ءبىرتۋار اقىن ماعجان جۇماباي ۇلى «التى الاشتىڭ باسى قوسىلسا, ءتور – مۇعالىمدىكى» دەپ وسيەت ەتتى. باعامداساق, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني قۋاتتى, باي بولماعى – سول ەلدىڭ ادام كاپيتالىنا تىكەلەي تاۋەلدى. ال ادام كاپيتالىنىڭ مىقتى بولۋى – تاربيە مەن بىلىمنەن. كوپ ماسەلەنىڭ ءمانىسى الدىنان عالىم دا, شاحتەر دە وتەتىن مۇعالىمنىڭ مارتەبەسى مەن كاسىبيلىگىنە كەلىپ تىرەلەدى. سول سەبەپتى مەكتەپ جۇرەگى سانالاتىن مامانداردىڭ كادرلىق الەۋەتى مەن مەملەكەتتىڭ قولداۋ مۇمكىندىگىنە شولۋ جاساعان ەدىك.
ساندار سويلەگەندە
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ كەيىنگى دەرەگىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك مەكتەپتەردە 400 مىڭعا جۋىق مۇعالىم ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ 33 پايىزى – 20-35 جاستاعى جاس ماماندار. 22 پايىزدان كوبىن ەگدە جاستاعى تاجىريبەلى مۇعالىمدەر قۇرايدى. باسىم بولىگى, ياعني 43 پايىزدايى – 36-50 جاستاعى ورتا بۋىن وكىلدەرى. ال ەڭ ازى – زەينەت جاسىنداعىلار, ولار ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىندا ەڭبەك ەتەتىن پەداگوگتەردىڭ 1,4 پايىزىن قۇرايدى. مۇعالىمدەردىڭ كوبى – الماتى وبلىسىندا. اتالعان وڭىردە 33 مىڭنان اسا مۇعالىم وقۋشىلارعا ءبىلىم بەرەدى.
ودان كەيىنگى ورىندا 28 مىڭنان كوپ پەداگوگپەن جامبىل وبلىسى تۇر. بۇل كورسەتكىشتەگى العاشقى ۇشتىككە قىزىلوردا وبلىسى كىرەدى, وندا 23 مىڭعا جۋىق مۇعالىم جۇمىس ىستەيدى. ال ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىنداعى مۇعالىمدەر سانى ەڭ از وڭىرلەرگە اباي وبلىسى (12 مىڭنان اسا), اتىراۋ وبلىسى (13 مىڭنان اسا), قوستاناي وبلىسى (14 مىڭعا جۋىق) جاتادى.
پەداگوگتەردىڭ بىلىمىنە كەلسەك, 343 مىڭداي مۇعالىمنىڭ جوعارى ءبىلىمى بار, 26 مىڭعا جۋىعى كوللەدج ديپلومىمەن ەڭبەك ەتىپ ءجۇر, 30 مىڭنان كوبى جوعارى بىلىمنەن كەيىنگى ءبىلىم العان, ياعني ماگيستراتۋرا نەمەسە دوكتورانتۋرا وقىعاندار نەمەسە وقىپ جۇرگەندەر. بىلىكتىلىك ساناتىنا توقتالساق, «پەداگوگ-مودەراتوردى» 102 مىڭعا جۋىق مامان العان. ودان جوعارى سانالاتىن «پەداگوگ-شەبەر» بىلىكتىلىك ساناتى 3400-دەن اسا مۇعالىمدە بار. 75 مىڭنان اسا مۇعالىم – «پەداگوگ-زەرتتەۋشى», 115 مىڭنان كوبى – «پەداگوگ», 4,5 مىڭى – «ەكىنشى ساناتتى», 3,6 مىڭى – ء«بىرىنشى ساناتتى», 2,5 مىڭى – «جوعارى ساناتتى». مەكتەپ ديرەكتورلارىندا بىلىكتىلىك ساناتتارىنىڭ اتاۋى بولەك. مىسالى, 4,2 مىڭى – قاتارداعى باسشى, مىڭنان ءسال كوبى – «باسشى-ۇيىمداستىرۋشى», 800-دەن اسا ديرەكتور – «باسشى-مەنەدجەر», 500-گە جۋىعى – «باسشى-كوشباسشى» ساناتىنىڭ يەسى.
مارتەبەلى ماماندىق
90-جىلدارداعى توقىراۋ كەزەڭىنەن كەيىن, ونىڭ ۇستىنە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جانە ەكىنشى ونجىلدىعىنداعى جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەمقورلىقتىڭ كەسىرىنەن ءبىلىم سالاسى قۇلدىراپ كەتتى. مۇنداي ماسەلەنىڭ سالقىنى, اسىرەسە سالاعا سىرتتاي وقىعاندار مەن ديپلومدى جەڭىل جولمەن العانداردىڭ كوپتەپ كەلۋى مۇعالىمدەرگە دەگەن قانشاما ۋاقىت بويعى قالىپتاسقان وڭ كوزقاراسقا داق تۇسىرگەندەي ەدى. 2019 جىلى قابىلدانعان «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭى وسى تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا سەپ بولعان-دى. ويتكەنى زاڭ پەداگوگتەرگە تالاپتى كۇشەيتۋ, قولايلى جاعداي جاساۋ, ولاردىڭ كاسىبي ءوسۋىن ىنتالاندىرۋ جونىندەگى جۇيەلى شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. مىسالى, 2020 جىلدان باستاپ مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم سالاسى پەداگوگتەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى ەكى ەسەگە ارتتى. اتتەستاتتاۋ قورىتىندىسى بويىنشا مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, قوسىمشا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ 270 مىڭنان اسا پەداگوگى بىلىكتىلىك ساناتىنا بايلانىستى لاۋازىمدىق جالاقىسىنىڭ 30-50% مولشەرىندە قوسىمشا اقى الادى. ديرەكتورلار بىلىكتىلىك ساناتىن راستاعان جاعدايدا ەڭبەكاقىسىنا تيىسىنشە 30, 50 نەمەسە 100 پايىز قوسىمشا اقى تولەنەدى. تالىمگەرلىك, ماگيستر دارەجەسىنە, سونداي-اق سپورت سەكتسيالارىن جۇرگىزگەنىنە قوسىمشا اقى جۇيەسى ەنگىزىلدى, ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىندا داپتەر تەكسەرگەنىنە قوسىمشا اقى مولشەرى ۇلعايتىلدى. پەداگوگتەردىڭ جۇكتەمەسى ازايتىلىپ, ولاردىڭ ەڭبەگىن, سونداي-اق دەمالىس ۋاقىتىن نورمالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. 2021 جىلدان باستاپ مۇعالىمدەردىڭ اپتالىق ساعات جۇكتەمەسى 18-دەن 16-عا قىسقارتىلدى. ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى اۋماقتىق دەپارتامەنتتەر جانىنان پەداگوگيكالىق ەتيكا جانە پەداگوگتەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەستەر قۇرىلدى.
ۇزدىكتەردى ۇكىلەۋ ۇلگىسى
2012 جىلدان بەرى «ۇزدىك پەداگوگ» رەسپۋبليكالىق بايقاۋى وتكىزىلىپ كەلەدى. جىل سايىن ۇيىمداستىرىلاتىن بايقاۋ ناتيجەسىندە وسى ۋاقىتقا دەيىن 688 پەداگوگ جەڭىمپاز اتانىپ, جوعارىدا اتالعان زاڭعا سايكەس 1000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە (بيىل بەلگىلەنگەن مولشەر بويىنشا 3 692 000 تەڭگە) سىياقى الدى. ماسەلەن, 2023 جىلى 64 ۇزدىك ۇستازعا جالپى سوماسى 220 ملن 800 مىڭ تەڭگە كولەمىندە سىياقى تولەنگەن.
وسىعان قوسا «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ 9-بابىنا سايكەس پەداگوگتىڭ اسا ۇزدىك جەتىستىكتەرى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا سىڭىرگەن ايرىقشا ەڭبەگى ءۇشىن مەملەكەتتىك ناگرادالار, ونىڭ ىشىندە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» قۇرمەتتى اتاعى بەرىلەدى. «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» قۇرمەتتى اتاعىنا يە بولعان پەداگوگتەرگە دە ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ 1000 ەسەلەنگەن مولشەرىندە بىرجولعى سىياقى بەرىلەدى.
2023 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ء«بىلىم بەرۋدەگى وزگەرىستەردىڭ 1000 كوشباسشىسى» جوباسى ىسكە قوسىلدى. سول جىلعى كادر رەزەرۆىنە ەنگەن 207 پەداگوگتىڭ 148-ءى (71,5%) كونكۋرسسىز ديرەكتور بولىپ تاعايىندالدى. قازىرگى ۋاقىتتا 385 ۇمىتكەر اڭگىمەلەسۋدەن وتكىزىلمەك. رەسپۋبليكالىق كادر رەزەرۆىنە كىرگەن پەداگوگتەر كونكۋرستىق راسىمدەردەن وتپەي-اق لاۋازىمدارعا تاعايىندالادى. سونداي-اق لاۋازىمعا تاعايىنداۋ كەزىندە اتتەستاتتاۋدان وتپەي ء«بىرىنشى ساناتتاعى باسشى» بىلىكتىلىك ساناتى بەرىلەدى.
جاس كەلسە – ىسكە
جوعارىدا جازعانىمىزداي, ءبىلىم سالاسىنداعى جاس مۇعالىمدەردىڭ قاتارى از. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا 2021 جىلدان باستاپ سالاعا جاس بىلىكتى مامانداردى تارتۋ باعىتىندا بىرقاتار شارا قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, پەداگوگيكالىق باعىتتارعا گرانت سانى ارتتى (2022 – 15 273 گرانت, 2023 – 15 923, 2024 – 15 973); پەداگوگيكالىق ماماندىقتار بويىنشا وقيتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە شاكىرتاقى مولشەرى 58 مىڭنان 67 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى; پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا ءوتۋ بالى 50-دەن 75 بالعا دەيىن كوتەرىلدى, بۇل رەتتە پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا تۇسەتىن تالاپكەرلەردىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ ورتاشا بالى 115 بالدى قۇرادى.
قازىر دارىندى جاستار اراسىنان پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا تۇسۋشىلەردىڭ وڭ ديناميكاسى بايقالادى. 2023 جىلى 1797 «التىن بەلگى» توسبەلگىسىنىڭ يەگەرلەرىنە گرانت تاعايىندالدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بولگەن پەداگوگيكالىق ماماندىقتار بويىنشا جوعارى ءبىلىمى بار مامانداردى دايارلاۋعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ گرانتىنىڭ سانى ارتىپ كەلەدى.
«پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ 12-بابىنا سايكەس اۋىلدىق جەردەگى پەداگوگكە تۇرعىن ءۇي, ونىڭ ىشىندە قىزمەتتىك جانە (نەمەسە) جاتاقحاناعا الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر; زاڭنامادا كوزدەلگەن تارتىپپەن جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ارنالعان جەر ۋچاسكەلەرى كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە كاسىپتىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ جانە تۇرۋ ءۇشىن كەلگەن پەداگوگكە جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگانداردىڭ شەشىمى بويىنشا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ نەمەسە سالۋ ءۇشىن كوتەرمە جاردەماقى, الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى.