كوكپار دەسە دەلەبەسى قوزبايتىن قازاق كەم شىعار. ۇلتتىڭ رۋحى, كۇش-قايراتى, مارتتىگى كورىنەر جۇرەكتىلەر سايىسىنىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن قۇنى ارتىپ كەلەدى. قازاققا عانا ءتان سەزىلەتىن از دۇنيەنىڭ بىرەگەيى دە وسى ونەر.
ءسوز جوق, كوكپار قازاق ومىرىنەن باستى ورىن الادى. نەگە دەسەڭىز, ىرگەلى ويىن ادام مەن جانۋارلاردىڭ ءوزارا ءبىرتۇتاس توعىسقانىن كورسەتىپ, شەبەرلىك قيمىل-قوزعالىستارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن اڭعارتادى. سونداي-اق ءدۇبىرلى ويىندى قازاق حالقىنىڭ داستۇرلىك ەرەكشەلىگىن ايقىندايتىن تاريحي دەرەك دەۋگە بولادى. باجايلاپ زەر سالساق, كوكپاردىڭ بويىندا كونە كوكبورى كۋلتى جارقىن كورىنىس تاپقانىن بايقاي الامىز.
القيسسا, كوكبورى كۋلتى تۋرالى تاريحي اڭىزعا سۇيەنسەك, ەرتەدە ءبىر ەلدى جاۋ شاۋىپ, جالعىز نارەستە ويراندالعان جۇرتتىڭ ورنىندا قالىپ قويادى. بالانى ءبورىنىڭ قانشىعى تاۋىپ الىپ, تاۋعا الىپ كەتىپ ۇزاق ۋاقىت اسىراپ-باعادى. كەيىن بالا مەن بورىدەن تاراعان ۇرپاقتى – تۇركىلەر نەمەسە اشينا ۇرپاقتارى دەپ اتاعان دەسەدى. قازاقتا «جىگىتتىڭ سىرتتانى», «قاسقىردىڭ سىرتتانى» جانە ء«يتتىڭ سىرتتانى» دەگەن تەڭەۋ سوزدەر بار. سىرتتان ءسوزى, باقساق, تەك وسى ۇشەۋىنە عانا قاتىستى ايتىلىپ, باعاسىن اسىرعان. ءسوزدىڭ العاشقى ءتۇبىرى «سىرت», ياعني سىرتقى الەممەن, تىلسىم دۇنيەمەن, تىلسىم كۇشپەن بايلانىستى ەكەنىن بايقاتادى. تۋرا ماعىنادا «يەسى بار, كيەلى» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. مۇنى نەگە قوزعاپ وتىرمىز, كونە تۇركى تايپالارى ءوزىنىڭ شىعۋ تەگىن كوكبورىمەن بايلانىستىرىپ, تەك گەنەالوگيالىق اڭىزداردا عانا قالدىرعان جوق, ونىڭ جارقىن ىزدەرى كوكپار ويىنىندا جاتىر. ويىننىڭ تۇپكى مانىنە ۇڭىلسەك, مىقتىلار سايىسىنان ءارتۇرلى تاريحي دەرەكتى كورۋگە بولادى. بىرىنشىدەن, بۇل – بورىلەر سايىسى, قارا ورمانداي قاپتاعان سالت اتتى جىگىتتەر بورىلەردى ەسكە سالادى. مۇنان ءارى جان-جاقتان انتالاپ, قارپىپ كەلىپ سەركەنى دال-دۇل ەتىپ ج ۇلىپ, تارتقىلاسىپ جاتقان ەرلەردى كورەمىز. تالاي-تالاي الامان دودادا ات مەرتىگىپ, ءتىپتى ادام ءولىمى دە سان رەت ورىن العانى بەلگىلى. بۇل – ماقساتى ءۇشىن جان قيۋعا دايار بىربەتكەي ءبورىنىڭ ءىرى مىنەزى, قايتپاس قايسارلىعىنىڭ كورسەتكىشى. سوندىقتان دوداعا اتتىڭ ىشىندەگى ايبوزى, جىگىتتىڭ ىشىندەگى سۇڭقارى شىداس بەرىپ, سىر الدىرماي مارەگە جەتكەن. اتا-بابالارىمىز وسى ءبىر اڭىزدى دىڭگەك ەتىپ, سايىسقا ءتۇسۋشى جىگىتتەردى بورىلەر دەسە, جەڭىمپاز ورەندەرگە «كوكپاردىڭ كوكبورىسى» دەگەن اتاۋ تاققان.
«كىم بەرەدى تىزگىندى اقىلىنا,
دودا كورسە تونەدى اتىن ۇرا.
قالىڭ توپتى قاق جارىپ, ويحوي, شىركىن,
سەركە سانىن باسادى ول تاقىمىنا.
ءبىر سايگ ۇلىك ج ۇلىنداي سۋىرىلىپ,
اكەتتى, انە, نامىستىڭ تۋىن ءىلىپ.
«كىم ەكەن, ءا؟» – دەگەندە توپ ىشىندە,
ءبىر قاراكوز ك ۇلىمدەر مۇنى ءبىلىپ».
كورنەكتى اقىن نەسىپبەك ايت ۇلى جىرلاعانداي, نامىستىڭ تۋى سىنالار سارابدال سايىس قازاق رۋحىنىڭ بارومەترى ىسپەتتى. بەلگىلى عالىم, ءا.مارعۇلان «قازاق الەمى» كىتابىندا: «سىرداريانىڭ تومەنگى ساعاسى مەن ارال ماڭىن مەكەندەگەن ساق تايپالارى جىل سايىن ءبورىنى كيە تۇتۋ قۇرمەتىنە ارناپ, قاسقىر تەرىسىن جامىلىپ, بەتپەردە تاعىنىپ اتتى سايىستار وتكىزەتىن بولعان. بۇل ءداستۇر تۇركى-موڭعول تايپالارىندا ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالدى. قازاق, تۇرىكپەن, قىرعىز ەلدەرىندە بۇل ويىن «كوكبور» (كاك بار) – سۇرى قاسقىر دەگەن اتاۋمەن ساقتالعان. «كوكپار» اتتى ويىننىڭ قازاق حالقىنداعى ءبىر نۇسقاسى «قىز ءبورى» – قاسقىر تەرىسى مەن ءبورىلى بەتپەردە تاعىناتىن ءداستۇرلى ساق ويىنىنىڭ ءبىر ءتۇرى بولىپ تابىلادى», دەپ ۆ.رادلوۆ پەن س.كيسەلەۆتەردىڭ ەڭبەكتەرىنە سىلتەمە جاسايدى. ءيا, كەشەگى قازاق ومىرىندە كوكپار – ەرلىككە باۋلۋ, شىنىعۋ, سوعىس ونەرىنە ۇيرەنۋ, ەل مەن جەردى, وتاندى قورعاۋ سەكىلدى پاتريوتتىق تاربيەلىك مانگە يە بولعان. كەيبىر تاريحي دەرەكتەردە دالا پەرزەنتتەرى شالقار دالاعا قوجالىق ەتكەن كوكبورىنىڭ ءوزىن تاقىمعا باسقاندىعى جونىندە ايتىلىپ جاتادى. قالاي دەسەك تە, جەلدىڭ وتىندە, جاۋدىڭ شەتىندە عۇمىر كەشكەن بابالار ءۇشىن كوكپار ءداستۇرىنىڭ ەرەكشە ورنى بولعانى تالاسسىز اقيقات.
قورىتا ايتقاندا, كەشەگى V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىنىنان ەل بايراعى بيىكتەن كورىنىپ, كوكپاردان التىندى قانجىعاعا بايلادىق. ايبىندى ەرلەرىمىز بابادان جەتكەن بايتاق ونەردى سولايشا تاعى ءبىر جاڭعىرتتى, ابىرويىمىزدى اسىردى. بۇل دا بولسا تەكتى ۇلتىمىزدىڭ كوكبورىلىك رۋحى سونبەگەنىنىڭ بىردەن-ءبىر دالەلى.