دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ مەديتسينادا كەشە, بۇگىن ايتىلىپ, ىسكە اسا باستاعان باعىت ەمەس. وسىعان دەيىن تالاي تاجىريبە پىسىقتالدى, ەنگىزىلدى. مەملەكەتتىك بولسىن, مەيلى جەكە بولسىن اقپاراتتىق جۇيەلەر جەتىپ-ارتىلادى. بىراق سونىڭ ءوزى سالانى دۇرىس باسقارىپ, باقىلاۋعا, مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جەتكىلىكسىز بولىپ تۇر. پاتسيەنتتەر ءتيىستى مەديتسينالىق كومەكتى دەر كەزىندە الماسا, دارىگەرگە قارالۋ ءۇشىن ەمحاناعا ءجۇز بارسا, ساپاسىنا كوڭىلى تولماسا مەديتسينانى ءتيىمدى دەپ ايتۋعا كەلە مە؟
بولىنگەن قارجىنىڭ تيىمدىلىگى بايقالمايدى
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى تسيفرلاندىرۋ ارىدەن باستالادى. وسىدان شامامەن 11 جىل بۇرىن «اقپاراتتىق قازاقستان-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ەرەجەلەرىن نازارعا الا وتىرىپ, ەلەكتروندى دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2013-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى بەكىتىلگەن ەدى. تۇجىرىمدامانىڭ عۇمىرى باياندى بولىپ, «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا قولداۋ تاپتى. بەرىدە دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا جالعاستى. مەديتسينالىق ۇيىمداردى قاعازباستىلىقتان ارىلتۋعا كوڭىل ءبولىندى. تسيفرلاندىرۋعا, سالاعا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋگە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى دە ارالاستى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋدى, دەرەكتەر بازاسىن ينتەگراتسيالاۋدى وسىعان دەيىن جاۋاپتى مينيسترلىككە ەسكەرتىپ, تاپسىرما بەرگەن ەدى. بيىلعى جولداۋدا پرەزيدەنت تاعى دا اقپاراتتىڭ بىرىڭعاي دەرەكقورىن قۇرۋ, سالاعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن اتاپ ءوتتى.
«مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلۋى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قوسىمشا رەسۋرستار اكەلىپ, جەكەمەنشىك مەديتسيناعا زور پايداسىن تيگىزدى. بيىل دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بيۋدجەتتەن 3,3 تريلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. بىراق ونىڭ ناتيجەسى ءالى كورىنىپ جاتقان جوق. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشىلار اراسىندا مىندەتتەردىڭ دۇرىس بولىنبەۋى بۇرمالانعان اقپاراتتىڭ كوبەيۋىنە اكەپ سوقتىردى. ناۋقاستارعا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن قىزمەتتەردى اقىلى نەگىزدە الۋدى نەمەسە بىرنەشە اي بويى كەزەك كۇتۋدى ۇسىنۋ جايتتارى از ەمەس. بۇعان جول بەرۋگە بولمايدى. بيۋدجەتتىڭ مۇمكىندىگى مەن مىندەتتەمەسىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت كەپىلدىك بەرەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ بىرىڭعاي بازالىق توپتاماسىن جاساۋ قاجەت. ال ودان اسىپ كەتكەن شىعىننىڭ ءبارى ساقتاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى تولەنۋگە ءتيىس. تسيفرلاندىرۋ بولماسا, مۇنداي اۋقىمدى وزگەرىستەردى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بىرىنە-ءبىرى بايلانىسى جوق ونداعان باعدارلاما مەن اقپاراتتار بازاسىنىڭ ورنىنا بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق اقپارات جۇيەسىن جاساۋدى ۇسىندى. جاڭا جۇيە, مەنشىك تۇرىنە قاراماستان, مەملەكەتتىك تاپسىرىس الاتىن مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ بارىنە تولىق باقىلاۋ جاسالۋىن جانە مالىمەتتەردىڭ شىنايى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. پرەزيدەنت ۇكىمەتكە وسى ماسەلەنى رەتتەۋگە دەرەۋ كىرىسىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستىڭ بارىسى جونىندە وزىنە جانە دەپۋتاتتىق كورپۋسقا ەسەپ بەرۋدى تاپسىردى. جولداۋدا قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلىكتى مەديتسينا ماماندارىنىڭ تاپشىلىعىنا, مەديتسيناداعى ءبىلىم ساپاسىنا, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتeستىك تەتىكتەرىنە قاتىستى تۇيتكىلدەردى دە اتادى. بىراق ول – بولەك تاقىرىپ.
ۇنەمدەۋدىڭ قانداي جولى بار؟
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆكە تاقىرىپقا قاتىستى ساۋال قويعانىمىزدا, ول تسيفرلاندىرۋ ارقىلى سالاداعى بارلىق ماسەلە شەشىلمەسە دە, بىرقاتارى رەتتەلەتىنىن العا تارتتى.
– سالاعا تسيفرلاندىرۋ كەرەك دەپ جاتىرمىز. بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق اقپارات جۇيەسى مەديتسيناداعى بۇكىل كەمشىلىكتىڭ ورنىن تولتىرمايدى. بىراق سول ارقىلى قاراجاتتىڭ نىسانالى, ياعني ءدال سول ەمشاراعا, ءدال سول پاتسيەنتكە جۇمسالعانىن كورىپ, بىلە الامىز. ءبارىنىڭ سۇراۋى بولادى. قازىر دە مەديتسيناعا از قارجى قارالىپ جاتقان جوق. كەلەر جىلى دا بيۋدجەت قىسقارمايدى. بىراق سونىڭ تيىمدىلىگى تومەن بولىپ تۇر. ەندى قاراجاتتى ءتيىمسىز قاراستىرىلعان باعىتتاردان الۋ كەرەك. ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسى بويىنشا دۇرىس ساياسات جۇرگىزۋ قاجەت. قاجەتى شامالى زەرتتەۋلەردى ازايتۋعا بولادى. سونداي-اق مينيسترلىكتەگى كەرەكسىز وزگە شىعىندار ازايعانى ءجون. مىسالى, ءبىر مەديتسينالىق تالداۋدىڭ ءوزىن بىرنەشە رەت تاپسىراتىن ساتتەر بولادى. قاراپ وتىرساق, ول دا شىعىن. دارىگەرگە بارعان ۋاقىتتا ءبىر, پورتالعا تىركەلگەندە ەكى, كەيىن اۋرۋحاناعا بارىپ جاتقاندا ءۇشىنشى مارتە اناليز تاپسىرامىز. بۇل اينالىپ كەلگەندە شىعىن. ۇنەمدەۋ ارقىلى جارتى تريلليونعا دەيىن اقشا تابۋعا بولادى. ونىڭ ەش قيىندىعى جوق. ەگەر اقشا جەتپەيدى دەسە, اقشا تابۋدىڭ جولدارى وتە كوپ. ءبىز تيىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ ورنىنا, اۋىر دەرتكە شالدىققان ناۋقاستاردىڭ ەمىنەن قاراجاتتى جىرىپ جاتىرمىز. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قاراجات جەتپەيدى دەسە, وندا قاراجات كوزىن باسقا جولمەن ىزدەۋى كەرەك. ءبىرىنشى كەزەكتە وزدەرىنىڭ حاتتامالارىن قايتا قاراعانى ءجون. قازىر سالادا قاراجات كەمىگەن جوق. الايدا وتانداستاردىڭ 67 پايىزى كورسەتىلىپ جاتقان مەديتسينالىق كومەككە قاناعاتتانبايدى. سالاعا دەپ بولىنگەن قاراجات وسەدى, بىراق ساپاعا كوڭىل تولمايدى. ەگەر جۇمىستى دۇرىس جولعا قويسا, ءبىر ارناعا تۇسىرسە, وندا ءبىراز ماسەلەنى رەتتەۋگە بولادى, – دەيدى ا.ايماعامبەتوۆ.
مەديتسينالىق كومەكتىڭ پاكەتىنە وزگەرىس ەنەدى
مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, سالاعا بيۋدجەتتەن, ءمامس-تەن, ياعني تۇرعىنداردىڭ جارناسىنان تۇسكەن قاراجات تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىرعان جوق. ەمىنە شيپا ىزدەگەن ناۋقاستاردىڭ اراسىندا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن قىزمەتتى اقىلى نەگىزدە الۋ فاكتىلەرى انىقتالىپ تۇرادى. سودان سوڭ پاتسيەنتتەر اپتالاپ كۇتەتىن كەزەك, ءبىر ماماننان ەكىنشى مامانعا سابىلۋ سىندى كەدەرگىلەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ ءجۇر. دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىنە, مەديتسينا ماماندارىنىڭ ارتىق جۇكتەمەسىنە قاتىستى دا تۇيتكىلدەر بار. سايىپ كەلگەندە, مەديتسينالىق كومەك ساپاسى كوڭىل كونشىتپەي تۇر. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا ەلدەگى تەلەارنالاردىڭ بىرىنە بەرگەن سۇحباتىندا مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا قاتىستى تۇيتكىلدەرگە توقتالعان ەدى.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ءمامس جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلگەنىنە 4 جىل بولدى. بۇل قادام سالاعا قوسىمشا قاراجات الىپ كەلدى. كەيىنگى ءۇش جىلدا قارجىلاندىرۋ كولەمى 2,5 ەسە ءوستى. سايكەسىنشە, كورسەتىلگەن مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ دە سانى ارتتى. نەبىر ەمى كۇردەلى اۋرۋلارعا جوعارى تەحنولوگيالىق وپەراتسيالار تەگىن جاسالدى. مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا, قولجەتىمدىگىنە قاتىستى ماسەلەلەر بارىن بىلەمىز. مەديتسينادا قاراجات تا بار. بىراق ونىڭ تيىمدىلىگى ءبىز كۇتكەندەي بولمادى. تۇرعىندار قازىر وسىنى سەزىنىپ وتىر. پرەزيدەنت 7 اقپاندا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەديتسينالىق كومەك پاكەتىن قايتا قاراۋ بويىنشا تاپسىرما جۇكتەگەن ەدى. سونىڭ نەگىزىندە مينيسترلىك مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىمەن قوسا, ءمامس پاكەتىندە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ءتىزىمىن ازىرلەدى. مۇنىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋعا شالدىققاندار انىقتالسا, وعان ساقتاندىرۋ پاكەتىنە قاراماستان, مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلە بەرەدى. سونداي-اق قازىر ءبىز ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا سكرينينگتەردى ءمامس پاكەتىنەن الىپ, مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن مەديتسينالىق كومەكتىڭ تىزىمىنە قوسۋدى ويلاستىرىپ جاتىرمىز. باستى ماقساتىمىز – بيۋدجەتتەن قارالعان جانە ساقتاندىرىلعان ازاماتتاردىڭ ەسەبىنەن تۇسكەن قاراجاتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تۇر», دەدى ا. ءالنازاروۆا.
جالعان قۇجات تولتىراتىندارعا جازا قاتال
بۇگىندە مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا, كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ راستىعىنا قاتىستى مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. وكىنىشكە قاراي, سول مونيتورينگ جالپى كورسەتىلىپ جاتقان مەدتسيتسينالىق كومەكتىڭ 10 پايىزدان استامىن عانا قامتيتىن كورىنەدى. دەمەك ەمشارالار بويىنشا جالعان قۇجات تولتىرۋ فاكتىسى رەسمي ۇسىنىلعان ستاتيستيكادان الدەقايدا كوپ بولۋى مۇمكىن. بۇگىندە ءدال وسىنداي جالعان قۇجات تولتىرۋ بويىنشا 46 مىڭعا جۋىق زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالىپتى. الايدا وسى كۇنگە دەيىن جالعان جازبا ارقىلى شىعىن كەلتىرگەن مەديتسينالىق مەكەمەلەر جازادان وڭاي قۇتىلىپ كەلگەن. ەندى مينيسترلىك مۇنداي بەرەكەسىزدىككە جول بەرمەۋدى كوزدەپ وتىر.
«جالعان قۇجات تولتىرۋمەن اينالىسقان مەديتسينالىق ۇيىمدار وسى كۇنگە دەيىن قاتاڭ جازالانبادى. تەك بىررەتتىك ايىپپۇلمەن قۇتىلاتىن. ەندى ءبىز قىركۇيەكتەن جالعان جازبالارعا قاتىسى بار دەگەن مەديتسينالىق ۇيىمداردى تىڭعىلىقتى تەكسەرە باستادىق. ول ۇيىمداردىڭ ءتىزىمى بار. ءبىز ەندى قاتاڭ شارا قابىلداۋعا كوشىپ, ورەسكەل زاڭ بۇزعان ۇيىمداردىڭ ليتسەنزياسىن كەرى قايىرىپ, ءىستى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا تاپسىرۋ جاعىن دا قاراستىرامىز. تەك ايىپپۇلمەن شەكتەلمەيمىز. 2025 جىلدان باستاپ مۇنداي مەكەمەلەردىڭ قىزمەت كورسەتۋىنە رۇقسات بەرىلمەۋى كەرەك دەگەن ماسەلەنى دە ويلاستىرىپ جاتىرمىز. جىل سوڭىنا دەيىن قاتاڭ تەكسەرۋ جۇرگىزەمىز. تالاپتى قاتاڭداتامىز. جالعان قۇجات تولتىرۋدىڭ جولىن كەسۋگە تسيفرلىق تەحنولوگيالار سەپتەسەدى. بۇگىندە استانا قالاسىنداعى رەسپۋبليكالىق ەمحانا بازاسىندا ناۋقاستارعا مەديتسينالىق قىزمەتتەردى كورسەتۋ فاكتىسىن راستايتىن Face-ID بويىنشا قاناتقاقتى جوبانى باستادىق. جوبا اياسىندا ناۋقاستار Face-ID جانە ۆەب-كامەرا كومەگىمەن جەكە باسىنىڭ سايكەستىگىن ناقتىلايدى. جىل سوڭىنا دەيىن ءبىز قاناتقاقتى جوبانى استانا قالاسى بويىنشا ىسكە اسىرساق, قاڭتاردان باستاپ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ونى بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا تاراتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جالعان قۇجات تولتىرۋ فاكتىسىن وسىلاي جويامىز», دەيدى مينيستر.
بىرىڭعاي جۇيە ءبىراز شارۋانى رەتتەيدى
بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا مينيسترلىكتىڭ وزىندە 17-دەن استام اقپاراتتىق جۇيە بار بولسا, وسىعان جەكەمەنشىك اقپاراتتىق جۇيەلەردى قوسساق, ءتىپتى كوپ. ولاردىڭ باسىم بولىگى ينتەگراتسيالانباعان. دەرەكتەر بازاسى ينتەگراتسيالانسا, مەديتسينالىق قىزمەتتەردى كورسەتۋ فاكتىسىن راستايتىن Face-ID بارشا مەديتسينالىق ۇيىمعا ەنگىزىلسە, جالعان قۇجات تولتىرۋ فاكتىلەرىن انىقتاۋعا بولاتىنىن ايتتىق. وسىلايشا, مەديتسينالىق كومەككە قاراستىرىلعان قاراجات نىسانالى, ماقساتتى جۇمسالادى. قارجى ۇنەمدەلەدى. ول قاراجات سالانىڭ باسقا دا اقساپ تۇرعان باعىتتارىنا جەتىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ. مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىگى ارتادى. تسيفرلاندىرۋ ارقىلى دارىگەرلەردىڭ دە ۋاقىتىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك تۋادى. ويتكەنى قازىر كەيبىر جاعدايلاردا دارىگەر ءبىر عانا پاتسيەنتكە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن شامامەن جارتى ساعات ۋاقىت جۇمساۋعا ءماجبۇر. مۇندا دارىگەردىڭ ۋاقىتى ءتۇرلى اقپاراتتىق جۇيەلەردە دەرەكتەردى تولتىرۋمەن-اق ءوتىپ كەتەتىن ساتتەر كەزدەسەدى. مينيسترلىك وسى تۋرالى دا قاپەرگە الىپ, جاعدايدى رەتتەۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قاتار, جەكەمەنشىك ۇيىمدارمەن جۇمىس ىستەۋگە كىرىسكەن. ياعني دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن كوممەرتسيالىق مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىمەن ينتەگراتسيالاۋ ءىسى جولعا قويىلدى. ودان بولەك, مينيسترلىكتىڭ ىشكى اقپاراتتىق جۇيەلەرى دە ينتەگراتسيالانادى. ەسەسىنە, پاتسيەنتتەرگە كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ اشىقتىعى ساقتالادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تسيفرلاندىرۋدىڭ شاراپاتى تۇرالاعان ءبىر عانا ەمەس, بىرنەشە باعىتتى ىلگەرىلەتۋى كەرەك. مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىگىن ارتتىرىپ, ساپاسىن جاقسارتۋعا سەرپىن بەرۋگە ءتيىس. دەرەكتەر بازاسىن ينتەگراتسيالاۋمەن سالاداعى ماسەلەلەر تۇبەگەيلى شەشىلمەسە دە, شيرايتىن ءتارىزدى. ەندىگى كەزدە ەلەكتروندى ۇكىمەتتى دامىتۋ بويىنشا الەمدىك رەيتينگتە 24-ورىن الىپ وتىرعان ەلگە بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق اقپارات جۇيەسىن كەيىنگە قالدىرا بەرۋ جارامايدى.