تۇرعىن ءۇي نارىعىندا باعا جىل باسىنان بەرى وزگەرگەن جوق. ساراپشىلار مۇنداعى وزگەرىسكە تۇتىنۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ دەڭگەيى اسەر ەتكەندىگىن ايتادى. ساتۋشىلار جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ قىمباتتاۋىن كۇتىپ, ساتۋدى كەيىنگە قالدىرسا, ساتىپ الۋشىلار, كەرىسىنشە باعا ارزاندايتىندىعىنا سەنىمدى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىنداعى مامىلەلەر سانى بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 13,6%-عا ارتقان. قايتالاما نارىقتاعى جاعداي دا وسىعان ۇقساس. كورسەتكىش ءبىر جىل ىشىندە 0,6%-عا تومەندەگەن. قايتا ساتۋ باعاسى قاڭتاردان ناۋرىزعا دەيىن ازداپ كوتەرىلگەنىمەن, ساۋىردەن تامىزعا دەيىنگى ارالىقتا ءسال-ءپال ارزانداعانداي. بىلتىر جىلدىڭ اياعىندا 1 شارشى مەتردىڭ ورتاشا باعاسى 371 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان ەدى. جالداۋ تاريفتەرىندە دە وزگەرىس بار. قاڭتاردان قىركۇيەككە دەيىن جالعا الۋ باعاسى 3,5% تومەندەسە, قازان ايىنان باستاپ باعا قايتادان ارزانداي باستادى. ماسەلەن, الماتى قالاسىندا جالعا الىناتىن پاتەردىڭ ورتاشا باعاسى 1 شارشى مەتر ءۇشىن 5,7 مىڭ تەڭگە بولسا, اقتاۋدا 2,5 مىڭ تەڭگە. جالپى, رەسپۋبليكاداعى ورتاشا باعا 3,2 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
«Gold Business Kazakhstan» كومپانياسىنىڭ جەتەكشىسى ۆيتالي برايلوۆسكيدىڭ پىكىرىنشە, بۇل جاعدايعا يپوتەكالىق باعدارلامالار اسەر ەتكەن. «مامىلەلەر سانىنىڭ كوبەيۋى كۇماندى. قازىر مەملەكەت يپوتەكا نارىعىنداعى ۇلەسىن شەكتەۋگە باسىمدىق بەرىپ جاتىر. تۇتىنۋشىلاردىڭ بجزق-داعى قارجىسى سارقىلدى, ونىڭ قاراجاتىن پايدالانۋ ەرەجەلەرى تەك قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا قولدانۋعا بەرىلگەندىكتەن, اسەرى ۋاقىتشا بولعانى راس», دەيدى ول.
جالپى, نارىقتاعى جاعدايدىڭ وزگەرۋىنە جاناما اسەر ەتەتىن فاكتورلار ازىرگە بىلىنبەيدى. قۇرىلىس كومپانيالارىنا سالىناتىن قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ ناقتى مولشەرى انىقتالماعان. ەگەر ققس كوتەرىلسە, باعا وسەدى. مۇنىڭ ءبارى حالىقتىڭ تولەم قابىلەتىنە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
«تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى باعا وتكەن جىلدىڭ مامىرىنان بەرى وسكەن جوق. ءدال قازىر بارلىق كورسەتكىشتەرگە اسەر ەتىپ تۇرعان فاكتورلاردى تەرەڭ تالداۋىمىز كەرەك. ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىنداعى جاعداي قايتالانىپ وتىر. باعا شەكتەن تىس ءوسىپ نەمەسە ارزانداپ, نارىقتى تالداۋ مۇمكىندىگىن قولدان شىعارىپ المايىق», دەگەندى ايتىپ ءوتتى ۆ.برايلوۆسكي.
نارىقتاعى جاڭا قۇرىلىس 2025 جىلدان باستاپ تومەندەۋى مۇمكىن. قازىر پاتەرلەر كوبىنە مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالارى ارقىلى ساتىلىپ جاتىر. قۇرىلىسشىلار باعا ساياساتىن قايتا قاراۋعا ىقىلاس تانىتپايتىن كورىنەدى. جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنداعى قولجەتىمدى «7-20-25» يپوتەكالىق باعدارلاماسىن قارجىلاندىرۋ ايتارلىقتاي قىسقارتىلسا, «وتباسى بانكى» ونىمدەرىندەگى شارتتار بىرنەشە مارتە وزگەرگەن.
برايلوۆسكيدىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلدان باستاپ باعا بىرتىندەپ تومەندەيدى. نارىقتاعى باعانى, مەملەكەتتىك باعدارلامالار نەمەسە قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ باعا شەگەرىمدەرىن جارنامالايتىن اكتسيالار قولدايتىندىعىن ايتادى. جاڭا قۇرىلىستاردا ۇسىنىستاردىڭ سۇرانىستان ەكى-ءۇش ەسە جوعارى بولىپ تۇرعانى بار. تۇرعىن ءۇي سەگمەنتىندەگى قۇبىلمالىق پەن توقىراۋعا وسى جاعداي اسەر ەتكەنگە ۇقسايدى. ستاتيستيكاعا قاراعاندا, 2023 جىلى جاڭا باسپانانىڭ قۇنى 5,7 %-عا وسسە, قايتالاما نارىقتاعى پاتەرلەر 3,9 %-عا تومەندەگەن.
ء«ۇي الايىق» يپوتەكالىق كومپانياسىنىڭ جەتەكشىسى ءمادينا بولاتحانقىزى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قاجەتتى شيكىزاتتىڭ باسىم بولىگى شەتەلدەن جەتكىزىلىپ, باعاسى دوللارمەن ەسەپتەلەتىندىگىن ايتادى. دەمەك, جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعى ءىشىنارا بولسا دا دوللارعا تاۋەلدى بولىپ تۇر دەگەن ءسوز.
قازاقستاننىڭ ءوزىن ءوزى رەتتەيتىن ريەلتورلار قاۋىمداستىعى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى نينا لۋكيانەنكونىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلىمىزدە قايتالاما نارىقتاعى جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسى بىرتىندەپ تومەندەپ كەلەدى, بىراق بۇل ماۋسىمدىق فاكتور بولۋى ىقتيمال. قازىر باعا ديناميكاسى, ايىنا 0,5%-دان 1%-عا دەيىنگى ارالىقتا تومەندەگەن. «ساتىپ الۋسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسىنىڭ دا نارىققا اسەرى از. جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعى ءبىرىنشى كەزەكتە ەلىمىزدەگى احۋالعا عانا ەمەس, الەمدىك ارەناداعى ەكونوميكالىق جانە ساياسي جاعدايعا بايلانىستى بولسا, تىكەلەي تاۋەلدىلىك – تۇتىنۋشىلاردىڭ سۇرانىسى مەن ناقتى كىرىسىندە. كەلەر جىلى باعا شامامەن سول دەڭگەيدە قالۋى مۇمكىن. پاتەرلەردىڭ تۇبەگەيلى وسۋىنە نەمەسە قۇنىنىڭ تومەندەۋىنە ازىرشە نەگىز جوق.
جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىنىڭ شارىقتاعان كەزەڭى زەينەتاقى جيناقتارىن پايدالانۋ باعدارلاماسى ەنگىزىلگەننەن كەيىن بولدى. بىراق 2023 جىلدىڭ اياعىنان باستاپ باعا باستاپقى قالىپقا ورالدى. ءىرى قالالاردا قۇرىلىس قارقىنى تومەندەپ, ماتەريال باعاسى ءوسىپ جاتىر. جارتى جىل ىشىندە جاڭا تۇرعىن ءۇي باعاسى 3% وسكەن. دەگەنمەن, ءتۇرلى وڭىرلەردە كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەدى. قايتالاما تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى اتىراۋدا – 17% . سونداي-اق ەلوردادا تۇرعىن ءۇي 12%-عا, الماتىدا 2,2%-عا قىمباتتاعان. استانادا جاڭا تۇرعىن ءۇي شارشى مەترىنىڭ ەڭ جوعارى باعاسى – 580 مىڭ تەڭگەدەن اسادى. الماتىدا – 570 مىڭ تەڭگەگە جۋىق, شىمكەنتتە – 435 مىڭ تەڭگە. ەلىمىزدە تىركەلگەن تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ-ساتۋ مامىلەلەرىنىڭ سانى 40 مىڭنان ءسال اسادى ەكەن.
قازىر «جىلجىمايتىن م ۇلىكتى قاشان ساتىپ الۋ كەرەك؟» دەگەن ساۋالعا ەشكىم تولىق جاۋاپ بەرە المايدى. بىراق نارىق ىشكى فاكتورلاردىڭ قىسپاعىندا تۇر. قالا ورتالىعىندا جەر قىمبات. جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋ كەزىندەگى مىندەتتى ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە بولعانىمەن, بۇل دا كەلەر جىلدان باستالماق. سالىق كودەكسىندە جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋ كەزىندە 12% ققس ەنگىزۋ تۋرالى تۇزەتۋلەر بار. قالاي دەسەك تە 2025 جىل جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنداعى ءبىراز ماسەلەگە نۇكتە قوياتىن سىڭايلى.