قالانى جارىقتاندىرۋ كوپتەگەن فۋنكتسيانى ورىندايدى: اينالاعا جىلىلىق پەن جايلىلىق بەرەدى, قالانىڭ كوركەم كەلبەتىن, ساۋلەت تۋىندىلارىن ايشىقتاي تۇسەدى. دەگەنمەن ونىڭ باستى مىندەتى – قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ. ساپالى جارىقتاندىرۋ قىلمىس پەن جول-كولىك وقيعالارىنىڭ ىقتيمالدىلىعىن تومەندەتەدى. وسى تۇرعىدا اگلومەراتسيا ەسەبىنەن كۇن سايىن قۇلاشىن جايىپ كەلە جاتقان الماتى قالاسىندا كوشەنى جارىقتاندىرۋ جۇيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرىلەدى.
تاپا-تال تۇستە شامدار نەگە جانىپ تۇرادى؟
قالانىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ورنىقتى دامۋىن ارتتىرۋ ماقساتىنداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستا جەتىستىكتەرمەن قاتار كۇرمەۋلى ماسەلەلەر دە بار. ايتالىق, تالاي كوشەگە جارىق تارتىلىپ ۇلگەرمەي جاتقاندا, قالانىڭ كەلەسى جاعىندا كۇندىز جانىپ تۇرعان شامدار جۇرتتىڭ جۇيكەسىنە تيەتىنى ءسوزسىز. كوشە شامدارى كۇندىز نەلىكتەن جانىپ تۇراتىنىنا «الماتى قالا جارىق» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنىنىڭ (اقج) باسشىسى يگور مىسيك تۇسىنىك بەردى. 90% جاعدايدا بۇل كەلەڭسىزدىك شامداردى اۋىستىرۋ, جەلىلەردى تەكسەرۋ, ۇزىلگەن, كۇيگەن جەرلەردى انىقتاۋ سىندى جوندەۋ-قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى كورىنەدى.
مەكەمە باسشىسى قالانى سىرتقى جارىقتاندىرۋ ءىسى اۋداندىق اكىمدىكتەرگە بەرىلگەننەن كەيىن جۇمىس الدەقايدا جەدەلدەگەنىن ايتا كەلىپ: «قازىر 40-تان استام جوندەۋ بريگاداسى تاۋلىك بويى, دەمالىسسىز جۇمىس ىستەپ جاتىر. سونىڭ ارقاسىندا وتىنىشتەردى قاراۋ مەرزىمى بىرنەشە ەسە قىسقارىپ, ءارى كەتسە ەكى اپتا ۋاقىت الادى. بىراق تاپسىرمانى ودان دا تەزىرەك ورىنداپ جاتىرمىز», دەدى.
ەڭ باستىسى, بۇگىندە «اقج» ساپاسىز ءارى ارزان شامداردى ساتىپ الۋدان باس تارتىپ وتىر. سەبەبى بەلگىلى, ارزاننىڭ سورپاسى تاتىمايدى, تەز كۇڭگىرت تارتىپ, كۇيىپ كەتەدى. دەگەنمەن ي.مىسيكتىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىن ساپاسىز دۇنيەنى تاسىعان كومپانيالار تەندەرگە قايتا قاتىسۋعا تىرىسىپ جاتىر ەكەن.
«وسىنداي جاعدايدا تەندەر ناتيجەسىمەن الىسۋعا تۋرا كەلەتىندىكتەن, ءبىز سوتقا جۇگىنىپ جۇرگەندە, قويماداعى شامداردىڭ تۇگەسىلىپ قالاتىن كەزدەرى بولادى. سوندىقتان كەيدە تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرىن ۋاقتىلى ورىنداي الماي جاتامىز», دەيدى مەكەمە باسشىسى.
جىل باسىنان بەرى 82 ۋچاسكەگە جارىق تارتىلدى
قالاي دەسەك تە, بۇگىندە الماتىدا كوشەنى جارىقتاندىرۋ جونىنەن اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. 5 مىڭنان استام ەسكى شامدار جاڭا جارىقديودتى شامدارعا اۋىستىرىلىپ, LED شامدار الدەقايدا جارىق ءارى ۇزاققا شىدايدى, ەلەكتر قۋاتىن دا ازىراق قاجەت ەتەدى.
«الماتى قالا جارىق» مكك بيىل جازدا رەسپۋبليكالىق, جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريحي, مادەني ەسكەرتكىشتەردى دە جارىقتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. سول سياقتى 28 گۆاردياشى-پانفيلوۆشىلار اتىنداعى ساياباقتا دا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ, التى شاقىرىمنان استام جاڭا جەلى تارتىلدى, 470 شام اۋىستىرىلىپ, 450 اۆتوماتتى اجىراتقىش ورناتىلدى. ءاربىر شام مەن پروجەكتوردى قوسۋدىڭ ەگجەي-تەگجەي كەستەسى بار ساياباقتى جارىقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ پاسپورتى جاسالدى.
2024 جىلعى قاڭتاردان باستاپ «الماتى قالا جارىق» كومپانياسى ءۇش كومپانيادان تۇراتىن كونسورتسيۋم مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى شارتى جونىندەگى ءوز مىندەتتەرىن ورىنداماعاننان كەيىن قالاداعى جارىقتىڭ باسىم بولىگىنە جاۋاپ بەرەدى. 2023 جىلدىڭ جازىندا قالا اكىمى ەربولات دوساەۆ جەكە سەرىكتەسپەن شارتتى بۇزىپ, بارلىق جەلىلەردى اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ تەڭگەرىمىنە بەرۋدى تاپسىردى.
بيىلعى 9 ايدا اقج بريگادالارى بۇعان دەيىن شام باعانالارى بولماعان اۋلالارعا, كوشەلەر مەن تۇيىق كوشەلەرگە جارىق جەلىلەرىن جۇرگىزىپ, قاراڭعى 82 ۋچاسكەنى جارقىراتتى. ماسەلەن, بوستاندىق اۋدانىندا 13 ۋچاسكەدە, المالى اۋدانىندا – 21, جەتىسۋدا 11 ۋچاسكەدە جۇمىس جۇرگىزىلدى. مىسالى, برۋسيلوۆسكي كوشەسىندە اباي داڭعىلىنان قاراساي باتىرعا دەيىن 32 جاڭا شام باعاناسى ورناتىلدى. كلۋبنايا, ەسەناليەۆ كوشەلەرى مەن «ۆوستوچكا» تك باعىتىندا 12 باعانا ورناتىلدى. قازىبەك بي كوشەسىندە بايتۇرسىنوۆ كوشەسىنەن سەيفۋللين داڭعىلىنا دەيىن وڭتۇستىك جاعىندا جارىق مۇلدەم بولماعان. قازىر 21 باعانا ورناتىلىپ جاتىر, وعان ەكى شام قويىلدى, ەندى تروتۋار مەن جولعا جارىق ءتۇسىپ تۇرادى.
جارىقسىز ايماقتاردى ينسپەكتورلار كوشە مونيتورينگى, اۋدان اكىمدىكتەرى مەن «اقج» كاسىپورنىنا تۇسەتىن تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرىن سارالاۋ ارقىلى انىقتايدى.
«قالا ءتىرى اعزا سياقتى, وزگەرەدى, وسەدى, ۇنەمى دامىپ وتىرادى, وعان جاڭا اۋماقتار قوسىلادى, قالا ىشىندە دە قۇرىلىس بار. مىسالى, ءبىر كەزدەرى جەر بوس جاتقان, ونىڭ ورنىنا بيزنەس-ورتالىق نەمەسە تۇرعىن ءۇي كەشەنى سالىنعان. وسى قۇرىلىستى ورىنداۋشىلار جوبالاۋ كەزىندە سىرتقى جارىقتاندىرۋ جەلىلەرىن وتكىزۋدى كەيدە ەسكەرمەيدى, ءسويتىپ جارىقسىز ايماقتىڭ سانىن ارتتىرادى. ەگەر ءبىزدىڭ كاسىپورىن قۇرىلىستى جوسپارلاۋعا, باقىلاۋعا قاتىسۋعا تارتىلسا, وندا مۇنداي ۋچاسكەلەردىڭ سانى بىردەن ازايادى. ازىرگە تەك قولدانىستاعى جارىقتاندىرۋ جەلىلەرىنە قىزمەت كورسەتەمىز», دەيدى ي.مىسيك.
سول سياقتى ءبىر كەزدەرى الماتى وبلىسىنا كىرەتىن, كەيىن قالاعا قوسىلعان اۋداندارعا ءالى دە تولىق جارىق جۇرگىزىلمەگەن. مىسالى, ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ تاۋ بوكتەرىندە, قاراعايلى شاعىن اۋدانىندا ءبىر كوشەدە عانا 11 جاڭا جارىق نۇكتەسى ورناتىلدى. اۋداندا بارلىعى 16 ۋچاسكە بولدى, ولاردى جارىقتاندىرۋعا قوسىمشا جۇزگە جۋىق تىرەك ورناتىلدى.
مەكتەپتەر ماڭى جارىقتاندىرىلدى
وقۋ جىلى باستالعانعا دەيىن «الماتى قالا جارىق» اۋدان اكىمدىكتەرىمەن بىرگە بارلىق ءبىلىم مەكەمەلەرىندە جارىقتى تەكسەرىپ, جارىعى ءسونىپ قالعان جەرلەرگە جارىق تارتىلىپ جاتقاندىقتان, قازىر تۇرعىندار تاراپىنان نارازىلىق ازايدى دەسەك تە بولادى. بۇعان ءبىر جاعىنان جوعارىداعى مەكەمەدە شتاتتىڭ ۇلعايۋى تا سەپتەسىپ وتىر.
«مەكتەپتەردىڭ اينالاسىنداعى قاراڭعى كوشەلەر تۋرالى شاعىمدارعا كەلەتىن بولساق, بۇل نارازىلىق كوبىنەسە كوشە جارىعى ەشقاشان بولماعان مەكتەپتەرگە قاتىستى تۋىندادى. اۋدان اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, ءبىز شۇعىل تۇردە جاڭا جەلىلەر جۇرگىزىپ, باعانالار, تىرەكتەر, شامدار ورناتىپ, جەلى تارتىپ شىقتىق. اۋەزوۆ اۋدانىندا وسىنداي جەتى مەكتەپ بولسا, وقۋشىلار قاراڭعى جەرلەرمەن جۇرمەسىن دەپ, بۇل اۋماقتى ىشكى جاعىنان عانا ەمەس, 250 مەتر راديۋستا دا جارىقتاندىردىق. باسقا اۋدانداردا دا ءدال وسىنداي جۇمىس اتقارىلدى», دەدى ي.مىسيك.
25 مىڭنان استام شام اۋىستىرىلدى
وسىلايشا, 2024 جىلى الماتىدا 25 مىڭنان استام شام اۋىستىرىلىپ, 250 شاقىرىمنان استام كابىل تارتىلىپ, 1800 تىرەك ورناتىلدى. شامامەن شاھاردا 6 مىڭ كوشە بار بولسا, ونىڭ قازىردە 85%-ىنا جارىق تولىق ورناتىلدى.
قازىر قالادا جۇمىس ىستەپ جاتقان 40 بريگادا جاڭا شامداردى ورناتۋمەن قاتار, ەسكى جەلىلەردى دە قالپىنا كەلتىرۋمەن اينالىسادى. «مىسالى, ءبىر كوشەدە بەلگىلى ءبىر ۋچاسكە ىستەن شىعادى, ءبىز ونى جوندەيمىز, ال بىرنەشە كۇننەن كەيىن سول سياقتى اقاۋ باسقا جەردە پايدا بولادى, سودان بۇكىل كوشە قايتادان جارىقسىز قالادى. وسىعان بايلانىستى تۇتاس اۋدانداردىڭ جارىقسىز قالعانى تۋرالى شاعىم ءتۇسىپ جاتىر», دەيدى مەكەمە باسشىسى.
قورىتا ايتقاندا, بيىلعى قاڭتار ايىنان باستاپ مەگاپوليستىڭ جارقىراپ تۇرۋ مىندەتىن موينىنا العان «الماتى قالا جارىق» مەكەمەسىنىڭ اتقارعان تىرلىگىن قالا تۇرعىندارى دا كورىپ وتىر. بۇعان دەيىن بۇل ىسكە ءۇش كومپانيادان تۇراتىن جەكە كونسورتسيۋم – «ABM-Building 2007» جشس, «ەلەكترورەمونت» جشس, «ABM-Project» جشس جاۋاپتى ەدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل كونسورتسيۋم جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرا الماعانىن جوعارىدا اتاپ وتتىك. قالعان شارۋا, بۇرىنعى ولقىلىقتار مەن كەمشىلىكتەردى تۇزەتۋ شارالارى «الماتى قالا جارىق» كومپانياسىنا مۇراعا قالىپ تۇر.
الماتى