مەديتسينالىق اۆياتسيا قىزمەتى قولجەتىمدى مە؟

مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى تاپسىرماسى «جەدەل جاردەم» قىزمەتىنىڭ اۆتوكولىگىنە عانا ەمەس, مەديتسينالىق اۆياتسياعا دا قاتىستى. ويتكەنى ول جازعى جاۋىن-شاشىن مەن قىسقى بوراندا اۆتوكولىك بارۋى قيىن شالعاي اۋىلداردا تۇراتىن جۇكتى ايەلدەردى, دىمكاس سابيلەردى, دەنساۋلىعى كۇرت ناشارلاعان ناۋقاستاردى جانە كەنەتتەن اپاتقا ۇشىراپ, اۋىر جاراقات العان ادامداردى شاپشاڭ تاسىمالداۋعا ارنالعان. ونداي جاعدايلاردا ادام ءومىرىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ءار مينۋت قىمبات.

كەشەگى كەڭەس زامانىندا قازاقستاندا 700-گە جۋىق «ان-2», «ياك-12», «موراۆا» ماركالى شاعىن اۆياتسيا ۇشاقتارى اۋە جولاۋشىلارىمەن بىرگە اۋىر ناۋقاستاردى, جۇكتى ايەلدەردى جانە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن تاسىمالداعان. وڭىرلەردە اتالعان ۇشاقتاردى قابىلداي­تىن 400-دەن اسا كىشىگىرىم اەرودروم بولعان. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان وتپەلى كەزەڭدەگى ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتارعا بايلانىستى شاعىن اۆياتسيا اۋە كەمەلەرىنىڭ سانى كۇرت قىسقاردى. ال الەمدە جەرىنىڭ اۋماعى بو­يىنشا توعىزىنشى ورىندى ەن­شىلەپ وتىرعان رەسپۋبليكامىز ءۇشىن مەديتسينالىق اۆياتسيانىڭ ما­ڭىزى زور. 

وعان 2011 جىلى عانا مەم­لە­كەتتىك دەڭگەيدە نازار اۋدارىلىپ, رەسپۋبليكالىق سانيتار­لىق اۆيا­تسيا ورتالىعى (قازىرگى «ۇلت­تىق شۇعىل مەديتسينانى ۇيلەستىرۋ ور­تالىعى» شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى رەسپۋبليكالىق مەم­لەكەتتىك كاسىپورنى) قۇرىلدى. سول جىلى ۇكىمەتكە 2015 جىلعا دەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ءۇشىن كە­مىندە 16 تىكۇشاق جاساپ شىعارۋ تاپسىرىلدى. بۇل تاپسىرمانى ناقتى ورىنداعان – 2011 جىلى «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانيا­سى» اكتسيونەرلىك قوعامى فرانتسيا­نىڭ «Eurocopter» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, استانا قالاسىندا قۇرعان جاڭا كاسىپورىن – «EC-145» تىكۇشاقتارىن قۇراستىرۋمەن اينالىساتىن «ەۆروكوپتەر قازاقستان ­ينجينيرينگ» جاۋاپكەرشىلىگى شەك­تەۋلى سەرىكتەستىگى. ءسويتىپ 2013 جىلى ەلىمىزدىڭ مەديتسينالىق اۆياتسيا­سىنا زاماناۋي مەديتسينالىق قۇ­رال-جابدىقتارمەن جاراقتاندى­رىل­عان 14 «ەس-145» تىكۇشاعى جانە 2 «كا-32» تىكۇشاعى بەرىلدى. قازىر­گى تاڭدا ۇلتتىق شۇعىل مەديتسينانى ۇيلەستىرۋ ورتالىعىمەن شارت جاساسقان «قازاۆياقۇتقارۋ» اكتسيو­نەرلىك قوعامىنىڭ 11 تىكۇشاعى جانە 10 اۆياكومپانيانىڭ 18 ۇشاعى مەديتسينالىق اۆياتسيا قىزمەتىن كورسەتۋمەن اينالىسادى. شالعاي نەمەسە اۆتوكولىكتىڭ جەتۋى قيىن ەلدى مەكەندەردە ۇشۋ-قونۋ جولاعىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى پاتسيەنتتەر تەك «ان-2» ۇشاقتارىمەن تاسىمالدانادى.

مەديتسينالىق اۆياتسيامىز ­2011 جىلى 323 رەت ۇشقان بولسا, بۇل كور­سەتكىش جىلدان-جىلعا ارتىپ, 2023 جىلى 2 323-كە دەيىن جەتتى. ولاردىڭ جارتىسى­نا جۋىعى دىمكاس بالالاردى قۇتقا­رۋعا ارنالعان. سونداي-اق بىلتىر شە­تەل كلينيكالارىندا ەمدەلگەنى­مەن, ءحالى ناشارلاپ كەتكەن ەل ازاماتتارىن ەلگە اكەلۋ ءۇشىن 7 ۇشۋ ورىندالعان. الايدا بۇگىن­دە مە­دي­تسينالىق اۆياتسيا قىزمەتىن كور­سەتىپ جۇرگەن اۆياكومپانيالار ۇشاقتارىنىڭ دەنى ەسكىرگەن. جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ مالىمە­تىنە قاراعاندا, قازىر جاڭا اۋە كەمە­لە­رىن پايدالانۋعا باسىمدىق بەرىل­گە­نىنە قاراماستان, دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگى ورتاشا قىزمەت ەتۋ مەرزىمى 40 جىلدان اسقان «ان-2» جانە «ياك-40» ۇشاقتارى ارقىلى جەدەل مەديتسينالىق اۆياتسيالىق كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرىپ وتىر. وتكەن جىلى بارلىق ۇشۋ­دىڭ 70 پايىزعا جۋىعى اتالعان ­اۋە كەمەلەرىنىڭ ەنشىسىنە ءتيدى. ناق­تى ايتساق, بىلتىر وتانداستارى­مىزعا شۇعىل مەدي­تسينالىق كومەك كورسەتۋگە «ان-2» – 1 278 رەت, «ياك-40» – 284 رەت, ال زاماناۋي اۋە كەمەلەرى – «ەس-145» تىكۇشاعى – 291 رەت, «L-410» ۇشاعى – 110 رەت, «Pilatus PC-12» ۇشاعى 305 رەت تارتىلدى. باياعىدان بەرى جۇرت «جۇگەرىشى» دەپ اتايتىن, ابدەن توزىعى جەتكەن «ان-2» ۇشاقتارى بيىل دا 15 وبلىستىڭ تۇرعىندارىنا قىزمەت كورسەتۋگە جۇمسالىپ وتىر.

«جۇگەرىشىلەردىڭ» ايى وڭىنان تۋىپ تۇرعاندىعىنىڭ سەبەبى – ولاردىڭ قىزمەت كورسەتۋ اقىسىنىڭ تومەندىگى. مىسالى, «ەس-145» تىك­ۇشاقتارىن پايدالانۋ ءتاريفى «ان-2» ۇشاقتارىمەن سالىستىرعاندا 3 ەسەدەي قىمبات. ەسەسىنە پايدالانۋ مەرزىمى 40-50 جىلدان اسقان «ان-2» ۇشاعى 4 ساعاتتا ارەڭ ۇشىپ جەتەتىن جەرگە پايدالانۋ مەرزىمى 10 جىلدان اسقان «ەس-145» تىكۇشاعى 2,5 ساعاتتا بارادى. بۇعان قوسا, جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ تەكسەرىسى بارىسىندا مەديتسينالىق اۆياتسيا قىزمەتىن اتقاراتىن «ان-2» ۇشاقتارىنا اۆياتسيالىق بەنزيننىڭ ورنىنا «اي-95» ماركالى اۆتوموبيل بەنزينى قۇيىلاتىندىعى اشكەرەلەندى. بۇل ورەسكەل كەمشىلىك ۇشۋ بارىسىندا وقىس وقيعالار­دىڭ تۋىنداۋىنا اكەپ سوقتىراتىن قاۋىپتى فاكتوردىڭ ءبىرى سانالادى. ال 2019-2023 جىلدارى مەديتسينالىق اۆياتسيا سالاسىندا 16 وقىس وقيعا تىركەلگەن. ونىڭ 8-ءى توزىعى جەتكەن «ان-2» ۇشاقتارىنا تيەسىلى.

سوڭعى وقىس وقيعا بيىلعى مامىر ايىندا قوستاناي وبلىسىندا بولدى. جەكەمەنشىك اۆياكومپانياعا تيەسىلى «ان-2» ۇشاعى ميوكارد ين­فاركتىسىنە ۇشىراعان 60 جاستاعى ناۋقاستى ارقالىق قالاسىنان قوس­تاناي وبلىستىق اۋرۋحاناسىنا ­جەت­كىزۋ ءۇشىن اۋەگە كوتەرىلگەن سات­تە كەنەتتەن قاتتى سوققان جەل­دىڭ ەكپىنىمەن قونۋعا ءماجبۇر بو­لىپ, سۋ ايدىنىنا اۋدارىلىپ تۇس­كەن. ابىروي بولعاندا, پا­تسيەنت تە, مەديتسينالىق اۆياتسيا بري­گادا­سىنىڭ قۇرامىنداعى ەكى ۇشقىش پەن ەكى مەديتسينا قىزمەتكەرى دە امان قالدى. بىراق زارەلەرى ۇشقان بەسەۋى دە ارقالىق وڭىرلىك اۋرۋحاناسىنا جەتكىزىلىپ, دارىگەرلەردىڭ باقىلاۋىنا الىنعان. ال كولشىكتە شالقاسىنان ءتۇسىپ جاتقان «جۇگە­رىشىنىڭ» سۋرەتى الەۋمەتتىك جەلىنى شارلاپ كەتتى.

وسى وقىس وقيعاعا وراي ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي سارسەنعاليەۆ مە­ديتسينالىق اۆياتسيا قىزمەتىن كورسەتۋگە ابدەن ەسكىرگەن «ان-2» جانە «ياك-40» ۇشاقتارىن مۇلدەم قا­تىستىرماي, ولاردىڭ ورنىنا زاما­ناۋي اۋە كەمەلەرىن پايدالانۋدى جانە «ان-2» ۇشاقتارىنا اۆياتسيالىق بەنزين قۇيۋ ماسەلەسىن دەرەۋ شەشۋدى ۇسىنعان ەدى. ۇكىمەتتىڭ دەپۋتاتقا بەرگەن رەسمي جاۋابىندا مەديتسينالىق اۆياتسيا قىزمەتىن كورسەتەتىن اۋە كەمەلەرى پاركىن جاڭارتۋ قولعا الىنعاندىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ۇشاقتاردى «اي-95» ماركالى اۆتوموبيل بەنزينىنەن «ب91/115» ماركالى اۆياتسيالىق بەنزينگە اۋىستىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قارجىنى ىزدەستىرىپ جاتقاندىعى مالىمدەلگەن.

مەديتسينالىق اۆياتسيا قىزمە­تىنە بيىل ەل قازىناسىنان 11,8 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, 2 244 رەت ۇشۋ­دى قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلان­عان. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 941 ۇشۋ جۇزەگە اسىرىلىپ, 2819 پاتسيەنت­كە شۇعىل دارىگەرلىك كومەك كور­سەتىلدى. مەديتسينالىق اۆياتسيا بري­گادالارىنىڭ جەدەل جاردەمىنە اباي (99 ۇشۋ, 223 پاتسيەنت), اقتوبە (93 ۇشۋ, 180 پاتسيەنت), ماڭعىستاۋ (88 ۇشۋ, 276 پاتسيەنت), جامبىل (82 ۇشۋ, 267 پاتسيەنت), اتىراۋ (77 ۇشۋ, 217 پاتسيەنت), قاراعاندى (66 ۇشۋ, 147 پاتسيەنت), قوستاناي (59 ۇشۋ, 130 پاتسيەنت), شىعىس قازاقستان (54 ۇشۋ, 135 پاتسيەنت), پاۆلودار (47 ۇشۋ, 119 پاتسيەنت), تۇركىستان (35 ۇشۋ, 184 پاتسيەنت), جەتىسۋ (34 ۇشۋ, 110 پاتسيەنت), ۇلىتاۋ (27 ۇشۋ, 68 پاتسيەنت) وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى جۇيەلى تۇردە جۇگىنىپ كەلەدى. بىراق سولتۇستىك قازاقستان (4 ۇشۋ, 54 پاتسيەنت) جانە اقمولا (9 ۇشۋ, 118 پاتسيەنت) وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى مۇنداي مۇمكىندىكتى اندا-ساندا عانا پايدالانىپ ءجۇر.  

سۇراستىرىپ بىلسەك, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا مەديتسينالىق اۆياتسيا قىزمەتى تاراتىلعالى ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى اۋىپتى. وسىعان وراي جەرگىلىكتى تۇرعىندار سىن ساعاتتا استانا قالاسىنىڭ مەديتسينالىق اۆياتسياسىنىڭ شۇعىل مەديتسينالىق كومەگىنە جۇگىنۋگە ءماجبۇر. ال قىزىلجار وڭىرىندەگى ەڭ شالعاي ءۋاليحانوۆ اۋدانىنىڭ دارىگەرلەرى مەن تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ مەدي­تسينالىق اۆياتسيانىڭ كومەگىنە مۇق­تاج ەكەندىكتەرىن ايتتى.

وسى اۋداننىڭ ورتالىعىنان – 165 شاقىرىم, وبلىس ورتالىعى­نان 503 شاقىرىم قاشىقتىقتا ور­نالاسقان قۋلىكول اۋىلدىق وكرۋ­گىنىڭ اكىمى باقىتجان كەندىرباەۆ: «كەڭەس زامانىندا قۋلىكولگە سول كەزدەگى وب­لىس ورتالىعى – كوكشەتاۋ قالا­سىنان جولاۋشىلار تاسيتىن «جۇ­گەرىشى» جۇيەلى ۇشقاندىق­تان, اۋىر ناۋقاستار سونىڭ كومەگى­مەن وب­لىستىق اۋرۋحاناعا تەز جە­تىپ قالادى ەكەن. قازىر قيان تۇكپىر­دەگى اۋىل­دارىمىزدا جول ناشار بول­عان­دىق­تان, اۋا رايىنىڭ قولاي­سىز كۇندەرى ­تول­عاق قىسقان ايەل­دەردى, دەرت قيناعان ناۋقاستار­دى جانە جازاتايىم اۋىر جارا­قات العان كىسىلەردى وبلىس پەن اۋدان ور­تالىقتارىنداعى نەمەسە كورشى­لەس اقمولا وبلىسىنىڭ ستەپ­نوگورسك قالاسىنداعى اۋرۋحا­نا­لارعا جەت­كىزۋ قيىنعا سوعىپ ءجۇر. سوندىقتان ­دا وبلىسىمىزدا مەدي­تسينالىق اۆياتسيا قىزمەتى بولعانىن قالايمىز», دەدى.

ەلىمىزدە, اسىرەسە اۋىلدى جەرلەردە انالار مەن نارەستەلەر ءولىمى ءالى دە كوپ ەكەنىن, ال جول-كولىك وقي­عالارىنان جىل سايىن 2 مىڭداي ادام قازا تاباتىنىن ەس­كەر­سەك, مە­دي­تسينالىق اۆياتسيانى نى­عايتۋ­­دىڭ قاجەتتىگى داۋسىز.