مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى بيىلعى حالىققا جولداۋىندا: «ۇستازدار – ۇلتتىڭ زياتكەرلىك قۋاتى. ولار ءبىلىمدى ۇرپاق تاربيەلەۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە جول اشادى. ويتكەنى ۇزدىك وقۋ باعدارلاماسى, زاماناۋي مەكتەپتەر, وزىق باسقارۋ جۇيەسى بولسا دا, ۇستاز بىلىكتى بولماسا, ونىڭ ءبارى بەكەر ەكەنى انىق. سوندىقتان پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا تالاپتى, قابىلەتتى جاستاردى قابىلداۋعا باسا ءمان بەرۋ كەرەك», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن.
بۇل – ەستىگەن قۇلاققا اقىل, ساناعا وي سالاتىن ۇلكەن ماسەلە. وسى ورايدا جوعارى مەكتەپ قاراشاڭىراعى – اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى تاجىريبەسىنەن كورگەن, پروفەسسور-وقىتۋشىلار ۇجىمىنىڭ كۇندەلىكتى كوتەرىپ, عالىمدارىنىڭ ءارتۇرلى عىلىمي مىنبەردەن ايتىپ جۇرگەن ءبىرشاما ماسەلەلەرىن ورتاعا سالۋدى ءجون سانادىق.
ءبىرىنشى ماسەلە. جاڭا فورماتسيا پەداگوگتەرىن قالىپتاستىرۋ – وقىتۋ باعدارلامالارىن دايارلاۋدان ەمەس, ەڭ الدىمەن «وزىق ويلى مۇعالىم بولام» دەگەن بالانى قابىلداۋدان باستالادى.
قازىر جۇرەگىنىڭ قالاۋىمەن كەلىپ, پەداگوگ ماماندىعىن تاڭداپ جاتقان جاستار كوپ. اسىرەسە وسى 2024–2025 وقۋ جىلى اباي ۋنيۆەرسيتەتىنە كەلىپ تۇسكەن 2800 بولاشاق پەداگوگتىڭ 900-دەن استامى نەمەسە 30%-ى – «التىن بەلگى» مەن ۇزدىك اتتەستات يەلەرى. بۇل – شىن مانىندە رەكوردتىق كورسەتكىش, مەكتەپ وقۋشىلارىن كاسىبي باعدارلاۋ ىسىندە قول جەتكەن ناقتى ناتيجە.
اتاپ ايتقاندا, كەيىنگى 3 جىلدا دارىندى, جوعارى ىنتالى تالاپكەرلەردى تارتۋ ماقساتىندا اباي ۋنيۆەرسيتەتى الماتى قالاسىنىڭ 31 مەكتەبىندە 42 پەداگوگيكالىق سىنىپ اشىپ, جالپى سانى 588 وقۋشىنى قامتىدى. بۇدان بولەك, 29 مەكتەپتە ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كافەدرا فيليالدارى اشىلىپ, كاسىبي باعدارلاۋ بويىنشا تياناقتى جۇمىس جۇرگىزىلدى. وسى تۇستا «كاسىبي باعدار بەرۋ» باعدارلاماسىن ماگيسترلىك دەڭگەيدە ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
جوعارىدا ايتىلعان جوبالار پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا تالاپتى, قابىلەتتى جاستاردى تارتۋ مىندەتىنىڭ جارتىلاي شەشىمى عانا. ەڭ ۇلكەن سىناق – قابىلداۋ ناۋقانىندا تالاپكەردىڭ ءبىلىمىن عانا ەمەس, ونىڭ بولاشاق مۇعالىم بولۋعا بەيىمىن باعالاۋدا.
ماسەلەن, جاقىندا ەنگەن «ارنايى پەداگوگيكالىق-پسيحولوگيالىق تەست» كوپ جاعدايدا فورمالدى تۇردە وتەدى. وعان ەكى سەبەپ بار: بىرىنشىدەن, ەمتيحاننىڭ ناتيجەسى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەست باعامىنا كىرمەيدى, سول ءۇشىن ونىڭ ەشقانداي سىني سالماعى جوق; ەكىنشىدەن, ەمتيحاننىڭ مەتودولوگيالىق مازمۇنى ورتاق باعالاۋ شكالاسىمەن سايكەسپەيدى.
سوندىقتان ءبىزدىڭ ۇسىنىس – «ارنايى پەداگوگيكالىق-پسيحولوگيالىق تەستىن» پەداگوگيكالىق ماماندىققا ءتۇسۋشى تالاپكەرلەردىڭ ءبىلىمىن باعالاۋ جۇيەسىنە ەنگىزىپ, ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعى ارقىلى جۇرگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرعان ءجون. ال وعان دەيىن وقۋ ادىستەمەلىك بىرلەستىكتەردە ارنايى جۇمىس توبىن قۇرىپ, وسى تەستى وتكىزۋدىڭ فورماتى مەن مازمۇنىن جەتىلدىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك.
بۇل جەردە باستى ماقسات – مۇعالىمدىككە كەلەتىن بالالاردى مەنتالدى ءارى كاسىبي ەلەكتەن وتكىزۋمەن بىرگە, جالپى جوعارى پەداگوگيكالىق ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ. ويتكەنى قازىر مينيسترلىكتىڭ قولداۋىمەن ۋنيۆەرسيتەتتەر جۇرگىزىپ وتىرعان جاڭا اكادەميالىق ساياساتتىڭ, جاڭارتىلعان وقۋ-مەتوديكالىق ۇردىستەردىڭ ناتيجەلى بولۋى كوبىنە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى.
اتاپ ايتساق, قازىر بارلىق دەرلىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە دۇنيەجۇزىلىك بانك قارجىلاندىرعان «پەداگوگيكالىق الەۋەتتى كۇشەيتۋ» جوباسى اياسىنداعى 30 يننوۆاتسيالىق ءبىلىم باعدارلاماسى, بولاشاق مۇعالىمدەردىڭ تسيفرلىق داعدىلارىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن «جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرى» كۋرسى, پەداگوگيكالىق ۇدەرىستى زەردەلەيتىن ء«ىس-ارەكەتتەگى زەرتتەۋ» (Lesson Study) جانە ء«بىلىم بەرۋدەگى دەرەكتەردى زەرتتەۋ جانە تالداۋ ادىستەرى» (Action Research) پاندەرىن ەنگىزۋ باستالدى. ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ديداكتيكالىق ماتەريالداردى قولدانا وتىرىپ, اۆتورلىق باعدارلامالار ۇسىنادى. ء«بىلىم بەرۋدەگى كريتەريالدى باعالاۋ», «سىنىپتى باسقارۋ» سياقتى كۋرستاردى وقىتۋ تاسىلدەرى قولعا الىندى. ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە بۇل ادىستەر قازىردىڭ وزىندە كەڭ قولدانىستا. بىراق مەكتەپكە بارعان تۇلەكتەرىمىز دە, تاعلىمداماشى سوڭعى كۋرس ستۋدەنتتەرى دە وسى باعالاۋ ادىستەرىن جەتىك مەڭگەرمەگەنىن بايقايمىز.
وسىنىڭ ءبارىن قابىلداۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, قابىلەت كەرەك, سودان سوڭ مۇعالىمدىك جولدىڭ قىر-سىرىن بار ىنتامەن قابىلداۋعا دايار جۇرەك كەرەك. سوندىقتان ناقتى اباي ۋنيۆەرسيتەتى الدىنا قويىپ وتىرعان – ساننان ساپاعا كوشۋ ارقىلى اكادەميالىق باسىمدىق ورتالىعىنا اينالۋ امبيتسيالىق مىندەتىن وسىنداي ماسەلەنى شەشۋدەن باستاعان ءجون دەپ ەسەپتەيمىز.
ەكىنشى ماسەلە – ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى وقۋ ۇدەرىسىنىڭ تاجىريبەگە نەگىزدەلۋى. ارينە, بۇل رەتتە پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى باعىت – مەكتەپ-كوللەدجدەرمەن ۇزدىكسىز بايلانىس.
قازىرگى تاڭدا بۇكىل رەسپۋبليكادا پەداگوگ ماماندىعى بويىنشا 180 مىڭنان اسا ءبىلىم الۋشى وقىپ جاتىر.
بۇل دەگەنىمىز – ەل پرەزيدەنتى اتاپ وتكەندەي, «جوعارى وقۋ ورىندارى تەك قانا ءبىلىمدى جاستاردى تارتىپ قانا قويماي, ولاردىڭ ءبىلىمىن ودان ءارى شىڭدايتىن پەداگوگتەرىمىزدى وزىق تاجىريبەمەن تولىق قارۋلاندىرۋ». دەمەك ۋنيۆەرسيتەتتەرىمىز, ەڭ الدىمەن, بىلىكتى پەداگوگتەردى دايارلاۋدا نارىق قاجەتتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ساپا مەن تاجىريبەگە سۇيەنگەنى ابزال.
ماسەلەن, وسى باعىتتا ءبىر عانا اباي ۋنيۆەرسيتەتى 150-دەن استام ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىمەن مەموراندۋمعا وتىرىپ, جىل سايىن تەك قانا ءبىتىرۋشى كۋرستىڭ وزىنەن 2,5 مىڭنان استام ستۋدەنتتى تاجىريبەگە جىبەرەدى. ال رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە ولاردىڭ ۇزىن سانى تەك ءبىتىرۋشى كۋرس بويىنشا 50 مىڭنان اسادى. ءبىز ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنىڭ شىنايى تاعىلىمداماسى ماڭىزدى.
سوندىقتان وسى باعىتتاعى تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن اباي ۋنيۆەرسيتەتى پەداگوگ-مامان دايارلاۋعا قۇقى بار بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتى جانە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردەگى ءبىلىم باسقارمالارى جانىنداعى ادىستەمەلىك كابينەتتەر مەن مەكتەپ باسشىلارىن بىرلەسە وتىرىپ پەداگوگيكالىق تاجىريبەنىڭ جاڭا مودەلىن پىسىقتاۋعا شاقىرادى.
بۇل كاسىبي تاجىريبە وتۋدەگى ءتارتىپ ماسەلەسىنە عانا قاتىستى ەمەس. موتيۆاتسيانىڭ ماڭىزى زور. ايتالىق, قازىر اباي ۋنيۆەرسيتەتى «Erasmus+» باعدارلاماسى اياسىندا جۇرگىزىلگەن «Kazdual» جوباسىنىڭ ناتيجەسىندە دۋالدى وقىتۋ تەحنولوگياسىنىڭ مودەلىن ازىرلەدى. وسى فورمات الماتى قالاسىنداعى 19 مەكتەپتە تاجىريبەدەن ءوتىپ جاتىر. ونىڭ 11-ءى مەملەكەتتىك مەكتەپ بولسا, 8-ءى جەكەمەنشىك مەكتەپ.
ياعني بۇل ءۇردىستىڭ ستۋدەنتتەردىڭ اكادەميالىق جانە كاسىبي داعدىلارىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپالى جوعارى. جەكەمەنشىك مەكتەپتەر وسىنى جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر. وسىعان وراي دۋالدى وقىتۋدى مەملەكەتتىك ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىنا كەڭىنەن ماسشتابتاۋدى ۇسىنامىز.
ءۇشىنشى ماسەلە – مەكتەپ-كوللەدج بەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اراسىنداعى عىلىمي-مەتوديكالىق ىقپالداستىق.
قازىر اباي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەكتەپتەردە قۇرىلعان فيليالدارى ارقىلى پروفەسسورلار وقۋشىلاردى عىلىمي جوبالارعا تارتىپ, ىرگەلى زەرتتەۋلەرگە, ءپان وليمپيادالارىنا زەرتتەۋدىڭ ءادىسناماسىن مەڭگەرۋگە تارتىپ وتىر. وسىنىڭ اياسىندا شەبەر-پەداگوگتەردى ۇيلەستىرۋ مەن مەكتەپ مۇعالىمدەرىمەن ترەنينگ-سەمينارلار وتكىزۋگە, ديپلومدىق, جوبالىق جۇمىسقا جەتەكشىلىك ەتۋىنە كوڭىل ءبولىپ كەلەمىز.
ال ەندى كوللەدجدەرگە كەلسەك, وسى جىلى ۋنيۆەرسيتەت 4 كوللەدجبەن مەموراندۋمعا قول قويىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن پەداگوگيكالىق كوللەدجدەردىڭ مازمۇنىن ۇيلەستىرۋ جۇمىسىن باستاپ كەتتى (الماتى قازاق گۋمانيتارلىق-پەداگوگيكالىق كوللەدجى, الماتى مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق-پەداگوگيكالىق كوللەدجى, الماتى كوپسالالى كوللەدجى, ەسىك گۋمانيتارلىق ەكونوميكالىق كوللەدجى). بۇل جەردە دە ماسەلە وتە كوپ, سونىڭ ءبىرى – كوللەدج دەڭگەيىندە الىنعان ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرىن جوعارى وقۋ ورنىندا تانۋ مەحانيزمدەرى جاڭا تۇرعىدان قاراستىرىلماق. ونىڭ ىشىندە minor-باعدارلامالار جانە ميكروبىلىكتىلىكتەر ۇسىنىلاتىن بولادى.
دەسە دە, پەداگوگيكالىق عىلىمنىڭ ۇزاقمەرزىمدى جۇيەسىن جانە تۇراقتى عىلىمي مەكتەبىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بۇل ماسەلەگە ءبىز تەرەڭىرەك ءۇڭىلۋ كەرەكپىز.
اتاپ ايتقاندا, باكالاۆريات–ماگيستراتۋرا–دوكتورانتۋرا ءبىلىم باعدارلامالارىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ, دوكتورانتتار زەرتتەۋلەرى پەداگوگيكا سالاسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىمەن ۇندەس بولۋ كەرەك. وسى رەتتە پەداگوگيكالىق ءبىلىم باعىتىنداعى دوكتورانتتار ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ءۇش سەمەستردەن كەم ەمەس مەرزىمدە زەرتتەۋ جۇرگىزۋى مىندەتتەلۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز.
ءتورتىنشى ماسەلە – ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرىپ, كەڭەيتۋ جولدارى.
اباي ۋنيۆەرسيتەتىندە مۇعالىمدەردى قايتا دايارلاۋ ورتالىعى بۇرىننان بار. 2023–2024 وقۋ جىلىندا ونىڭ قۇزىرەتى كەڭەيتىلىپ, بۇل قۇرىلىم «Education Menegment School» دەگەن اتپەن قايتا اشىلدى. ماقسات – مەكتەپ مۇعالىمدەرىن عانا ەمەس, مەكتەپ باسشىلارىن دا قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنا تارتۋ. بۇل جۇمىستى وڭىرلەردەگى ءبىلىم باسقارمالارىمەن جۇيەلى ارناعا شىعارۋ. مىسالى, بۇل جۇمىس تۇركىستان مەن جەتىسۋ وبلىستارىندا جۇيەلى جولعا قويىلدى. 2022–2023 وقۋ جىلىندا پەداگوگتىك قايتا دايارلاۋدان نەبارى 76 تىڭداۋشى وتسە, 2023–2024 وقۋ جىلىندا بۇل كورسەتكىش 209 ادامعا جەتتى. ونىڭ ىشىندە سەرتيفيكات العاندارى – 163. ال 46 تىڭداۋشى پەداگوگيكالىق پراكتيكادان ءوتىپ جاتىر. بۇدان بولەك, بيىلعى وقۋ جىلىنىڭ العاشقى لەگىنە 65 تىڭداۋشى قابىلداندى. الدا تاعى دا بىرنەشە لەك جوسپارلانعان.
بۇدان بولەك, اتالعان ورتالىقتان كەيىنگى ءبىر جىلدا 1082 وقىتۋشى تسيفرلىق ساۋاتتىلىق, وقىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەرى مەن كاسىبي شەبەرلىك, ينكليۋزيۆتى ءبىلىم كۋرستارى بويىنشا بىلىكتىلىگىن ارتتىردى.
وكىنىشكە قاراي, پەداگوگتەردى قايتا دايارلاۋ باعدارلامالارىنىڭ ساباقتاس پاندەرى بويىنشا قوسىمشا بىلىكتىلىك الۋ ماسەلەسى زاڭنامالىق تۇرعىدان شەشىمىن تاپپاعان. مىسالى, حيميا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بيولوگيا ءپانى بويىنشا قايتا دايارلاۋ كۋرسىنان ءوتىپ, جاڭا بىلىكتىلىك الۋىن زاڭداستىرۋ قاجەت.
وسى ورايدا جالپى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنىڭ مازمۇنىن ءبىر جاعىنان, بارلىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت, ەكىنشى جاعىنان, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە قاراستى ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسى, «ورلەۋ» ورتالىعى جانە نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ ازىرلەسە دەگەن ۇسىنىس بار. بۇل ورتاق ءىس بولعاندىقتان, ارىپتەستىك نەگىزدە كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس قۇرىپ, ەلىمىزدىڭ پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى وقۋ-ادىستەمەلىك بىرلەستىكتەرىن بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىرامىز.
تاعى ءبىر ماسەلەگە توقتالا كەتسەك. اڭگىمە ۇزدىكسىز ءبىلىمدى قامتاماسىز ەتۋ جانە زاماناۋي ءبىلىم تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ, جەتەكشى عالىمدار مەن پەداگوگتەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن اپروباتسيادان وتكىزۋ ماقساتىندا پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جانىنان مەكتەپ-كوللەدج مەكەمەلەرىن اشۋ تۋرالى.
جالپى, بۇل وقۋ ۇدەرىسىن تاجىريبەگە نەگىزدەپ, ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ وندىرىستىك بازاسىن قالىپتاستىرىپ قانا قويماي, جوعارى پەداگوگيكالىق ءبىلىم مەن ورتا جانە ارناۋلى وقۋ ورىندارىندا ستاندارتتاردى ۇيلەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ارينە, مۇنداي تەتىكتى ەنگىزۋدىڭ ءتۇرلى جولى بار. ماسەلەن, ول ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تولىق مەنشىگىندەگى اقىلى مەكتەپ-كوللەدج نەمەسە مەملەكەتتىك ورتا جانە ارناۋلى ءبىلىم مەكەمەسىن سەنىمگەرلىك باسقارۋ ارقىلى جۇرگىزىلەتىن قۇرىلىم بولۋى مۇمكىن. اباي ۋنيۆەرسيتەتى ءوز تاراپىنان بۇل ەكى جولدى دا قاراستىرىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, بۇنداي باستامالار ءبىر جاعى – كەيبىر وڭىرلەردىڭ ءبىلىم باسقارمالارى تاراپىنان قولداۋ تاپسا, ەكىنشى جاعى – اۋسترياداعى تيرول ۋنيۆەرسيتەتى مەكتەبىنىڭ ۇلگىسىندە كوممەرتسيالىق جوبا رەتىندە ەنگىزۋ مۇمكىندىگى بار.
تۇپتەپ كەلگەندە, پەداگوگيكالىق ءبىلىم مازمۇنى ۇلتتىق قۇندىلىققا باعىتتالعان وقۋ ۇدەرىسىن ساۋاتتى ءارى ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل – ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى باستاعان الاش اعارتۋشىلارىنىڭ ەرتە باستان اڭساعان اسىل ارمانى. ەندەشە, پەداگوگيكالىق ءبىلىم سالاسىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرى مەن جوعارىداعى ۇسىنىستار جاڭا بۋىن مۇعالىمدەرىن دايارلاۋدىڭ يكەمدى جۇيەسىن قۇرۋعا جانە بىلىكتى ۇستاز دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىز.
بولات تىلەپ,
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى-رەكتور