جاس دەپۋتاتتار جاڭاشىلدىق جارشىسى بولا الدى ما؟

بۇرىن ماسليحاتتاعى جاس ازاماتتاردىڭ ۇلەسى 2 پا­يىزعا دا جەتپەيتىن. 2022 جىلى زاڭناماعا ەنگىزىلگەن وز­گەرىستەر ناتيجەسىندە بۇل كور­سەتكىش ەسەلەپ ارتتى. مۇنى جۋىقتا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا اتاپ ءوتتى. بايقاعانىمىزداي, ەلىمىزدەگى جاس دەپۋتاتتاردىڭ كوبى قالالىق ماسليحاتتارعا سايلانعان. ولاردىڭ اراسىندا بەلسەندى ارەكەتىمەن كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەندەرى دە, جۇرتتان بۇرىن قولىن كوتەرمەيتىن سەلقوستارى دا بار. جاستار الەۋمەتتىك جەلىلەردە بەلسەندى ءارى جەلىنى جۇرتشىلىقپەن بايلانىس قۇرالى رەتىندە قۇپ كورەدى.

ءوزى سايلانعان ءماسليحاتتا تاۋداي تالاپپەن ەڭبەك ەتىپ, قوعاممەن ەتەنە ارالاساتىن جاستىڭ ءبىرى – نارقوزى قارتجان. ول – №3 ءبىر مانداتتى وكرۋگى بويىنشا اقتوبە قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى.

– جاسىم – 28-دە, سوڭعى شاقىرىلىمدا اقتوبە قالا­لىق ءماسليحاتىنا ساي­لان­دىم. قازىر ءماسليحات­تاردا جاستاردىڭ ءجيى شوعىر­لان­عانىن كورۋگە بولادى. جالپى, بۇل ءۇردىس ءماس­لي­­حات­تاردىڭ جاڭاشا ءبىر سەرپىندە دامىپ, تىڭ كوز­قاراس قالىپتاستىرۋعا باعىتتال­عان دەپ ءتۇسىندىم. جاستار ءماس­لي­حاتتا شىنىمەن وزگەرىس اكەلىپ جاتىر. قازىر سەسسيالاردا, تۇراقتى كوميسسيالاردا پىكىرتالاس پايدا بولدى. اعا بۋىنمەن كەيبىر ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر­تالا ءجيى تۋىندايدى. ويىمىزدى اشىق جەتكىزىپ, كوزقاراسىمىزدى بىلدىرەمىز. ارينە, ءار ماسەلە بويىنشا ءاربىر دەپۋتاتتىڭ وزىندىك كوزقاراسى, ۇستانىمى بولۋى زاڭدى. كەيدە جۇرتشىلىقپەن بايلانىستا جاستاردىڭ ارەكەتى اسىپ ءتۇسىپ جاتادى. جاستار الەۋمەتتىك جەلىدە ءجيى وتىرادى عوي, سول ارتىقشىلىق بولىپ وتىر. تۇرعىندار ءجيى كوتەرەتىن ماسەلەلەر – اۋلا­لاردى اباتتاندىرۋ, اسفالت توسەۋ, بالالار الاڭىن سالۋ, ليفتىلەردى جاڭارتۋ ت.ب. ءبىزدىڭ قالاداعى ۇيلەر­دىڭ كوبى سوناۋ وتكەن عاسىر­دىڭ ورتا شەنىندە سالىن­عان. توبەلەرى, جەرتولەلەرى, ينفراقۇرىلىمى ابدەن توزىپ تۇر. سولاردى جاڭارتۋ بويىنشا حالىقپەن ءتۇسىن­دىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, اتقارۋشى ورگانداردى جۇ­مىل­دىرۋمەن كەلەمىز. تەمىر­جول ۆوكزالى ماڭايىن رەتكە كەلتىرۋ, جالعا بەرىلەتىن پاتەر­لەردى باقىلاۋعا الۋ سياقتى وزگە دە شارۋالار بار­شىلىق. كەيدە قولىمىزدان كەلمەي قالاتىن جايتتار بولادى, ول كوبىنە زاڭ تۇرعىسىنا قاتىستى. وندايدا قۇزىرلى ورگاندارعا جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى. ماسليحاتتارداعى جاس­تار اراسىندا مەريتوكراتيا جۇيەسى دە بايقالادى. كوبى بوزبالا شاعىنان ۆولونتەر­لىك قوزعالىسقا قاتىسقان. ال وبلىستىق ءماسليحات دەڭگەيى­نە جەتۋگە ماتەريالدىق جاعىنان جاقسى قامتىلعان بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. سەبەبى دەپۋتاتتاردان اقشا, ماتەريالدىق قولداۋ سۇراپ كەلەتىن ادامدار كوپ, – دەيدى ن.قارتجان.

ەل وڭىرلەرىندەگى ەڭ جاس دەپۋتاتتار قاتارىندا پاۆ­لودارلىق رۋسانا سۋلاي­مونوۆا دا بار. رۋسانا­نىڭ جاسى – نەبارى 24-تە. ستۋدەنت شاعىن­دا قاتارداعى ەكولوگيا­لىق بەلسەندىدەن «جاسىل ەل» وبلىستىق شتابى­نىڭ ديرەكتورى دەڭگەيىنە دەيىن ءوسىپ شىقتى. پاۆلو­دار قالاسىنىڭ قوعامدىق ومى­رى­نە بەلسەنە ارالاسىپ, كورىك­تەندىرۋ, اباتتاندىرۋ ماسەلەلەرىمەن شۇعىلدانادى. سوڭعى سايلاۋ­دا ول «Amanat» پارتياسى­­نىڭ اتىنان پاۆ­لودار قالا­لىق ءماسلي­حاتى­نا سايلاندى. بۇگىن­­دە شاھار­دىڭ ەكولوگيا­لىق تۇرعى­دان جاقسارۋىنا كوپتەگەن جوباعا باستاماشى بولىپ ءجۇر.

– ەلىمىزدەگى ساياسي رەفورمادان كەيىن قالالار مەن اۋدانداردىڭ ءماسليحاتتارىنا سايلاۋدا جاستاردىڭ كوبى­رەك بولۋى تالاپ ەتىلدى. بۇل بەلسەندى قۇرداستارىمىزدى وزدەرىن حالىق ماسەلەسىمەن اينالىسۋ ىسىندە كورسەتۋگە جول اشتى دەپ ويلايمىن. وسى لەكتە مەن دە ماسليحاتقا ءوتتىم. ەڭ اۋەلى بۇل ۇلكەن تاجىريبە الاڭى بولىپ وتىر. تۇر­عىن­دارمەن سويلەسۋ, ولاردىڭ ماسە­لەسىن شەشۋ دەگەننىڭ ءوزى ۇلكەن مەكتەپ ەكەن. قوعامدا ءتۇرلى كوممۋنيكاتسيالار بار, سولاردى پايدالانامىز. جالپى, ماسليحاتتاعى دەپۋتاتتار ارا­سىندا بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ بار­لىق بۋىنىنان وكىلدەر بولعانى وتە ءتيىمدى. ال اعا بۋىن بىزگە ءجون سىلتەپ, قيىن ساتتەردە قولتىعىمىزدان دەمەپ جىبەرەدى. ءوزىم «جاسىل ەل­دە» قىزمەت ەتكەندىكتەن, جانى­ما كوگالداندىرۋ, اباتتاندى­رۋ جۇمىستارى جاقىن. ايتسە دە, كەز كەلگەن الەۋمەتتىك ماسە­لەگە ارالاسۋعا تىرىسامىن. ءار ماسەلە – مەن ءۇشىن مول تاجى­ريبە, – دەپ ويىمەن ءبولىستى ول.

ال ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى ايات سۇگىرباي – سوناۋ 2007 جىلدان بەرى ماسليحاتقا سايلانىپ كەلە جاتقان دەپۋتات­تىڭ ءبىرى. قىلشىلداپ تۇر­عان 25 جاسىندا جەرگىلىكتى ءماسليحاتتان باستاعان ايات يساتاي ۇلى بۇگىنگى جاستاردىڭ قاراسى ءماسليحاتتا كوبەيىپ جاتقانىمەن, كوبىنىڭ كاسىبي دەڭگەيى ءبىز ويلاعانداي ەمەس دەگەن پىكىردە.

– جاستار زامان تالابىنا, كوشكە تەز بەيىمدەلەدى. بىراق ولاردىڭ كەلۋى ءماسلي­حاتتاردىڭ جۇمىسىن وزگەرت­تى, جاڭاشىلدىق اكەلدى دەپ ايتا المايمىن. بۇگىندە جاسىم 42-گە كەلدى, 17 جىل بويى بىر­نەشە شاقىرىلىمنىڭ دەپۋتاتى بولدىم, ەلدىڭ ىسى­نە ارالاسىپ تاۋداي تاجىريبە جينادىم. 8-شاقىرىلىم­نان باستاپ ماسليحاتتارداعى جاستار مەن ايەلدەردىڭ ۇلەسى 30 پايىزدى قۇراۋى كەرەك دەگەن نورما قابىلدان­عانى ءمالىم. مىناۋ سوڭعى لەكپەن سايلانعان جاستاردىڭ باسىم بولىگى – ءالى دە شيكىلەۋ. ءماسليحات بولعان سوڭ مۇندا تارتىس بولادى, پىكىرتالاس بولادى, سونداي ساتتە ءبىلىمى مەن تاجىريبەسى جەتىسپەيتىن جاستار ۇنەمى جەڭىلىس تاۋىپ جاتادى. حالىقپەن, قوعاممەن تىعىز جۇمىستى تالاپ ەتەتىن وكىلەتتى ورگاندا ومىرلىك تاجىريبە بولماسا, ءىستىڭ العا جىلجۋى ەكىتالاي, – دەپ وي قورىتادى تاجىريبەلى دەپۋتات.

ا.سۇگىرباي وسى ورايدا ءماس­ليحاتتاردىڭ دامۋىنا, جاستاردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە قاتىستى بىرنەشە ۇسىنىسىن جاريا ەتتى.

– ەڭ اۋەلى جاستاردى دەپۋتاتتىق سايلاۋ الدىندا ىرىكتەۋدەن وتكىزىپ, كادىمگى­دەي وقىتۋ كەرەك. راس, جاستار اراسىندا ءبىلىمدى ءارى ساۋاتتى ازاماتتار از ەمەس, بىراق وتە سيرەك. ولاردىڭ ۇسىنىسى بو­يىنشا, ماسەلەن, ءبىز اۋدانداردا كوشپەلى جيىندار وتكىزە باستادىق. ءماسليحاتتار ىشىن­دە قوزعالىس, جاڭاشىلدىق­قا ۇمتىلىس بار. بيىل مەن ءماسليحات اپپاراتىندا ەكى ستۋدەنتتى تاجىريبەدەن وتۋگە شاقىردىم. ونداعى ويىم حالىقپەن جۇمىس ىستەيتىن وكىلەتتى ورگان وكىلدەرىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستىرۋ. ەكىنشىدەن, وكىلەتتى ورگاندا بۇگىندە مەريتوكراتيا جۇيەسى دەگەن جوق. پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي, لايىقتىلار قىزمەتكە كەلۋى كەرەك. الايدا دەپۋتاتتىق كورپۋستان ول بايقالماي تۇر. اۋداندىق, قالالىق ءماسليحاتتاردا 20 جىل شىڭدالعان ازاماتتار سول ورتادا قالا بەرەدى. اۋىلداعى حالىقتىڭ جاعدايىن ولاردان ارتىق بىلەتىن ادام جوق. سولاردى ءوسىرىپ, وڭىرلىك ماسليحات­قا, پارلامەنتكە جەتكىزسەك, ەلدەگى ماسەلەلەردىڭ وڭتايلى شەشىمىن تابۋ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن بيلىككە ايتۋ دا جەڭىلدەي تۇسەدى. سەبەبى ولار – سول ماسەلەمەن تۇراقتى اينالىساتىن كاسىبي ماماندار. ۇشىنشىدەن, «كاسىبي دەپۋتات» دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىرۋ كەرەك. بىزدە كاسىبي شەنەۋنىك, كاسىبي كەنشى, كاسىبي مۇعالىم, كاسىبي مەتاللۋرگ, تاعىسىن تاعى ۇعىمدار بار دا, كاسىبي دەپۋتات دەگەن جوق. 30 دەپۋتاتتىڭ كەمى ۇشەۋىن سونداي دەڭگەيگە جەتكىزسەك, ول كورسەتكىش بولار ەدى. تورتىنشىدەن, كەز كەلگەن دەپۋتات ماسليحاتتاعى وكىلدىگىن اۋداندىق جەردەن باستاسىن. مۇنى ايتىپ وتىرعانىم, وسى شاقىرىلىمدا وبلىس­تىق ماسليحاتقا كەلگەن جاس دەپۋتاتتاردىڭ كوبى وتە ءالسىز, اۋىل حالقىنىڭ جاعدايىنان, اۋداندارعا بولىنەتىن ترانسفەرت, بيۋدجەتتىك تولەمدەر جايىنان مۇلدە بەيحابار. كەيبىرى ءتىپتى حالىقپەن جۇمىس ىستەي الماي وتىر. ءماسليحات – ەلدىڭ, قوعامنىڭ تاعدىرىنا قاتىستى شەشىم قابىلداناتىن ورگان. وعان دايىندىقپەن كەلۋ كەرەك. سوندىقتان جاستار كوكجيەگىن كەڭەيتىپ كەلگەنى ابزال, – دەيدى دەپۋتات.

وكىلەتتى ورگاندارداعى ستايتيستيكالىق دەرەكتەردى زەردەلەي كەلە, وبلىستىق ءماسليحاتتاردا جاستاردىڭ, سونىڭ ىشىندە جاس ەر-ازا­مات­تاردىڭ ۇلەسى ءالى دە وتە تومەن ەكەنىن بايقادىق. جوعارىدا 30 پايىز نورما تۋرالى ءسوز ەتكەنبىز. بۇل تاراپتا جاستاردىڭ ۇلەسى تاپشى دا, ال ايەل ادامداردىڭ قاتارى بارشىلىق ەكەنى كوزگە تۇسەدى. بۇعان پاۆلودار قالالىق ءماسليحاتىنىڭ قۇرامى دالەل, 24 دەپۋتاتتىڭ تەڭ جارتىسى – ايەلدەر. ال جاس دەپۋ­تات دەگەندەردەن ءبىر عانا ەر ادام بار. پاۆلودار وبلىس­تىق ماسليحاتىنداعى 32 دەپۋ­تات­تىڭ التاۋى – ايەل. مۇن­دا جاسى 35-كە دەيىنگى نەبارى ەكى دەپۋتات بار. سوعان قارا­عاندا بۇگىندە جەرگىلىكتى جانە وڭىرلىك ماسليحاتتارعا جاس ەر-ازاماتتار كوپ سايلانا قوي­مايتىن ءۇردىس ساقتالىپ وتىر.

پاۆلودار وبلىستىق قوعام­دىق كەڭەستىڭ مۇشەسى ەركە­عالي جانعازى دا جاستاردىڭ ماسليحاتتارداعى بەلسەندىلىگى كوزگە تۇسپەيتىنىن ايتادى.

– قازىرگى ءماسليحات دەپۋتاتتارى, سونىڭ ىشىندە جاستار بۋىنى الدىن الا ازىرلەنگەن جوسپار بويىنشا جۇرەدى. سەبەبى كوبى پارتيالاردىڭ اتىنان تىركەلىپ سايلانعان, ولاردىڭ دا بەلگىلى ءبىر باعدار­لامالارى بار. ەرتەڭ ەلدەن ەرەك بەلسەنىپ, داۋ-دامايعا قالاتىن بولسا, پارتيانىڭ اتىنا كىر كەلەدى دەپ قورقادى اعا بۋىن. ولاردى تىرپ ەتكىزبەي ۇستاپ وتىرعاندارى سودان. پاۆلودار قالالىق ماسليحاتتاعى بولات سۇلەي­مەنوۆ, گۇلجاينا داريموۆا دەگەن جاس دەپۋتاتتار سايلاۋ الدىندا تىم بەلسەندى بولدى, قوعامدىق ىستەردىڭ بەل ورتاسىنان ءجيى بايقالا­تىن. وكىنىشكە قاراي, قازىر ەكپىنى باسىلىپ قالعانداي. ال وبلىستىق ماسليحاتتاعى ايدار قۇرىمباەۆ دەگەن ازامات كەرىسىنشە بەلسەنۋگە تىرىسادى. بىراق بارلىعىن ءماسليحات اپپاراتى بولسىن, وزدەرى تۇسكەن پارتيالارى بولسىن تەجەپ وتىرعانعا ۇقسايدى. مەنىڭشە, جاس دەپۋتاتتارعا ەركىندىك جەتىسپەيدى, – دەيدى ول.

ءۇمىت پەن سەنىمدى اقتاۋ – جاستاردىڭ پارىزى. ولار قازىرگى قوعامنىڭ جەتەكشى كۇشى رەتىندە ەلىمىزدىڭ دامۋى ءۇشىن جاۋاپتى ەكەنى تاعى ءمالىم. ەلىمىزدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنىڭ تاعدىرى, دامۋى مەن مودەرنيزاتسيا­لانۋى, جالپى بۇگىنى مەن ەرتەڭى دە جاستارعا بايلانىستى. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, جاستار, سونىڭ ىشىندە ەلدىڭ مۇددەسىن ا­رقا­­لاعان جاس دەپۋتاتتار ەڭ جاق­سى قاسيەتتەردى بويىنا ءسى­ڭىرۋى قاجەت. سوندىقتان ماسلي­حات­تارداعى جاس بۋىن وتانشىل, ءبىلىمپاز, ەڭبەكقور, ءادىل ءارى حالىققا جاناشىر بولۋعا ءتيىس.

پاۆلودار وبلىسى