعارى.
جازۋشى «اجالىن جوعالتقان ادام» كىتابىندا ارعىن ەسىمدى كەيىپكەردىڭ باسىنان وتكەن سان قيلى وقيعانى سۋرەتتەي وتىرىپ, جالپى ادامزات بالاسىنا ورتاق – ءسۇيۋ مەن جەككورۋ, قاتىگەزدىك پەن مەيىرىمدىلىك, ەكىجۇزدىلىك پەن ادالدىق سەكىلدى تۇسىنىكتەردى ارقاۋ ەتكەن. رومان وقيعاسى كەڭەس ءداۋىرىنىڭ سوڭعى شيرەگىندە باستالىپ, ازاتتىق داۋىرىنە ۇلاسادى. ادام تاعدىرىنىڭ كۇردەلى قىرلارىن اشا وتىرىپ, قىلمىس الەمىن, تۇرمە مەن سىبىردەگى ءومىرىن, قوعامداعى كۇيسىز, باسپاناسىز جانداردىڭ تاۋقىمەتىن جان-جاقتى سۋرەتتەيدى. قۇرالايدىڭ ارعىنعا دەگەن ادال ماحابباتى شىعارمانىڭ جالپى لەيتموتيۆى دەسە بولعانداي. ارعىننىڭ باسىنان كەشكەن كەشەگىسى مەن بۇگىنگىسى پاراللەلدى تۇردە ءوربىپ, وقىرماندى قىزىقتىرا جەتەلەپ وتىرادى.
جازۋشىلار وداعىنىڭ پاۆلودار وبلىسىنداعى وكىلى سەرىك ەلىكباي «كىتاپ زاماناۋي قازاق ادەبيەتىندە ۇيالماي ۇسىنۋعا بولاتىن تۋىندى» دەگەن باعا بەرىپ وتىر.
«بۇگىنگى ادەبيەتىمىزگە ولجا سالعان رومان دەپ ايتۋعا بولادى. كەيىپكەردىڭ وقيعاسى ءارتۇرلى پلاستا, ادامنىڭ ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن ءتۇرلى بوياۋمەن قيۋلاستىرىپ, شىم-شىتىرىق وقيعالارمەن ۇسىنعان. وقىعان ساتتە بىردەن باۋراپ اكەتەدى, ءتىلى تۇتقىر ەمەس, تىرەلىپ قالاتىن تۇسى جوق. ەرتىس-بايان ءوڭىرىنىڭ قالامگەرلەرى رومان جازۋ جاعىنان جاقسى ءبىر بەلەسكە كوتەرىلىپ كەلە جاتىر. ءماشھۇر ءجۇسىپ, جۇسىپبەك, سۇلتانماحمۇتتار تۋعان ولكەدە مۇنداي ءساتتى دۇنيەلەردىڭ مول بولۋى زاڭدىلىق تا. جۇرتشىلىقتى كىتاپ وقۋعا جاقىنداتاتىن رومان دەپ ايتسام بولادى. كەشەگى كەمەل توقاەۆتىڭ «ۇياسىنان بەزگەن قۇس», روللان سەيسەنباەۆتىڭ «شايتاننىڭ تاعى» روماندارىندا تۇرمە ءومىرى, قوعامعا بەيمالىم وزگە دە قىلمىس الەمىنىڭ تۇيتكىلدەرىن وقىپ بىلدىك. ال «اجالىن جوعالتقان ادام» وسى جانردا جاڭا سۇرلەۋ سالىپ وتىر. پوەزيا جۇرەكپەن جازىلسا, پروزا قاجىرلى ادامداردىڭ وي-ورىسىنەن تۋادى», دەپ اتاپ ءوتتى سەرىك تولەۋباي ۇلى.
نەگىزى روماننىڭ العاشقى بولىمدەرى 2015 جىلى «جۇلدىز» جۋرنالىندا باسىلىپتى. ول تۇستا تۋىندىنىڭ جارتىسى عانا جازىلعان. شىعارماسىن سوڭىنا دەيىن اياقتاۋعا بەكىنگەن اۆتور بىلتىر بارلىق شارۋانى ىسىرىپ قويىپ, اقىرى نۇكتەسىن قويىپ شىقتىم دەيدى. ايتۋىنشا, «اجالىن جوعالتقان ادام» – ءوز شىعارماشىلىعىنداعى پروزا جانرىنىڭ ەڭ بيىك بەلەسى.
«ارعىن – نامىسقوي, اجەسىنىڭ تاربيەسىندە وسكەن جىگىت. ايتتىرىپ قويعان قىزى قۇرالاي ەكەۋى ءبىر-ءبىرىن سۇيسە دە, ارالارىنا قىزدىڭ اناسى ءتۇسىپ, بارلىعى باسقاشا جاعدايدا ءورىلىپ كەتە بارادى. سونىڭ سالدارىنان باس كەيىپكەرىم اسكەرگە ءوز ەركىمەن اتتانىپ, كەيىن سىبىردە جۇمىسقا قالىپ قويدى. ابايسىزدا ادام قانىن موينىنا جۇكتەپ, تۇرمەگە قامالدى. ودان قاشىپ شىققان سوڭ, كورگەن بەينەتى قانشاما. ادام يت جاندى عوي. وسىندا جازىلعان وقيعالار ءبىر كىسىنىڭ باسىنان كەشكەنى ەمەس, ول ءارتۇرلى وبرازدان جينالدى, ەل اۋزىندا جۇرگەن حيكايالاردان تەرىلدى. قاي جەردە جۇرسە دە, قازاق ازاماتتارى ۇنەمى ورلىكتىڭ بەينەسى بولىپ قالا بەرەتىنىن كورسەتكىم كەلدى. ەكىنشىدەن, ايەل ماحابباتىن كورسەتۋ ەدى. رومان سوڭىنا قاراي ارعىن «قايىرشىنىڭ» كۇيىن كەشىپ, اۋرۋحانادا جاتقانىندا قۇرالاي ودان باس تارتپادى, شىن سۇيگەنىن دالەلدەدى. ۇشىنشىدەن, ارعىن قاي جەردە جۇرسە دە, اجەسى ايتقان اقىل سوزدەرىن ەسىنە الىپ, اجەسىن تۇسىندە كورەدى. تۋعان ەلىنە ورالىپ, كوشە كەزگەن قاڭعىباستىڭ بىرىنە اينالسا دا, ازاماتتىعىنان ايىرىلمادى. قانشاما رەت ءتونىپ تۇرعان اجال تىرناعىنان قۇتىلىپ, اجالدى جەڭىپ تىندى», دەپ اڭگىمەلەيدى كىتاپ اۆتورى سايلاۋ بايبوسىن.
جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى سايلاۋ اشەن ۇلى وسى ۋاقىتقا دەيىن ولكەتانۋ باعىتىنداعى سۇبەلى شىعارمالارىمەن, پوەزيالىق كىتاپتارىمەن تانىمال. ەرتىس-بايان جانە ەرەيمەنتاۋ وڭىرلەرىنىڭ تانىمال تۇلعالارى تۋرالى تانىمدىق ماتەريالدار جازىپ, ءازىل-سىقاق جانرىنا دا قالام سىلتەدى. اعامىزدىڭ شىعارمالارى مەن ولەڭدەرى رەسپۋبليكالىق ءمۇشايرالار مەن دودالاردا جۇلدەلى بولدى, جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى اتىنداعى ادەبي سىيلىقتىڭ يەگەرى. ءبىر جىلدارى اقىندىق ونەرىمەن ايتىس ساحنالارىنان دا جارقىراپ كورىندى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى اتاندى. بۇگىندە «اقبەتتاۋ» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇر.
پاۆلودار وبلىسى