تابيعي ءونىم – تۇتىنۋشى سۇرانىسى

ەگەر ءسۇت نەدەن جاسالادى دەپ سۇرا­ساڭىز, ورەسكەلدەۋ بولۋى مۇمكىن. شىنتۋايتىندا, ءونىم تۇتىنۋشى داس­تارقانىنا ىرىزدىق بولىپ جەتكەنشە, سان الۋان وڭدەۋدەن وتەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەيبىر وندىرۋشىلەر سۋمەن سۇيىلتىپ, مايدىڭ مولشەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وسىمدىك مايلارىن دا قولدانۋى مۇمكىن. سيرەك كەزدەسكەنىمەن, شىندىق. ال «Milk Project» سەرىكتەستىگى تەك تابيعي ءونىمدى پايدالانادى.

ساۋدا سورەلەرىنە جەتكەنشە تازا­لىق كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتالعان. ءبىرىنشى قابىلداۋ پۋنكتتەرىندە مەي­لىنشە ىجداعاتتىلىقپەن تەكسەرى­لىپ بارىپ, زاماناۋي قۇرىلعىلار ارقى­لى سالقىنداتىلىپ, تازارتىلادى. زاۋىت­تىڭ ءوزى ەكولوگيالىق تازا ايماقتا ورنا­ل­اس­قاندىقتان ءارى ءونىمىنىڭ ساپاسى­نا بارىنشا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان­دىقتان, ەڭ كىرپياز تۇتىنۋشى ءمىن تابا الماس ەدى. زاۋىت ونىمدەرى ءسۇت ءوندى­رۋ سالا­سىنداعى وزگەدەن وق بويى الدا تۇر­عان جاڭا تەحنولوگيا ارقىلى وڭدەلەدى.

بۇل ورايدا عىلىمي-يننو­ۆاتسيالىق شەشىمدەردىڭ وڭ اسەر ەتىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. اق قۇرامىنداعى كۇماندى باكتەريالاردىڭ بارلىعى جويىلىپ, تابيعي تازا ءسۇت ءمىنسىز كۇيگە تۇسەدى. دەگەنمەن ونىڭ قۇرامىندا دارۋمەن مەن ميكروەلەمەنتتەر ساقتالىپ قالادى. كونسەرۆانتتار مۇلدەم جوق. وسىلايشا, زاۋىت تابيعي تازا ءونىمدى اق داستارحانعا جەتكىزگەنشە بارلىق تالاپتى ساق­تايدى.

– تۇتىنۋشىعا ادال اس ۇسىنۋ باستى پارى­زىمىز, – دەيدى زاۋىت ديرەكتورى اسەمگۇل ءاشىموۆا, – قازىر تۇتىنۋشىلار دەنساۋلىق ماسەلەسىنە ايرىقشا ءمان بەرەدى. سوندىقتان ءونىم ساپاسىنا دەگەن تالعام كۇشتى. ءبىز ءوز ابىرويىمىزدى ساقتاۋ ءارى حالقىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن ويلاۋ ارقىلى بۇگىنگى بيىگىمىزگە جەتىپ وتىرمىز. ونىمدەرىمىز ەلىمىزدىڭ سول­تۇستىگىنەن باستاپ, شىعىسقا, با­تىسقا جەتكىزىلىپ جاتىر.

زاۋىت جۇمىسىمەن تانىسقان كەزىمىزدە, مۇندا وسى زامانعى شۆەد قۇرىلعىلارى ورناتىلعانىن كوردىك. ايتپاقشى, ءسۇت ونىم­دەرىنىڭ ساپاسى ونىڭ قاپتالۋىنا دا قاتىستى ەكەن. بۇل ورايدا دا زاۋىتتىڭ بارلىق تالاپقا ساي كەلەتىن زاماناۋي قۇرىلعىلاردى پايدالاناتىنىنا كوز جەتكىزدىك. ءسۇت ورامىندا ماي مەن اقۋىزدىڭ ناقتى مولشەرى كورسەتىلەدى. زاۋىت شيكىزاتتى اقمولا جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ تاۋار­لى ءسۇت فەرمالارىنان ساتىپ الادى. كۇنىنە 60-70 توننا ءسۇت وڭدەيدى. ءسۇت, ءسۇت سۋسىندارى, قايماق, ىرىمشىك, ايران, سارىماي, بالقىتىلعان سىر ءتارىزدى ءونىمنىڭ بىرنەشە ءتۇرىن دا­يىندايدى.

مالساق قاۋىمنىڭ ءسۇتىن جيناۋ جاعى عانا باياۋ. سەبەبى ساپاسى كۇماندى. جيناپ كورگەن. سۇتتە جاعىمسىز ءيىس بولعاندىقتان, اۋىل تۇر­عىندارىنىڭ ەڭسەسىن كوتەرەتىن تابىس كوزىنە قارايلاسا الماي وتىر. ۇيىمداسقان تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىندا ساپاعا ءمان بەرۋ الدەقايدا جاقسى. ءوز ونىمدەرىنىڭ ءمىنسىز بولۋىن كوزدەگەندىكتەن, سەرىكتەستىك بۇل تاراپتا ءالىپتىڭ ارتىن باعۋدا. ول ءۇشىن ارينە, كىنالاۋعا بولماس.

ءوڭىر استانانى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ بەلدەۋىندە بولعاندىقتان, ورتاق ىسكە قوماقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. استانا تۇرعىندارى عانا ەمەس, مەگاپوليستىڭ ىرگەلەس اۋدان­دارى دا قامتىلعان. اۋىزەكى تىلدە سادوۆىي ءسۇت زاۋىتىنىڭ ونىم­دەرى دەگەن بەيرەسمي اتاققا يە ءسۇت ونىمدەرىنىڭ بۇگىنگى كۇنى ەش كۇمان تۋدىرمايدى. كەز كەلگەن ءسۇت وڭدەۋشىلەر ءۇشىن ەڭ ۇلكەن ماسەلە – شيكىزات. زاۋىت بۇل سۇراقتىڭ شەشىمىن تاپقان. وزدەرىنىڭ مال فەرمالارى بار. قولدان ۇرىق­تاندىرۋ ارقىلى جۇمىس ىستەي­تىندىكتەن, وزگە تاۋارلى ءسۇت فەر­مالارىنىڭ سيىرلارى سۋالعان ۋاقىتتا وزدەرىنىڭ ءسۇتى بۇلاقتاي سيىرلارى ساۋىلىپ تۇرادى. بۇل جايدى باسقالارعا مىسال بولۋى ءۇشىن جازىپ وتىرمىز.

وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىن­دە ورنالاسقان كاسىپورىن جۇ­مىس­شىعا ءزارۋ ەمەس. ورتاشا اي­لىق تابىس 350 مىڭ تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە. نەگىزىنەن سادوۆىي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى جۇمىس ىستەيدى. ال كوكشەتاۋ قالاسىنان كەلىپ قاتىناپ ىستەيتىن ادامدار زاۋىت كولىگىمەن تاسىمالدا­نادى. تۇسكى, كەشكى اسى تەگىن. ءار جۇمىسشىنىڭ وتباسىنداعى ادامدارعا شاقتاپ ءسۇت ونىمدەرىن تەگىن بەرەدى. جىل سايىن اۋىلداعى ءبىلىم وشاعىنا قامقورلىق قولىن سوزۋ داستۇرگە اينالعان. بيىل دا 10 وقۋشىنى مەكتەپكە دا­يىنداپتى. قارتتار كۇنى, ناۋرىز مەرەكەسى ءتارىزدى جالپىحالىقتىق شارالاردان شەت قالىپ كورگەن ەمەس. كۇرە جولدان ءسال قاعىس جاتقان اۋىلداعى ءبىر ماسەلە ۇزىندىعى 1 235 مەتر بولاتىن جولدى جوندەۋ ەدى. تۇرمىستىق-الەۋمەتتىك جاعدايدى جاقسارتۋعا سەپتىگى ءتيىپ وتىرعان سەرىكتەستىك جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارىن دايىنداۋعا قاراجات بولگەن. جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلگەن كەزدە ەسەپكە ەنبەي قالعان جول بولىگىن ءوز كۇشىمەن جوندەپ بەرگەن. قىس بويى اۋىلدىڭ ءىشىن, كۇرە جولدىڭ بويىن ىرگەدەگى ەلىكتى ەلدى مەكەنىنە دەيىن قاردان تازالاۋ ءوز مويىندارىندا. اباتتاندىرۋ, كوگال­داندىرۋ ماسەلەسىنە دە جاۋاپ­كەرشىلىكپەن قاراپ وتىر. تاياۋدا اۋىلداعى مەشىتكە 3 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي كومەك كور­­­سە­تىپتى.

اۋدان بيۋدجەتىنە وندىرىلگەن ءونىمنىڭ كولەمىنە سايكەس قوماقتى سالىق تولەۋمەن قاتار, زاۋىت ورنالاسقان ەلدى مەكەننىڭ اجارىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ, تۇتىنۋشىلاردى تازا, تابيعي ونىممەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان سەرىكتەستىكتىڭ جۇمىسى ءونىمدى. ەڭ باستىسى, ەل ىرىزدىعى تالاپقا ساي. ال تابيعي تازا ءونىم – بۇگىنگى تۇتىنۋشىنىڭ ەڭ باستى تالابى.

اقمولا وبلىسى,

زەرەندى اۋدانى