تالاي شاڭىراققا قۇت بولعان مەكەن

ماريا لەونيدقىزى ەكىباستۇزعا كوشەر الدىندا استاناداعى اگروقالا­شىق اۋدانىندا ساياجاي ءۇيىن جالداپ تۇرعاندارىن ەسىنە الدى. ءۇيدىڭ جاعدايى جامان بولعان جوق, الايدا تولەمى دە سوعۇرلىم كوپ ەدى, وتباسىنىڭ تابىسى جەتپەدى. 2018 جىلى بەس بالاسى بارلار عانا كوپبالالى وتباسى دەپ ەسەپتەلەتىن, ال ول تۇستا وتباسىندا ءتورتىنشى بالا جارىق دۇنيە ەسىگىن اشتى. ناتيجەسىندە, باسپانا كەزەگىنە بۇل سانات بويىنشا تۇرا المادى.

– قونىس اۋدارار الدىندا بالام ءبىر جاسقا ەندى تولعان, سوندىقتان جۇمىس ىستەمەدىم. ۇيدە تاپسىرىسپەن اياقكيىم تىگەتىنمىن. كۇيەۋىم كولىك جۇرگىزۋشى بولىپ ەڭبەك ەتتى. قولىنا الاتىنى – 120 مىڭ تەڭگە. وتباسىمىز­دا 6 ادام بولعاندىقتان, كۇيەۋىمنىڭ ەڭبەكاقىسى جەتپەيتىن. 2019 جىلدىڭ 21 مامىرى كۇنى ەكىباستۇزعا قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ ەكىنشى لەگى اتتاندى, سول كەزدە مەنىڭ تانىسىما بۋحگالتەر كەلىپ, ەكىباستۇزدا كوپبالالى وتباسىلارعا پاتەر بەرىلەتىنىن ايتىپتى. تانىسىم باسىمدا باسپانا جوعىن بىلەتىن, ەستىگەن جاڭالىعىن بىردەن ماعان جەتكىزدى. مەن قۇجاتتارىمدى اپارىپ بەردىم, كەيىن پاۆلودار وبلىسىنان وكىلدەر كەلگەن كەزدە تاعى باردىم. اڭگىمەلەسۋدەن ءوتۋ كەزىندە ءوزىم اياقكيىم تىگە الاتىنىمدى, ال كۇيەۋىمدە ەلەكتروليفتەر ماماندىعى بويىنشا ديپلوم بارى تۋرالى ايتتىم, – دەيدى ماريا قازىمباەۆا.

ونىڭ پىكىرىنشە, قونىس اۋدارۋعا كۇيەۋىمنىڭ ديپلومى سەپ بولعان. اتالعان وڭىرگە ءبىلىمى بار ادامدار قا­جەت ەدى. ەرلى-زايىپتىلار ءبىر اپتا اقىلداسا كەلە, جاڭا مەكەنگە كوش­سە, ەشتەڭە جوعالتپايتىنىنا كوزى جەتتى. كەيىن قالاپ جاتساق, ەلورداعا كوشىپ كەلەمىز دەپ شەشتى. ءسويتىپ, 2019 جىلدىڭ 1 ماۋ­سىمىندا ولار ەكىباستۇزعا تابان تىرەدى.

كەنشىلەر قالاسىنداعى وتباسى­نا­ اۋماعى 80 شارشى مەتر بولا­تىن ءۇش بولمەلى پاتەر بەرىلدى. قا­زىر بالالارىنىڭ جەكە بولمەسى بار. كوپبالالى انانىڭ ايتۋىنشا, مۇن­دا­عى قولايلى جاعدايدى استانادا تۇر­عان جىلدارمەن سالىستىرۋعا كەل­مەي­دى. پاتەر جالدامالى بولسا دا بۇ­رىنعى باسپاناعا بەرىپ كەلگەندەي كوپ سوما تالاپ ەتپەيدى. ءارى تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, بالالارىن بىردەن بالاباقشاعا رەسىمدەگەن.

– استانادا تۇرعاندا كىشى ۇلىمىزدى تۋا سالا بىردەن بالاباقشاعا كەزەككە قويعانبىز. ول 6 جاسىندا مەكتەپكە باردى, الايدا بالاباقشاعا بارا المادى. ال ەكىباستۇزعا كوشىپ كەلگەندە بىزگە ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ بالاباقشا­دان تەگىن ورىن ۇسىنىلدى. ەڭ كىشى قىزى­مىز مۇندا مەكتەپكە باردى, ۇل­كەنىمىز ينستيتۋتقا ءتۇستى. استانادا بالاباقشا ءۇشىن تولەۋگە مۇمكىندىك بولمادى, قالا ۇلكەن, كەزەك تە قالىڭ ەدى. بالاباقشادا بالا تەز داميتىنى راس. مەن بالالارىمدى مەكتەپكە مۇلدە دايىنداعان جوقپىن, ولار بارلىعىن بالاباقشادان ۇيرەندى. قازىر ءوزىمنىڭ جەكە كاسىپكەرلىگىم بار, بيگە ارنال­عان اياقكيىمدەر تىگەمىن. ەكىباستۇزدىڭ وزىندە مۇنداي اياقكيىمدەرگە تاپسىرىس جوق, بىراق ەل بويىنشا الدىراتىندار بار. جۋىقتا ءبىز استانا وپەرا جانە بالەت تەاترى ءۇشىن تاپسىرىستى اياقتادىق, – دەيدى ماريا لەونيدقىزى.

ەكىباستۇزعا كوشىپ كەلگەن سوڭ ارادا ءۇش كۇن وتكەندە جولداسى جۇمىسقا ورنالاستى. اۋەلى كولىك جۇرگىزۋشى بولسا, ودان سوڭ ەڭبەكاقىسى كوپ دەپ جىلىجايعا كەتتى. ال قازىر «بوگاتىر-كومىردە» ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.

– ەكىباستۇزدا كوڭىلگە قونبايتىنى – قالا شاعىن جانە ويىن-ساۋىق ورتا­لىق­تارى ساناۋلى عانا. ءبىر ورىنعا عانا بارا بەرەسىڭ. استانادا ونداي ورتالىق كوپ ەكەنى راس. بىراق بۇل – ايتارلىقتاي ماسەلە ەمەس. بىردە ءبىزدىڭ بالاباقشادا ىستەيتىن الدەبىر ايەل ادام جۇمىستان شىعىپ كەتتى. سەبەبىن سۇراعانىمدا: «استاناعا كوشىپ بارعىمىز كەلەدى», دەپ جاۋاپ قايتاردى. مەن: «ول جاقتا نە بىتىرەسىڭ؟ باسىڭدا باسپاناڭ بولماسا, ەلوردادا ءومىر ءسۇرۋ قيىن» دەگەن ەدىم. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەندە ول كىسىنى ۇشىراستىرىپ قالدىم. قىزىق بولعاندا, مەنىڭ باستاپقىدا ايتقان سوزدەرىمدى قايتالادى. ەلورداعا قونىس اۋدارىپ, راسىندا, ول جاقتا تۇرۋدىڭ اۋىر ەكەنىنە كوز جەتكىزىپتى. ۇلكەن قالادا يپوتەكا الساڭ, ۇنەمى سونىڭ تولەمى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى ءارى قازىرگى ۇيلەردىڭ باعاسى دەگەن ۇشىپ تۇر عوي. ءبىز الداعى 10 جىلدا, بالالارىمىز مەكتەپ بىتىرگەنشە ەشقايدا كەتپەيمىز. استانادا مۇنداعىداي ەڭ­بەك­اقى جوق, – دەپ ويىن قوستى ماريا قازىمباەۆا.

ەكىباستۇزعا كوشىپ كەلىپ, كوڭىلى تىنىش تاپقان شاڭىراقتىڭ تاعى ءبىرى – ايىمبەتوۆتەر وتباسى. ولار 2019 جىلى ەكىباستۇز قالاسىندا ءۇش بولمەلى پاتەرگە يە بولدى. كامشات امەرقۇلقىزىنىڭ ايتۋىنشا, اس­تاناداعى ەمحانادا دارىگەر بولىپ ىستەسە دە, جالاقىسى 53 مىڭ تەڭگە عانا بولىپتى.

– وقۋىمدى ءتامامداپ, تۇرمىسقا شىققان سوڭ 2013 جىلى جولداسىمنىڭ جۇمىسى بويىنشا استاناعا كوشىپ بارعانبىز. ول قۇرىلىسشى بولىپ ەڭبەك ەتتى. 2013–2019 جىلدار ارالىعىندا جا­تاق­حانالاردا, بىرنەشە وتباسىمەن جال­دا­مالى پاتەرلەردە تۇردىق. 2019 جىلى كوشەر الدىندا مەنىڭ ءتورت بالام بار ەدى ءارى بارلىعى كىشكەنتاي بولا­تىن. جاتاقحانادا, نەبارى 9 شارشى مەتر­لىك بولمەدە تۇردىق, – دەپ سول جىلداردىڭ قيىندىعىن ەسىنە الدى كامشات ايىمبەتوۆا.

استانادا تۇرعاندا جولداسى تۇندە جۇمىس ىستەپ كەلىپ, كۇندىز كامشات ەمحاناعا شىققاندا بالالارىمەن ۇيدە وتىراتىن. بالالارىنىڭ ۇلكەنى التىدا, ال ەڭ كىشكەنتايلارى ءتورت جاستا بولاتىن. اقشا جەتپەگەندىكتەن بالالارى بالاباقشاعا بارمايتىن.

– ارىپتەسىم ەكىباستۇزدا جالدامالى پاتەر بەرەدى, جۇمىسقا ورنالاستىرادى ەكەن, سول جاققا كوشىپ بارىڭدار دەپ اقىل قوستى. مەن پاۆلودار وبلىسى تۋرالى بىلمەيتىنمىن, ەكىباستۇزدىڭ قايدا ورنالاسقانىنان دا بەيحابارمىن. ءوزىمىز وڭتۇستىك وڭىردەن, تۇركىستان وبلىسىنان كوشىپ كەلگەنبىز. اقىرى كۇيەۋىم ەكەۋىمىز اقىلداسا كەلە, وسىندا قونىس اۋدارۋدى ۇيعاردىق. 2019 جىلدىڭ تامىزىندا ەكىباستۇزعا كەلدىك, – دەپ اڭگىمەسىن جالعاستىردى كامشات ايىمبەتوۆا.

العاشقى كەزدەرى كۇيەۋى ەكىباس­تۇزدا تۇراقتى جۇمىس تاپپادى, بالالاردى قاراپ, كەيدە تاكسيدە ىستەپ ناپاقا تاپتى. قازىر جەرگىلىكتى ماەس-تە ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. كامشاتتىڭ ءوزى قالالىق ەمحانادا جۇمىس ىستەيدى.

ەكىباستۇز قالاسىنىڭ اكىمدىگى حابارلاعانداي, 2019 جىلدىڭ مامىر-جەلتوقسان ايلارى ارالىعىندا كەنشى­لەر قالاسىنا 243 وتباسى كوشىپ كەلگەن, ولاردىڭ جارتىسى – كوپبالالى شاڭىراقتار. ناقتىراق ايتساق, 1 325 ادام, سونىڭ ىشىندە 873 بالا تىركەلدى.

«بارلىق وتباسىنا جالدامالى باس­پانا بەرىلدى. وتباسىلاردا ەڭبەككە جارامدى 443 ادام بولسا, سولاردىڭ 280-ءى تۇراقتى ەڭبەك ورىندارىنا ورنالاستىرىلدى. 2019 جىلدىڭ باسىندا 724 بوس جۇمىس ورنى جاريالانسا, سونىڭ 280-ءى بىلىكتى مامانداردىڭ كوشىپ كەلۋى ەسەبىنەن جابىلدى», دەپ حابارلادى قالالىق اكىمدىكتەن.

شەنەۋنىكتەر قونىس اۋدارۋدان ەشكىم ۇتىلعان جوق دەپ ەسەپتەيدى. ايتپاقشى, بەس جىل وتكەن سوڭ وتباسىلار جالدامالى باسپانانى زاڭ­داستىرىپ الۋ قۇقىعىنا يە بولادى. 2024 جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ ءوتىنىش بەرۋ باستالىپ كەتىپتى. بۇگىندە 10 وتباسى پاتەردى مەنشىگىنە وتكىزىپ العان.

پاۆلودار وبلىسى,

ەكىباستۇز قالاسى