جاستار اسكەردەن نەگە قاشادى؟

قازاقستاننىڭ 18 بەن 27 جاس ارالىعىنداعى كەز كەلگەن ازاماتى وتان الدىنداعى اسكەري بورىشىن وتەۋگە مىندەتتى. باستىسى – جىگىتتەردىڭ دەنساۋلىعى جاقسى بولۋعا ءتيىس. وسى قاعيداعا سايكەس رەسپۋبليكا بويىنشا 700 مىڭنان اسا ادام ەسەپكە الىنعان. دەسەك تە, بيىل تەك 40 مىڭ جاسپەن قارۋلى كۇشتەر, ۇلتتىق ۇلان, شەكارا قىزمەتى, توتەنشە جاعدايلار جانە مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتى قۇرىلىمدارى قاتارىن تولىقتىرۋ مىندەتى تۇر.

قازىر ەلىمىزدە كۇزگى اسكەرگە شاقىرۋ ناۋقانى ءجۇرىپ جاتىر. پرەزيدەنت جارلىعىنا سايكەس, بۇل جەلتوقسان ايىنىڭ اياعىنا دەيىن جالعاسادى. ەكى ايعا جەتپەيتىن ۋاقىت قالدى. جوسپارلانعان جاساق قۇرامىنا جەتكىزە المايتىن سىڭايلى. جاستار دا اسكەري بيلەتكە يە بولۋعا اسىقپاي تۇر. باسىم بولىگى سول جەردەگى جاعدايدان ۇرەيلەنەدى. وقتىن-وقتىن مەدياعا جاريالاناتىن ساربازدار تۋرالى جايسىز حابارلار اتا-انالاردى دا ابدەن ۇركىتىپ قويدى.

ەندى شە, بەيبىت زاماندا اسكەردەگى بالاسىنىڭ داۋسىنان ۇرەيدى سەزىپ, سۇراعانىن بەرگەن ولاردىڭ ارتىنشا تابىتىن قۇشاقتاپ قالۋى كىمدى بولماسىن بەيجاي قالدىرمايدى. ينتەرنەتتى كەزگەن مىنا ءبىر ستاتيستيكا دا كوڭىلگە بىتكەن جارانىڭ اۋزىن تىرناپ تۇر. قازاقستاندا كەيىنگى ءۇش جىلدا 270 اسكەري قىزمەتكەر قازا بولعان. ال باس اسكەري پروكۋراتۋرا كەيىنگى ءتورت جىل ىشىندە اسكەردە 90-عا جۋىق سۋيتسيد فاكتىسى تىركەلگەنىن مالىمدەگەن.

اسكەردە الىمجەتتىك بارى دا بەلگىلى. 29 قازاندا عانا جەتىسۋ وبلىسى سارىوزەك اۋلىنداعى 29108 اسكەري بولىمىندە 19 جاستاعى ساربازدى ۇرىپ-سوعىپ, ولىمىنە سەبەپ بولعان لەيتەنانت «بيلىكتى اسىرا پايدالانۋ» بابىمەن 7 جىلعا سوتتالعان-دى. قوناەۆ قالاسىنداعى 5571 اسكەري بولىمىندە اجال قۇشقان الماس شاحيموۆ پەن ارسەن يشانوۆتىڭ اسكەرگە ساۋ كەتىپ, توسەككە تاڭىلعان ەربايان مۇحتاردىڭ دا وقيعاسى ەل ەسىندە. قيىنى سول – ولاردى اسكەرگە كوشەدەن ۇستاپ اكەتكەن. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ تاياۋداعى بريفينگىندە بۇل ءادىس ەندى قولدانىلمايتىنىن مالىمدەگەن. بىراق جوعارىدا كەلتىرىلگەن فاكتىلەر ءاۋ باستان زورلىق كورىنىسى بارىن اڭعارتادى.

قوش, ەكىنشى تاراپتى دا تارازىعا سالىپ كوردىك. بىراق مەملەكەت تاراپىنان جاستاردى اسكەرگە ۇگىتتەۋ, جىگەرلەندىرۋ شارالارى جوقتىڭ قاسى دەۋگە بولادى. بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە وسى اپتادا ءماجىلىس مىنبەرىندە دەپۋتات ايگۇل قۇسپان بايانداما جاساعان. ول ارىپتەستەرىمەن بىرلەسە ەلىمىزدەگى اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەنى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان زاڭ جوباسىن ازىرلەگەنىن جەتكىزدى.

«زاڭ جوباسى «اسكەري قىزمەت تۋرالى» زاڭىن «اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە», «اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە جۇيەسى» تەرميندەرىنىڭ مازمۇنىن زاڭنامالىق تۇرعىدان ايقىن­دايتىن جاڭا باپپەن تولىقتىرادى. سونىمەن قاتار وسى نورما رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيلەردە اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەستەرىن قۇرۋدى كوزدەيدى. كەڭەس اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەنى دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەيدى, بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ جانە قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ كۇش-جىگەرى مەن مۇمكىندىكتەرىن بىرىكتىرەدى, جاستاردىڭ بويىندا قازاقستان ارمياسىنىڭ جاعىمدى بەينەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن كوركەم جانە دەرەكتى فيلمدەر جاساۋ, مۋزىكا جانە ادەبي شىعارمالار تۋدىرۋ, باسپا ونىمدەرىن شىعارۋ, تەلەارنالاردا اسكەرلەر تۋرالى تسيكلدى حابارلار جۇرگىزۋ جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە شىنايى اقپارات بەرۋگە اتسالىسادى», دەدى ا.قۇسپان.

ونىڭ ۇستىنە ەلدەگى اسكەري جۇيە ءالى كۇنگە دەيىن كەڭەس داۋىرىندەگى ستاندارتتارمەن جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان تۇبەگەيلى رەفورما كەرەك.

ايتپاقشى, epetition.kz سايتىندا 10 قىركۇيەكتە اسكەرگە شاقىرۋ جاسىن 18-دەن 20-عا وزگەرتۋ تۋرالى پەتيتسيا جاريالانعان. قۇجات اۆتورلارى بۇل باستامادا وزىندىك سەبەپتەرىن دە كەلتىرگەن.

«پسيحولوگيالىق جانە فيزيكالىق تۇرعىدا جەتىلۋ, ءبىلىمىن جالعاستىرۋ, اسكەردەن قاشۋ مەن قۇقىق بۇزۋشىلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ, اسكەري دايىندىق ساپاسىن جاقسارتۋ. پسيحولوگيالىق زەرتتەۋلەر بويىنشا جاسى ەسەيگەن كەزدە اسكەرگە باراتىن جاستاردىڭ اسكەردەن قاشۋ دەڭگەيى ازايادى. ماسەلەن, شۆەتسيا, گەرمانيا, شۆەيتساريا مەن اۋستريادا اسكەرگە 19-20 جاستان باستاپ شاقىرىلادى. اسكەرگە شاقىرۋ جاسىن 20 جاسقا دەيىن كوتەرۋ اسكەري قىزمەتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, جاس ازاماتتاردىڭ مۇددەسىن قورعاپ, قازاقستاننىڭ قورعانىس جۇيەسىندە وڭ وزگەرىستەر اكەلەتىنىنە سەنىمدىمىز», دەلىنگەن قۇجاتتا.

الايدا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى پەتيتسيانى 7 قازاندا قايتارعان. سەبەپ – اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسكە سايكەس پەتيتسيانىڭ ءمانى قورعانىس ماسەلەلەرى بولا المايدى, ياعني قازاقستان زاڭناماسىنا سايكەس كەلمەيدى دەپ كورسەتىلگەن.

تۇيىنگە ءبىر دەرەك: مەرزىمدى اسكەري قىزمەتكە شاقى­رىلۋدان باس تارتقانى ءۇشىن ازاماتتارعا زاڭنامادا قىل­مىستىق جانە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن.