2013 جىلدىڭ 24 جەلتوقسانىندا شاعىن عانا پەتروپاۆل قالاسىندا بۇكىل ەلىمىزدى ءدۇر سىلكىندىرگەن قىلمىستىق وقيعا تىركەلدى. قىلمىسكەرلەر مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ءبىر تىرەگى بولىپ تابىلاتىن قىزمەتتەگى بيىك لاۋازىمدا وتىرعان قىزمەتكەردى 10 جاسار ۇلىنىڭ كوزىنشە ءوز ەسىگىنىڭ الدىندا اتىپ ءولتىرىپ, قانعا بوكتىرىپ كەتتى... بۇل – سۇمەلەك قىلمىسكەرلەردىڭ وزدەرىنىڭ قۇرىقتالمايتىندىعىنا كوزدەرى ابدەن جەتىپ, بيلىكتىڭ وزىنە دەيىن قول جۇمساۋعا بارعان شەكتەن شىققان داندايسۋىنىڭ كورىنىسى ەدى.
قىلمىس قۇرىقتالسا عانا بيلىككە سەنىم زورايادى
اتاقتى «كەزدەسۋ ورنىن وزگەرتۋگە بولمايدى» دەگەن كەڭەستىك سەريالدىڭ باستى كەيىپكەرى جەگلوۆتىڭ اۋزىنان شىققان: «ەلدەگى ءتارتىپ ۇرىلاردىڭ كوپتىگىمەن ەمەس, بيلىكتىڭ ولاردى قۇرىقتاي الۋىمەن انىقتالادى» دەگەن ءسوز بار. سول ايتقانداي, مىنا قىلمىستى اشۋ دا بيلىكتىڭ بارلىق بەدەلىن تارازى باسىنا تارتتى. ەگەر وسى قىلمىس اشىلماي قالسا بيلىكتىڭ بەدەلىنە ابدەن نۇقسان كەلەتىن ەدى. ەندى شە... قايداعى ءبىر سۇمەلەكتەر لاۋازىمدى تۇلعانىڭ ءوزىن ەش شىمىرىكپەي ەسىگىنىڭ الدىندا اتىپ كەتىپ جاتسا, جانە ول اشىلماي قالسا, ونداي بيلىكتىڭ ءوز ازاماتتارىن قورعاي الادى دەگەن قاۋقارىنا سەنۋگە بولا ما؟
قانىشەردىڭ قولىنان قازا بولعان جاندوس احمەتوۆ ءوزىنىڭ تىكەلەي مىندەتى سول كەزدەگى ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس (فينپول) دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولسا دا بۇل ۋاقىتتا دەمالىستا جۇرگەن باستىعى نۇرلان شابداردىڭ قىزمەتىن ۋاقىتشا اتقارۋدا ەدى. كامەلەتكە تولماعان ەكى ۇلى بار جاندوس ار-يمانى تازا, بەس ۋاقىت نامازىن دا قازا قىلمايتىن ازامات بولعان. ءتىپتى, ءوزى عانا ەمەس, وتباسىنداعى ايتجانى مەن قاليجانى, زايىبى شولپان دا يماندىلىق جولىندا ەكەن. ەشكىممەن قاستىعى, جاساعان قىساستىعى جوق ەكەندىگى دە بەلگىلى بولىپ وتىر.
سول كۇنى ول قازاق گيمنازياسىندا وقيتىن 10 جاسار كىشى ۇلى قاليجاندى الىپ, جۇمىستان ۇيىنە ورالعان. اكەلى-بالالى ەكەۋى كىرەبەرىستەگى دوموفوندى شۇقىلاپ تۇرعان ورتا بويلى بوگدە ادامدى كورەدى. ەسىكتەن كىرە الماي تۇرعان جان ەكەن عوي دەپ ويلاعان بولۋى كەرەك, ەكەۋى دە وعان بالەندەي ءمان بەرمەيدى, الايدا قىراعى بالا ونىڭ كوزى وزىنىكىمەن ءتۇيىسىپ قالعاندا تەز تايقىپ, تەرىس قاراي قالعانىن باقىلاپ قالادى. بىراق قانشا جەردەن سەزىمتال بولسا دا بالا بۇدان سەكەم المايدى. اكەسى پوليتسيانىڭ مايورى, ۇلكەن باستىق ەكەنىن بىلەدى, نەدەن قورىقسىن؟
بوتەن ادام اكەسى ەسىك اشقان بويىندا تەز كىرىپ, جوعارىعا ورلەي جونەلەدى. بىراق كەلەسى ساتتە شۇعىل بۇرىلىپ, ەسىكتەن ەندى كىرگەن بۇلارعا قايرىلادى. بالا ونىڭ اكەسىنە قاراي وڭ قولىن كوتەرگەنىن اڭداپ قالادى. كەلەسى ساتتە گۇرس ەتىپ وق اتىلادى. (تاپانشانىڭ دىبىس تۇنشىقتىرعىشى دا بولماعان). جاندوس ىلگەرى ۇمسىنىپ قالعاندا ەكىنشى, ءۇشىنشى وقتار دا اتىلادى. قاليجان قورىققانىنان بەتىن باسىپ وتىرا كەتەدى. قانىشەر بولسا بىرنەشە وقتى ءۇزىلىسسىز اتقان بويدا سىرتقى ەسىكتەن اتىپ شىعادى. سول كەزدە عانا ەسىن جيعان بالا قانعا بوگىپ جاتقان اكەسىن كورەدى. الدىمەن مىلتىق گۇرسىلىن, ودان كەيىن بالاسىنىڭ «مامالاپ» شىڭعىرعان داۋىسىن ءۇشىنشى قاباتتاعى پاتەرلەرىندە اس قامىمەن ءجۇرىپ ەستىگەن شولپان ۇيىنەن جۇگىرە شىعادى. الاۋ-دالاۋ بولىپ تومەن تۇسكەن كەلىنشەك ءبىرىنشى قاباتتىڭ الاڭىندا قانعا بويالىپ, شالقاسىنان جاتقان كۇيەۋىن, جانىندا ەس-ءتۇسسىز بولىپ وتىرعان ۇلىن كورەدى. كۇيەۋىنىڭ اۋزىنان قارا قان اعىپ جاتىر ەكەن, بىراق ءالى جانى بار ەكەنى بىلىنەدى.
وسىدان ارعى وقيعانىڭ ءبارى وعان قالىڭ تۇماننىڭ ىشىندە جۇرگەندەي سەزىلەدى. بالاسىن ورنىنان تۇرعىزىپ, جينالىپ قالعان كورشىلەردىڭ بىرىنەن ۇيىنە جىبەرگەنىن, ءوزى كۇيەۋىنىڭ باسىن ۇستاپ وتىرىپ, «جەدەل جاردەم شاقىرىڭدار» دەپ ايعايلاعانىن, اسىل جارىنىڭ كوز الدىندا ومىردەن عايىپ بولعانىن ول ەمىس-ەمىس قانا بىلەدى...
ءوزى اسقار تاۋداي پانا تۇتىپ كەلگەن اكەنىڭ قانعا بويالىپ جاتقانىن كورگەن 10 جاسار قاليجاننىڭ قايعىسىن, العان پسيحولوگيالىق سوققىسىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. ول ەتبەتىنەن جاتىپ الىپ, ءالى بىتكەنشە «پاپامايلاپ» جىلاعاندى عانا بىلەدى. اسىل اكەنىڭ قانعا بويالىپ جاتقان سۋرەتى قۇلدىراڭداعان ۇلدىڭ ەسىنەن ماڭگىلىك كەتەر مە؟..
جاندوستىڭ ءولىمى تەك بۇل ءۇيدىڭ جەكە قايعىسى عانا ەمەس, وسى كۇنى وتە سيرەك كەزدەسەتىن قولى تازا, جۇرەگى جىلى, ار-يمانى نۇرلى, ونىڭ ۇستىنە كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى جاننان كوز جازعان سەبەپتى بۇكىل قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ, قالا بەردى وسىنداي ازاماتىنان ايىرىلعان بۇكىل ەلدىڭ قايعىسى ەدى.
جازىقسىز جانعا شىمىرىكپەستەن بەس رەت وق اتقان قانىشەر قىلمىس ورنىندا بەس گيلزانى عانا قالدىرىپ, ءىزىم-قايىم بولادى. ونىڭ ىزىنە تۇسكەن تەرگەۋشىلەردىڭ قولىنداعى بارلىق دەرەك تە وسى عانا ەدى. كوپ ۋاقىت بويى وزىنە ءوزى كەلە الماعان قاليجان ونىڭ تەك ەۋروپالىق ءوڭدى ەكەنىن, ۇستىندە قوڭىر كۋرتكا, باسىندا توقىما شاپكە بولعانىن عانا ايتا الادى. ونىڭ سوزدەرىنەن جاسالعان فوتوروبوتتىڭ دا دەرەگى سونشالىقتى كەدەي بولاتىن.
مىنە, وسىنداي, دەرەگى مۇلدە از, كانىگى قاراقشىلاردىڭ قولىمەن جاسالعان قىلمىس ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلماي اشىلىپ, قىلمىسكەرلەر شەتەلدەرگە كەتسە دە ءبىر-اق ايدىڭ ىشىندە ساتىمەن قۇرىقتالىپ, ءتيىستى جازالارىن الدى. بۇل قىلمىستىڭ اشىلۋى كۇندىز-ءتۇنى تىنىم الماي ەڭبەكتەنگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پوليتسياسى مەن پروكۋراتۋراسىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلدىڭ قۇقىق ءتارتىبىن ساقتاۋداعى زور تابىسى بولدى. سوندىقتان دا ءبىز وسىناۋ رەزونانستىق قىلمىستىڭ قالاي اشىلعانى جونىندە تومەندە تولىعىراق بايانداپ بەرگەلى وتىرمىز.
قاراقشىلاردىڭ اقىرى
قىلمىسكەرلەردى ىزدەستىرۋ توبىن باسقارۋ ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات دەمەۋوۆكە جۇكتەلدى. ال قۇقىق ءتارتىبىن ساقتاۋ ءىسىن قاداعالاۋ سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پروكۋرورى ستەپان زايتلەر مەكەمەسىنىڭ موينىندا بولدى. قالانىڭ بارلىق اۋداندارىنداعى تاس جانە تەمىرجولدارمەن شىعابەرىستەگى كۇدىكتى ادامداردى جازىپ الۋ, اسىرەسە, قوڭىر كۋرتكالى, قارا شاپكەلى ادامداردى تىركەۋ جاپپاي ءجۇرىپ جاتتى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قىلمىس جاسالعان ماڭداعى ءاربىر اۋلانىڭ ءاربىر ۇيىنە دەيىن كىرىپ, تۇرعىنداردان كورگەندەرىن سۇرادى. بوتەن ادامداردىڭ, قوناقتاردىڭ قاشان كەلىپ, قاشان, قايدا كەتكەنى انىقتالدى. اسىرەسە, 24 جەلتوقسان كۇنى اۋلاعا توقتاعان بارلىق ماشينەلەر, ولاردان تۇسكەن بوگدە ادامدار تەگىس ەسەپكە الىندى. بۇل ىسكە ەلىمىزدىڭ ەڭ بىلىكتى دەگەن ىزشىلدەرى جۇمىلدىرىلدى.
قوعامدىق رەزونانس تۋدىرعان بۇل قىلمىسقا كوڭىل بولمەگەن, ايتپاعان, جازباعان باق تا جوق. حالىق اراسىنداعى گۋ-گۋ اڭگىمەنىڭ دە باسى وسى. فينپولدى ۇناتپايتىندار اراسىنان «ساۋاپ بولعان ەكەن» دەپ تابالاۋشىلار دا تابىلماي قالعان جوق. تەك جاندوستىڭ فينپولعا كەلگەنىنە كوپ ۋاقىت بولماعانى, بۇرىن پروكۋراتۋرادا ىستەگەنى بەلگىلى بولعان سوڭ عانا وندايلار تىنىشتىق تاپتى.
ال بۇل كەزدە ىزدەستىرۋ توبى كۇندىز-ءتۇنى تىنىم الماي ءىز كەسىپ جاتقان. قىلمىس جاسالعان اۋداننان راديۋسى 1-1,5 شاقىرىم جەرگە بيللينگ جۇرگىزىلدى. بۇل وسى اۋماقتا قالتافون ارقىلى سويلەسكەن ادامداردى انىقتاۋ دەگەن ءسوز ەدى. تەك 1-2 نومىرمەن سويلەسكەن ادامدار عانا تابىلمايدى. بۇل نومىرلەر ەشكىمگە تىركەلمەگەن جانە تەكسەرىلگەن ۋاقىتتا وشىرىلگەن بولىپ شىعادى. وسى تەلەفونداردىڭ ءبىرى قىلمىسكەرلەردىكى بولۋى كەرەك دەگەن كۇدىك قويۋلانا ءتۇسىپ, ولار قاتاڭ باقىلاۋعا الىنادى. كەنەت... ولاردىڭ ءبىرى ىسكە قوسىلىپ, سايراپ قويا بەرەدى. بۇل تەرگەۋشىلەردى قاتتى قۋانتىپ, ونىڭ قاي جەردەن قوسىلعانىن تەز انىقتايدى.
الايدا, ونىمەن سويلەسۋشى ت.شلەگەل ەسىمدى كارى كەمپىر بولعاندا ىزشىلدەر ساندارىن ءبىر-اق سوعادى. بىراق وسى كەيۋانا ارقىلى كۇرمەۋى قيىن ءتۇيىننىڭ ۇشى تابىلادى. ول ءۇشىن وسى كۇنگى وزىق كوممۋنيكاتسيالىق تەحنيكاعا راحمەت ايتۋ كەرەك. ارينە, ول ءۇشىن كاسىبي شەبەرلەر جانە ارناۋلى تەحنيكالار كەرەك. ولاردىڭ قىر-سىرىن دا ارنايى وسى ماماندار بولماسا قالىڭ كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى.
ت.شلەگەلگە بۇل تەلەفوندى كۇيەۋ بالاسى ۆ.سينكو سىيعا تارتقان ەكەن. جەدەل تەرگەۋ قىزمەتكەرلەرى الدىمەن ونىڭ ءوزىنىڭ ءاليبيىن تەكسەرىپ, سونسوڭ تەلەفوندى قايدان العانىن انىقتايدى.
كۇيەۋ بالا جاپ-جاڭا اق «سامسۋنگ» تەلەفونىن قاي جەردەگى ايالدامادان جانە قاشان تاۋىپ العانىن كورسەتىپ بەرەدى. تەك ىشىندە باتارەيكاسى مەن سيمكارتاسى جوق ەكەن, سوندىقتان جىگىت ونى قايىن ەنەسىنە سىيعا تارتىپتى. تەلەفوندى تاۋىپ العان كۇن مەن اۆتوبۋس ايالداماسى قىلمىس بولعان ۋاقىت پەن اۋماققا ءدال كەلىپ تۇر. ەندى ماماندار وسى تەلەفونعا سالىنعان بارلىق سيمكارتالار مەن ولار بويىنشا حابارلاسقان نومىرلەردى انىقتاۋعا كىرىسەدى. سونىڭ ىشىندە كۇدىك الماتى تۇرعىنى بينالي حۋكيەۆكە جانە راسۋل نانيەۆكە تۇسەدى. پروكۋراتۋرانىڭ رۇقساتىمەن ولاردىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنا اڭدۋ قويىلىپ, سويلەسكەن سوزدەرىنىڭ تىڭدالۋى بارىسىندا ەكەۋىنىڭ دە ماسكەۋلىك جامالديەۆپەن تانىستىعى انىقتالادى.
ۇشەۋارا اڭگىمەلەردەن, ءسوز ساپتاۋلارىنان سوڭعىنىڭ قىلمىستىق ىسكە قاتىستىلىعى حابار بەرىپ قالادى. ءويتكەنى, ءسوز اراسىندا ونىڭ پەتروپاۆلدا بولعانى جانە ناق قىلمىس جاسالعان ۋاقىتتا سوندا جۇرگەنى جانە ت.ب. دەتالدار وعان دەگەن كۇدىكتى قويۋلاتا تۇسەدى. ابدۋلەدير جامالديەۆتىڭ ءوزى ماسكەۋدە تۇرعانىمەن چەشەنستاندا تۋىپ-وسكەن ەكەن. ءبىر كەزدە ول الماتىدا دا تۇرىپ, ەسىرتكىگە بايلانىستى ءىستى بولىپ, ءۇش جىلعا سوتتالعانى دا بار. «كونكۋرەنت رەمستروي» دەگەن جك جۇمىسشى بولىپ ءتىركەلگەنىمەن ناقتى اينالىساتىن ءىسى جوق, قىدىرما, كەزبە جولداردا الىپساتارلىقپەن, دەلدالدىقپەن اقشا تاۋىپ, تاماق اسىراپ جۇرگەن ءبىر قۋ بولىپ شىعادى.
قازاقستاندىق ىزشىلدەردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىنىڭ وسال ەمەستىگىن سودان ءبىلىڭىز, ولار حۋكيەۆتى تۇتقىنداعان بويدا ونىڭ اۋزىنا جامالديەۆتى الماتىعا كەلتىرەتىن بۇلتارتپاس سەبەپتەر سالىپ, تەلەفون سوقتىرادى. ءسويتىپ, تاعى ءبىر ولجاعا قارىق بولماق بولىپ كەلگەن قانىشەردى قولعا تۇسىرەدى. قىلمىستى ىسكە اسىرعان پاۆەل كوۆالەۆتىڭ ەسىمىن جامالديەۆ ايتىپ بەرەدى. ونى دا ءىزشىلدەر جامالديەۆتى كەلتىرگەن جولمەن الماتىعا شاقىرتىپ, كەلگەن بويىندا تۇتقىندايدى.
ەكەۋى دە قولدارىنا كىسەن, اياقتارىنا بۇعاۋ سالىنعان قالپى ايرىقشا ەتاپپەن پەتروپاۆلعا جەتكىزىلەدى. ءوزىنىڭ انىق تۇتىلعانىن سوندا بىلگەن ا.جامالديەۆ بار شىندىقتى العاشقى جاۋاپتارىندا-اق ايتا باستايدى. پ.كوۆالەۆ تە سۇراقتان جالتارماي, ءوزىنىڭ كىسى ولتىرۋگە جالدانعانىن بىردەن مويىندايدى جانە قىلمىستى ىسكە اسىرعان تاپانشانى قالاي بولشەكتەپ, قايدا لاقتىرعانىن كورسەتىپ بەرەدى. ول كورسەتكەن جەرلەردەن تاپانشانىڭ قاڭقالارى دا تابىلىپ, جاندوستى اتقان وقتىڭ ناق وسى قارۋدان شىققانىن دالەلدەگەن بالليستيكالىق ساراپ ونىڭ سوزدەرىن تىرىلتە تۇسەدى. ءۇش ادامنىڭ ورتاسىندا وتىرعان كوۆالەۆتى قاليجان دا شىنىنىڭ ار جاعىنان كورىپ, كۋاگەرلەردىڭ كوزىنشە ءدال تانيدى.
جامالديەۆ 2013 جىلدىڭ باسىندا, ماسكەۋدە ۆيتتا ماحماحانوۆ دەگەن قانداسىمەن كەزدەسەدى. بۇل ۆيتتا 2007 جىلدىڭ 17-19 ناۋرىزىندا الماتى وبلىسىنىڭ مالوۆودنوە اۋىلىندا بولعان قاندى وقيعاعا قاتىسقان وتباسىنىڭ وكىلى ەدى.
مىنە, وسى ماحماحانوۆتاردىڭ ءبىرى ۆيتتا قازاقستانداعى باسقا دا قىلمىسقا قاتىستىلىعى ءۇشىن قاشىپ, قازىر رەسەيدە بوي تاسالاپ جۇرەدى ەكەن. جامالديەۆتىڭ العاشقى جاۋابىنا قاراعاندا ۆيتتا ونى 100 مىڭ دوللارعا پەتروپاۆل قالاسىندا فينپولدىڭ باستىعى بولىپ جۇرگەن نۇرلان شابداردى ولتىرۋگە جۇمسايدى. ونىڭ سەبەبىن جامالديەۆ ۆيتتانىڭ مالوۆودنوە وقيعاسىندا قازا بولعان تۋىستارىنىڭ كەگىن شابداردان الۋدى كوزدەگەنىنەن ەكەنىن ايتادى.
العاشقى جاۋابىندا وسىنى ايتقان جامالديەۆ قىلمىستى ءىستى تەرگەۋ جانە سوت پروتسەسى بارىسىندا العاشقى جاۋابىن وزگەرتىپ, نەشە ءتۇرلى بۇلتاققا سالىپ باقتى. سونىڭ ىشىندە تاپسىرىستى كامال جامالديەۆ ەسىمدى اعايىم ناق ج.احمەتوۆتى ولتىرۋگە بەردى دەپ ءبىر سوققان. سويتسە, ونداي ادام رەسەي فەدەراتسياسىندا جوق بولىپ شىقتى. ودان جامالديەۆ كامال ەمەس, حۋسەين جامالديەۆ دەگەن اعام تاپسىرىس بەردى دەيدى. ال ۋاقىتى تۋرالى ايتقاندا تاپسىرىس جاز ايىندا بولدى دەگەن. ستاۆروپول ولكەسىنىڭ اندروپوۆ اۋدانىندا تۇراتىن بۇل ادامنىڭ ج.احمەتوۆپەن ەشقانداي مۇددە قايشىلىعى جوق ەكەندىگى دالەلدەندى.
سونىمەن قاتار, جامالديەۆتىڭ جاز ەمەس, كوكتەمنەن بەرى پەتروپاۆلعا بىرنەشە كەلىپ, بارلاۋ جاساعاندىعى انىقتالعان. سوندىقتان ا.جامالديەۆتىڭ قىلمىستىڭ ءىزىن قيىنداتىپ, ۋاقىتتى سوزباق بولعان ارەكەتتەرى ىسكە اسپادى.
ايتا كەتەتىن جايت, جامالديەۆتىڭ ۆ.ماحماحانوۆتىڭ تاپسىرماسىن ورىندادىم دەگەن ەڭ العاشقى مالىمدەمەسى دە قىلمىستىق ءىستىڭ ماتەريالدارىمەن دالەلدەنگەن جوق. بىراق ونى جوققا شىعاراتىن دا دالەل جوق. ايتەۋىر مالوۆودنوە وقيعاسى كەزىندە نۇرلان شابدار سول وبلىس فينپولىنىڭ باستىعى بولعانى عانا انىق.
ن.شابداردى ولتىرۋگە جامالديەۆ مۇقيات دايىندالادى. الدىمەن ول كىسى ولتىرەتىن قانىشەر ىزدەيدى. وسى ماقساتپەن العاش زاۋر ەسىمدى ادامدى تابادى. باسىندا كەلىسكەنىمەن ارتىنان ول بۇل ىستەن اينىپ كەتەدى. ودان, 2013 جىلدىڭ قاراشا ايىندا وزىمەن ستاۆروپول ولكەسىندەگى سۇلتان اۋىلىندا بىرگە وقىعان, جوعارىدا ايتىلعان, پ.كوۆالەۆ دەگەندى تابادى. ول رەسەيدىڭ قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ىستەپ, ءبىر كەزدەرى بەيبىت تۇرعىندارعا, كارى-جاسقا, بالا-شاعاعا قارسى وق اتۋعا ماشىقتانعان قانىشەر ەكەن. مەرزىمىنەن بۇرىن قىزمەتتەن تايدىرىلعان ول قازىر جۇمىسسىز جۇرگەن كورىنەدى. مۇندايلارعا تەك ىشەرگە اس, جۇتارعا اراق, كيەرگە كيىم بولسا بولدى. جامالديەۆتىڭ 50 مىڭ دوللارلىق جۇمىس بار دەگەنىنە ول جانىپ كەتەدى.
ءسويتىپ, ن.شابدارعا قاستاندىق جاساۋ ىسىنە جامالديەۆ 2013 جىلدىڭ ەرتە كوكتەمىنەن باستاپ كىرىسەدى. بىرنەشە رەت ومبى جانە الماتى قالالارى ارقىلى پەتروپاۆلعا كەلىپ كەتەدى جانە جۇرگەن ءىزىن بارىنشا جاسىرىپ, ءۇي جالداۋ, ماشينە ساتىپ الۋ جانە ت.ب. ىستەرگە الماتىلىق تانىسى راسۋل نانيەۆتى جالداپ, ءبارىن سونىڭ قولىمەن ىستەيدى. ءسويلەسكەن جۇرتتىڭ بارىنە دە ءوزىنىڭ شىن ەسىمىن ايتپاي, «تيمۋرمىن» دەپ تانىسىپ, قولىنان كەلگەنىنشە جاسىرىنادى. ءتىپتى, الماتىدان «تالگو» پويىزىمەن كەلگەندە دە ەشقاشان بيلەت الماي, سۋىق قولدى جولسەرىكتەرگە اقشا قىستىرىپ, جاسىرىن جۇرگەن ەكەن. الايدا, ءوزىنىڭ ارتىن وسىلاي, مۇقيات جاۋىپ جۇرگەن سۇم ن.شابداردى انىقتاۋعا كەلگەندە شۋ دەگەننەن اداسادى. ويتكەنى, ونىڭ ەشقانداي جەردە سۋرەتى بولماي شىعادى, قىزمەت ورنىنداعى «جەكە ماسەلەمەن قابىلدايدى» دەگەن تاقتادا دا اتى-ءجونى عانا بار. بىرەۋدەن سۇراۋعا ارتىن تياناقتاپ جۇرگەن سۇم يمەنەدى. سوندىقتان ونىڭ جالعىز بەلگىسى – قىزمەتتىك ماشينە بولعان. فينپولدان شىعاتىن قىزمەتتىك ماشينەلەردىڭ ءىشىندەگى ەڭ باعالىسى «تويوتا كامري-40» ەكەن. دەمەك باستىق وسىنى مىنەتىن شىعار دەپ تۇيەدى ول. شىن مانىندە باستىق ونى بۇرىن ءمىنىپ, وزىنە جاڭا «كيا ماحاۆا» (دجيپ) بەرىلگەن سوڭ ەسكىسىن اقپان ايىندا ءوزىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ج.احمەتوۆكە بوساتقان ەكەن... ءسويتىپ, قىزمەتتىك ماشينە جامالديەۆتى شۋ دەگەننەن اداستىرادى.
جامالديەۆتىڭ «وبەكتىنى» شاتاستىرىپ العاندىعى باسقا دا ماتەريالدارمەن دالەلدەنەدى. سونىڭ ىشىندە پروكۋروردىڭ رۇقساتىمەن ونىڭ كامەرالاستارىنا ايتقان اڭگىمەلەرى تىڭدالعاندا دا ول جانىنداعىلارعا ءوزىنىڭ شاتاسقانىن ايتقان.
كىسى ولتىرەتىن قارۋدى جامالديەۆ الماتىدا تۇراتىن تانىسى بينالي حۋكيەۆتەن الادى. قورعانۋ ءۇشىن دەنەگە جاراقات سالاتىن, ەشقايدا تىركەلمەگەن جانە قىلمىستىق جولمەن اتۋ قۇرالىنا اينالدىرىلعان (تراۆماتيكالىق) تاپانشانى ول جامالديەۆكە 1500 دوللارعا ساتقان. ارتىنان جامالديەۆ وسى حۋكيەۆتى دە قورعاشتاپ, ودان تەك ادامعا جاراقات سالاتىن تاپانشا الدىم, ال ونى وق اتۋعا اينالدىرعان پەتروپاۆلدا تۇراتىن باسقا, بەلگىسىز ادام دەپ سوعادى. مۇنىسى – قانداسىنىڭ قىلمىسقا قاتىستىلىعىن تومەندەتۋدىڭ امالى ەكەندىگى بەلگىلى بولىپ تۇر. ويتكەنى, پەتروپاۆلدا اتۋعا دايىن تاپانشانى تىققان ورنىنان ول تەك قىلمىس جاسايتىن مەزگىلدە عانا ءبىر-اق شىعارعان. سونىمەن قاتار, ول حۋكيەۆتى قىلمىس جاسالعانىن بىلمەيدى دەپ قورعاشتاپ باعادى. الايدا, بۇرىن سويلەسكەن سوزدەرىن تىڭداۋ كەزىندە حۋكيەۆتىڭ بارلىق ىستەن حابارى بار ەكەندىگى انىقتالعان. سونىمەن بىرگە, ول وسى وقيعادان كەيىن جاسىرىنىپ, تۇركياعا, ودان تاشكەنتتە بوي تاسالاعان.
2014 جىلدىڭ 17 قازانىندا سۋديا ب.ءبايمۇرزيننىڭ توراعالىعىمەن بولعان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋدانارالىق مامانداندىرىلعان سوتى ب.حۋكيەۆتى اسا اۋىر قىلمىستى بىلە تۇرا جاسىرعاندىعى, سۋىق قارۋدى ساقتاعانى جانە ساتقانى ءۇشىن 5 جىلعا, ال ا.جامالديەۆتى 24 جىلعا باس ەركىنەن ايىردى جانە ونىڭ العاشقى ءۇش جىلىن تۇرمەدە وتەۋگە شەشتى. كوۆالەۆكە بەرىلگەن جازا بۇدان گورى جەڭىلدەۋ بولىپ, ول 22 جىلدى ارقالادى. ونىڭ ۇستىنە بۇعان بەرىلگەن جازا جامالديەۆتىكى سەكىلدى ايرىقشا رەجىمدەگى ەمەس, قاتاڭداتىلعان رەجىمدەگى كولونيادا وتەلەتىن بولدى (پروكۋرور دا ءدال وسى مەرزىمدەردى سۇراعان ەدى). ارينە, سۋديانىڭ شەشىمىمەن تالاسا المايسىڭ, بىراق التى الاسى, بەس بەرىسى جوق ادامدى اڭ قۇرلى كورمەي اتا سالاتىن مۇنداي ساناسىز ازعىندار قايعىرىپ, جۇيكەسىن جۇقارتۋدى بىلمەيتىندىكتەن ەش شارشاماي, 22 جىلدى دا وپ-وڭاي اتقارىپ شىعا كەلەرى ءسوزسىز ەكەنى ەسكەرىلمەي تۇرعان سياقتى. سوت پروتسەسىندە ايىپتاۋ تارابىن قولداعان وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ باسقارما باستىعى سالتانات دارىباەۆا ونىڭ جابىرلەنۋشىلەرگە ايانىش ءبىلدىرىپ, ءوز ىسىنە وكىنگەنىن كورە الماعانىن ايتتى. سوندىقتان دا مۇندايلار ءۇشىن 22 جىل دەگەن مەرزىم دە تۇك ەمەس, ەڭ باستىسى وندايلار تۇرمەدەن كەلگەن سوڭ بۇرىن 50 مىڭ دوللارعا كىسى ولتىرگەن بولسا, ەندى 5 مىڭ تەڭگەگە دە ادامدى ولتىرە سالۋدان تايىنبايتىنى ومىردە كورىنىپ ءجۇر...
وسى ىستەردىڭ ماڭىندا بولىپ, ءۇي جالداۋ, ماشينە ساتىپ الۋ سياقتى جۇمىستاردى اتقارعان ر.نانيەۆتى تەرگەۋ ورىندارى دا, پروكۋراتۋرا دا, سوت تا قىلمىسقا قاتىسى جوق, تەك تۇپكى ماقساتىن بىلمەي, جامالديەۆتىڭ تاپسىرمالارىن بەيبىت ورىنداۋشى بولدى دەپ ونى جاۋاپكەرشىلىككە تارتقان جوق. ادىلەتتى سوت بولماي, بىرجاقتى قارالايتىن ستاليندىك سوت بولسا ونى دا اتۋ جازاسىنا كەسەرى ءسوزسىز ەدى. ەندى وندايدىڭ بەتىن ءارى قىلسىن, ارينە.
ءسوز سوڭى...
بارلىق كۇردەلى ءىستىڭ قاراپايىم شەشىمى بولادى. ول كوبىنە ادامداردىڭ وڭاي بايىپ, وڭايدان مول ولجا تابۋدى كوزدەگەن اشكوزدىگىنەن تۋادى. نەگىزگى تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ (ول ءالى ۇستالا قويعان جوق) كوزدەگەن ماقساتى كەك بولسا, مىنا ورىنداۋشىلاردىڭ ءبارىنىڭ كوزدەگەنى قۋ قۇلقىننىڭ قامى, كوپ اقشانى وڭاي جولمەن تابۋدىڭ امالى عانا. سول ءۇشىن سۇتتەي ۇيىپ وتىرعان شاڭىراقتى ورتاسىنا ءتۇسىردى. ورنىندا بار وڭالار-اق, جەتىمدىك كورسە دە ەكى بوزبالا امان جەتەر-اۋ, بىراق جۇرەكتەرىنە بايلانعان شەر تارقار ما؟ ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا سۇيىكتى جارىنان ايىرىلعان جاس كەلىنشەكتىڭ, سۇيكىمدى ۇلدارىنان ايىرىلعان اكە مەن شەشەنىڭ قايعىسى ورتايار ما؟ تەز بايۋدى كوزدەگەن قانىشەرلەر بولسا ءوز ماقساتتارىنا جەتۋ جولىندا جازىقسىز ادامنىڭ ءومىرى قيىلاتىنىن, بۇكىل ءبىر وتباسىنا ورنى تولماس تراگەديانىڭ تۋاتىنىن اقىل-ەستەرى دۇرىس بولعانىمەن ساناسى ساڭىراۋ بولعاندىقتان كەرەك تە قىلماعان... سوندىقتان دا, مۇنداي ادام كەيپىندەگى اڭدار بۇكىل قوعام ءۇشىن, ادىلەتتى ادامزات ءۇشىن جەككورىنىشتى. ادام قوعامىندا ءومىر سۇرۋگە قاقى جوق وندايلاردى ۇزاق ۋاقىت بويى اتىپ وتىرعان, اتتەڭ قازىر ىزگىلىك ءپرينتسيپى العا تارتىلىپ, ءومىر سۇرۋىنە مۇرسات بەرەمىز.
كەيبىر باسىلىمدار قىلمىستىڭ وڭاي اشىلىپ, قىلمىسكەرلەردىڭ تەز جازالانعانىنا «قاناعاتتانباي» قالىپتى. قازىر نەشە ءتۇرلى ۆەرسيالار ويلاپ تاۋىپ, جالاۋلاتىپ-اق جاتىر. سونىڭ ىشىندە جاندوس ولتىرىلگەن ۋاقىتتا تۇرمەدە وتىرعان شيمانسكي دەگەن بىرەۋدىڭ تاپسىرىس بەرگەنىن ايتادى. الايدا, ونىڭ كىسىلەرىنىڭ ماسكەۋلىك جامالديەۆ پەن كوۆالەۆكە قاتىستىلىعىن تابا الماي الەك...
وتكەن جىلدىڭ 11 جەلتوقسانىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى اپەللياتسيالىق سوت القاسى ۇكىمدى وزگەرىسسىز قالدىرىپ, ونى زاڭ كۇشىنە ەنگىزدى. ەندى شاڭىمىزدى عانا كورسەتىپ, جەردىڭ ەكىنشى شەتىنەن ءبىر-اق شىعارمىز دەپ ويلاعان قانىشەرلەر لايىقتى جازاسىن وتەۋگە كىرىستى. بۇل, ارينە, قازاقستاندىق قۇقىق قورعاۋشىلار مەن زاڭ قاداعالاۋشىلار ءىسىنىڭ جوعارى بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەن زور تابىس ەكەنىن تاعى دا اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. شىنداپ كىرىسسە ولاردىڭ اشپايتىن قىلمىسى جوق سياقتى, تەك بارلىق قىلمىستى اشۋعا دا وسىنداي ىجداھاتتىلىق كورسەتسە عوي دەپ تىلەيسىڭ.
استانا – پەتروپاۆل – استانا.