سەسسيا جۇمىسىنا سەنىم جوعارى

اتقاراتىن شارۋا كوپ

پرەزيدەنت جولداۋىندا دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ بەلسەندى جۇمىسى ەرەكشە اتاپ وتىلگەنىن تاعى ءبىر رەت ەسكە سالعان پالاتا سپيكەرى جاڭا سەسسيادا دا اتقاراتىن شارۋا شاشەتەكتەن ەكەنىن جەتكىزدى. ويتكەنى بىرقاتار تاپسىرما تىكەلەي دەپۋتاتتارعا ارنالعانىن ايتا كەلىپ: «بۇل پرەزيدەنتتىڭ كوپ­تەگەن ماسەلەلەردە دەپۋتاتتىق كورپۋس­قا ارقا سۇيەپ, سەنىم ارتاتىنىن كور­سەتەدى. سونىمەن بىرگە مەملەكەت باس­شىسىنىڭ «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسىنىڭ دۇرىستىعىن ءارى پارمەندىلىگىن دالەلدەيدى. جولداۋدا ايتىلعان كوپتەگەن ماسەلە زاڭنا­ما­لىق تۇرعىدان قولداۋدى تالاپ ەتەتى­نىن كورىپ وتىرمىز. ماسەلەن, قولدانىس­تاعى «بانكتەر تۋرالى» زاڭ 1995 جىلى قابىلدانعان. بۇگىنگى كۇننىڭ تالاپتارىنا تولىق ساي كەلمەيدى. سوندىقتان ءبىز بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلداۋى­مىز كەرەك. سونىمەن قاتار الدىمىزدا ەلىمىزدىڭ سالىق جۇيەسىن قايتا ەلەكتەن وتكىزۋ مىندەتى تۇر. پرەزيدەنت سالىق كودەكسىن قابىلداۋ مەرزىمىن كەلەر جىلعا ۇزارتتى. بۇل شەشىم اسىعىستىق تانىتپاي, كودەكستى مۇقيات قاراۋعا مۇمكىندىك بەردى. ەڭ باستىسى, كودەكستى ساراپشىلارمەن, ماماندارمەن, كاسىپكەرلەرمەن بىرگە تاعى دا جان-جاقتى پىسىقتاي الامىز. سالىق كودەكسى ەكونوميكالىق تۇر­عىدان بەلسەندى ازاماتتاردىڭ بارلى­عىنا تۇسىنىكتى بولۋى كەرەك. وسى كودەكس بويىنشا الدىمىزدا اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇر. وعان بارلىق دەپۋتات, بارلىق فراكتسيا اتسالىسۋى قاجەت», دەدى.

بۇدان باسقا, ءماجىلىس توراعاسى پرە­زي­دەنتتىڭ «ەكونوميكانى ىرىقتان­دىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىعى اياسىنداعى جۇمىس جال­عاسىن تاباتىنىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋ كەزىندە بۇل ماسەلە جان-جاقتى تالقىلانعان. ەندى وسى تاقىرىپقا قايتا ورالاتىن كەز كەلگەنىن جەتكىزىپ, مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردى باسقارۋدىڭ وڭتايلى ساياساتىن زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى.

«وسى سەسسيادا ءبىز اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان جۇمىستى جالعاستىرامىز. قايتارىلعان قاراجات تا, اكتيۆتەر دە ەل حالقىنىڭ يگىلىگىنە جۇمىس ىستەۋى قاجەت. بۇل ءۇشىن ەل ەكونوميكاسىنا قاراجات سالۋ – كاپيتالعا امنيستيا جاساۋدىڭ مىندەتتى شارتى بولۋعا ءتيىس. بۇل – پرەزيدەنتتىڭ بەرىك ۇستانىمى, ءبىز ونى ءنورماتيۆتى تۇردە بەكىتۋىمىز كەرەك», دەيدى ە.قوشانوۆ. سونداي-اق ول جولداۋدىڭ باسىم بولىگى قوعامنىڭ ناقتى قاجەتتىلىگى مەن سۇرانىستارىنا نەگىزدەلگەنىن اتاپ ءوتتى.

ء«بىز وڭىرلەردە حالىقپەن كەزدەس­تىك. پرە­زيدەنت ايتقان ماسەلەلەر جۇرت­شى­لىقتى تولعاندىرىپ جۇرگەنىن بىلە­مىز. سونىڭ ىشىندە كەيىنگى جىل­دارى جول اپاتتارىنىڭ ارتۋى, سونىڭ سالدارىنان ادامداردىڭ وپات بولۋى الاڭداتپاي قويمايدى. اسكەر قاتارىندا جارعىعا ساي كەلمەيتىن زاڭسىزدىقتاردىڭ جيىلەپ كەتۋى حالىقتىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزىپ وتىر. زاڭنامانى قاتاڭداتقانىمىزعا قاراماستان, حالىق اراسىندا ەسىرتكى تۇتىنۋ ءالى دە قيىن ماسەلە بولىپ قالىپ جاتىر. سان ءتۇرلى ورشىگەن الاياق­تىق ارەكەتتەرمەن حالىق كۇن سايىن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. وسى ماسەلەلەردى شەشۋگە دەپۋتاتتىق كورپۋس – ءبىز اتسالىسۋىمىز كەرەك», دەدى پالاتا سپيكەرى.

پرەزيدەنت جولداۋىندا 2025 جىل­­دى جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى دەپ جاريالاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالعان ءماجىلىس توراعاسى: «ويتكەنى ەلىمىزدە ينجەنەرلەر, قۇرىلىسشىلار, بيولوگتەر, ۆەتەرينارلار, سۋ سالاسى ما­ماندارى تاپشى. قازىر بىزگە زاۋىت, جول, ءۇي سالاتىن كادرلار كوبى­رەك قاجەت. سوندىقتان ءبىز ولاردى زاڭناما­لىق تۇرعىدان قولداۋ ماسەلەسىن دە قاراستىرۋىمىز كەرەك. الداعى ۋاقىتتا وسى تاقىرىپقا ارناپ ۇكىمەت ساعاتىن وتكىزگەن ءجون دەپ سانايمىن», دەدى.

سونىمەن قاتار جۇمىسكەرلەردىڭ وسىنداي ساناتىن جەكە مەملەكەتتىك ناگرادامەن ماراپاتتاۋ ەلەۋلى ىنتالاندىرۋ بولماق. وسىعان وراي پالاتا سپيكەرى: ء«بىز, دەپۋتاتتار پرەزيدەنتتىڭ بۇل يدەياسىن ءوز تاراپىمىزدان زاڭنا­ما­لىق دەڭگەيدە قولدايتىن بولامىز. تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ جۇمىسىن دا ودان ءارى جالعاستىرامىز. ماجىلىستە جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ جونىندەگى زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ تە قويدى. جاقىن ارادا ماجىلىستە جوبانى تالقىلاۋ باس­تالادى», دەدى.

ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ تۋرالى شەشىم – سەرپىندى جوبا. بۇعان حالىقارالىق تاجىريبە ايقىن دالەل بولا الادى. الايدا ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشۋ ءۇشىن قوعامنىڭ بىرىگۋى قاجەت. سوندىقتان حالىق ۇنىنە قۇلاق اسۋ ءۇشىن 6 قازاندا رەفەرەندۋم وتەدى. بۇل ماسەلەدە دە دەپۋتاتتىق كورپۋس پرەزيدەنتتىڭ وسى پراگماتيكالىق يدەيا­سىن قولداپ, جۇرتشىلىققا دۇرىس جەتكىزەرىنە سەنىم ءبىلدىردى.

تۇتىنۋشى قۇقىن قورعاۋ – ۋاقىت تالابى

جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «قازاقستان  رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى», «2025–2027 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەت تۋرالى», «زاعيپ­تاردىڭ جانە كورۋ قابىلەتى بۇزىل­عان نەمەسە باسپا اقپاراتىن قابىل­داۋعا وزگە دە قابىلەتتەرى شەكتەۋ­لى ادامداردىڭ جاريالانعان تۋىندىلارعا قول جەتكىزۋىن جەڭىلدەتۋ تۋرالى مارراكەش شارتىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى قارالدى. سونداي-اق دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە استانانى جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», ء«بىر تاراپتان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن وعان مۇشە مەملەكەتتەر جانە ەكىنشى تاراپتان سينگاپۋر رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ەركىن ساۋدا تۋرالى كەلىسىمدى جانە ءبىر تاراپتان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن وعان مۇشە مەملەكەتتەر جانە ەكىنشى تاراپتان سينگاپۋر رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى جان-جاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قاتار مەملەكەتىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى باسىم سالالارداعى جوبالاردى دامىتۋ ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قۇجاتتاردىڭ ماقساتى مەن ورىندالۋ بارىسىن تالقىلادى.

جىل سايىن تۇتىنۋشىلاردىڭ شاعى­مى كوبەيىپ جاتقاندىقتان «تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭدى جەتىلدىرۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىن­داپ وتىر. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمي­نيسترى ارمان شاققاليەۆتىڭ ايتۋىن­شا, مەملەكەت باسشىسى ەكى جىل بۇرىن­عى جولداۋىندا «ازامات – بيزنەس – مەملەكەت» اراسىنداعى قاتىناس­تاردى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ تاپسىرىل­عان. بۇل ورايدا مەملەكەت بارلىعى­نا تەڭ مۇمكىندىكتەر مەن ادىلەتتىلىك­تى قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى ەكەنىن اي­تقان سالا باسشىسى: «تۇتىنۋ­شى­لار­دىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭعا سوڭعى تۇزەتۋلەر ءتورت جىل بۇ­رىن ەنگىزىلگەن. بىراق قۇقىق قولدانۋ تاجى­ريبەسى قۇجاتتىڭ قازىرگى ۋاقىت تالا­بىنا سايكەس كەلمەيتىنىن جانە تۇتىنۋ­شىلاردى قورعاۋدىڭ تيىمدىلىگىنە اسەر ەتەتىن قۇقىقتىق كەمشىلىكتەرىن كورسەتىپ وتىر», دەدى.

بىرىنشىدەن, تۇتىنۋشىلاردىڭ ش­ا­عىم­دارىن قاراۋ مەن شەشۋدىڭ ءتورت كەزەڭدىك ءتارتىبى تۇتىنۋشىنىڭ سوتپەن قورعاۋعا كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. ويتكەنى تۇتىنۋشىلار سوتقا جۇگىنبەس بۇرىن جوعارىداعى كەزەڭدەردەن وتۋگە ءماجبۇر. ەكىنشىدەن, ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى زاڭنىڭ قولدانۋ اياسى بولشەك ساۋ­دا جانە تۇرمىستىق قىزمەتتەرمەن عانا شەكتەلگەن. تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق, كولىك, مەديتسينالىق, تۋريستىك, بايلانىس قىزمەتتەرى جانە تاعى باسقا ماڭىزدى قىزمەت سالالارىندا تۇتىنۋشى قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا وراي ءىس-شارالار قولدانا المايدى. ۇشىن­شىدەن, تۇتىنۋشىلاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرى ءالى دە جەتكىلىكتى دارەجەدە ءتيىمدى جۇمىس ىستەمەيدى. تورتىنشىدەن, تۇتىنۋشىلاردىڭ وتىنىشتەرىن بيزنەسپەن قابىلداۋ جانە قاراۋ ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋ ءۇشىن ىسكە قوسىلعان «ە-tutynushy» اقپاراتتىق جۇيەسى كاسىپكەرلەردىڭ وعان ەرىكتى تۇردە تىركەلگەنىنەن كۇتىل­گەن ناتيجەنى كورسەتپەدى. بەسىنشىدەن, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن تەك ەسكەرتۋ كوزدەلگەن.

مينيستر جوسىقسىز بيزنەستىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنە جىل سايىن تۇتىنۋشى­لاردىڭ شاعىمى ارتىپ جاتقانىن ايتادى. مىسالى, 2021 جىلى تۇتىنۋشى­لاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنە 25 مىڭ ءوتىنىش تۇسسە, 2022 جىلى 30 مىڭ, 2023 جىلى ارىز سانى 51 مىڭعا دەيىن ءوستى. سونداي-اق باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارعا تۇسكەن وتىنىشتەر سانى دا وسكەن. ايتالىق, 2021 جىلى 45 مىڭ, 2022 جىلى 47 مىڭ, ال 2023 جىلى 74 مىڭنان اسىپتى. تۇتىنۋشىلاردىڭ ەلەكتروندىق ساۋدا سالاسىنداعى بۇزۋ­شىلىقتارعا قاتىستى شاعىمدارى بىلتىر 7 732-گە دەيىن كۇرت وسكەن.

قولدانىستاعى قۇجاتتىڭ وسىنداي ولقىلىقتارى وڭدى-سولدى سارالانىپ, شەتەلدىك تاجىريبەگە دە دەن قويىلىپ وتىر. سونىمەن بىرگە زاڭ جوبالارى بارلىق مەملەكەتتىك ورگانمەن, سونىڭ ىشىندە باس پروكۋراتۋرامەن جانە جوعارعى سوتپەن كەلىسىلىپ, ءماجىلىستىڭ بارلىق كوميتەتىندە قارالىپ, قولداۋ تاپقان. سەبەبى زاڭ جوبالارى تۇتىنۋشى قۇقىعىن قورعاۋ جۇيەسىن كۇشەيتىپ, قوعامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.

ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرتاي سابيليانوۆ تا زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ قولدانىستاعى تاسىلدەرىن جەتىلدىرۋ ەكەنىن جەتكىزدى.

سالىق سالاسىنا دا وزگەرىس قاجەت

سونىمەن بىرگە پالاتا وتىرىسىن­دا قارالعان سالىققا قاتىستى قۇجاتتار دا حالىق يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋى قاجەت. قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتى­نىڭ توراعاسى تاتيانا ساۆەلەۆانىڭ ايتۋىن­شا, سالىقتار مەن بيۋدجەتكە تولەنەت­ىن مىندەتتى تولەمدەردىڭ سانى قىسقار­ماق. ءارى سالىق رەجىمدەرى وڭتايلان­دىرىلىپ, جەڭىلدىكتەرگە تالداۋ جۇر­گىزىلەتىن بولادى. «سالىق سالاسىندا اكىم­شىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋگە قاتىستى جۇمىستار جۇرەدى. بۇل مەم­لەكەت باس­شى­سىنىڭ جولداۋدا بەرگەن تاپسىرما­لارىن ىسكە اسىرۋعا باعىت­تالعانىن ايتا كەتكەن ءجون», دەيدى ول.

بۇدان بولەك, ۇلتتىق قوردان ترانس­فەرت جانە 2025–2027 جىلدارعا ارنال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى قۇجات­تار دا راتيفيكاتسيالاندى. تاتيانا ساۆەلەۆا كەلەسى جىلى بيۋدجەتكە 21 تريل­ليون 700 ميلليارد تەڭگەدەن استام قار­جى تۇسەدى دەپ جوسپارلانعانىن ايتتى. ال شىعىسى 25 تريللون 800 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ياعني بيۋدجەت تاپ­شىلىعى 4 تريلليون تەڭگەدەن اسۋى مۇمكىن. سونداي-اق ۇلتتىق قوردان اۋدارىلاتىن قارجى 5 تريل­ليون تەڭگەدەن استى.

دەپۋتاتتاردى حالىقتىڭ جاعدايى قاتتى الاڭداتادى. دەپۋتات بولاتبەك ناجمەت­دين ۇلى ۇكىمەت نازارىن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماسەلەسى­نە اۋدارۋدى سۇرادى. ونىڭ ايتۋىن­شا, ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ كوميتەتىن­دە قالىپتاسقان ماسەلە كوپ, شەگىرتكەن­ىڭ تارالۋىنا قارسى كۇرەسكە دايىندىق­تىڭ ءساتسىز اياقتالۋى دا كوپ جاعدايدى تۇسىندىرەدى. الايدا وسىنداي ولقىلىق­تار ءۇشىن باسشىلىقتىڭ جازالانباۋى جاعدايدىڭ تۇزەلۋىنە جول بەرمەي وتىر.

ال مارحابات جايىمبەتوۆتىڭ سا­ۋال جولداۋىنا ەكولوگيالىق اپاتتىڭ بار قيىندىعىن باستان كەشىپ وتىرعان ارال حالقىنىڭ كىشى ارالعا قاتىستى ۇسىنىس-تىلەگى ارقاۋ بولدى. ونىڭ سوزىنشە, «سات» جوباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 2005 جىلى «كوكارال» بوگەتىن كوتەرۋمەن جۇزەگە استى. ءبىر اتتەگەنايى, «سىرداريادا سۋ از بولادى» دەگەن ورتالىقتاعى مامانداردىڭ بولجامىمەن وتە تومەن سالىنعان. سالدارىنان كوكارال بوگەتىنىڭ قۇرىلىسىندا جىبەرىلگەن قاتەلىكتەن تەڭىز جاعىنا قاراي 48 ملرد تەكشەمەتر شاماسىندا سۋ زايا كەتكەن. «مىڭداعان توننا بالىق ءراسۋا بولدى. ەندى ءتيىمسىز جوبانى جۇزەگە اسىرىپ, وسىلاي ارالدىڭ تاعى ءبىر قاسىرەتىنە ءوزىمىز جول بەرمەكپىز بە؟ تيىمدىلىگى تومەن ءارى ەكسپلۋاتاتسياسى وتە قىمبات نۇسقانىڭ ماقۇلدانۋىنا جەرگىلىكتى حالىق الاڭداۋلى», دەيدى دەپۋتات. سونداي-اق ول ايدىنى قاشقان تەڭىزدەگى حالىق سۋ رەسۋرستارى مي­نيسترلىگى ۇسىنعان ەكى دەڭگەيلى سحەماعا تۇبەگەيلى قارسى ەكەنىن جەتكىزدى. ەڭ قىزىعى, جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن دۇنيەجۇزىلىك بانكتەن 1,5 ميلليون دوللار بولىنگەن. ءتىپتى جەرگىلىكتى حالىقپەن تولىق كەلىسپەي, قوعامدىق تالقىلاۋدان وتكىزبەي, قاراجات يگەرىلىپ قويعان.

بۇدان باسقا, دەپۋتاتتار تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇعان دەيىن دە قازاقستان حالىقتىق پارتياسىنىڭ فراكتسياسى تجكب-داعى جۇيەلى پروبلەمالار تۋرالى قۇزىرلى مينيسترلىككە جۇگىنگەن. ولاردىڭ ايتۋىنشا, تجكب-نى جەتكىلىكسىز قارجى­لاندىرۋ, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن بولۋدەگى ديسپروپورتسيا, دۋالدى وقىتۋدا كوللەدجدەردىڭ كاسىپورىن­دارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى, تۇلەكتەردىڭ قۇزىرەتتەرى مەن داعدىلارىن وبەكتيۆتى, حالىقارالىق دەڭگەيدە باعالاي الاتىن تاۋەلسىز سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىنىڭ بولماۋى, زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدىڭ تومەن دەڭگەيى سەكىلدى ماسەلەلەر ۋاقىت كۇتتىر­مەي شەشىلۋ قاجەت.

سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جاي-كۇيى ماسەلەسىن كوتەردى. شىنىندا دا, جىل سايىن ايتارلىقتاي قارىز جانە بيۋدجەتتىك قاراجات بولىنگەنىنە قاراماستان, جولداردىڭ ساپاسى جاقسارماي وتىر. ەسكىرگەن تەحنيكا, قۇرىلىس ماۋسىمىندا بيتۋم تاپشىلىعى, جولداردى بۇزاتىن اۋىر جۇك كولىگىنىڭ باسىمدىلىعىمەن كۇرەس جانە جول بويىنداعى سەرۆيستى دامىتۋ ءالى دە وزەكتى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, مەم­لەكەتتىك ساتىپ الۋ شارتتارى ار­قىلى اۆتوجول جۇمىستارىن ۇيىمداس­تىرۋ­دىڭ قولدانىستاعى ادىستەرى سىبايلاس جەمقورلىققا, جولداردىڭ ساپاسىز­دىعىنا جانە جىل سايىنعى جول جابىن­دارىن جوندەۋ قاجەتتىلىگىنە اكەلدى. مۇن­داي شارتتار بويىنشا مەردىگەر­لەر كوزدەيتىن جالعىز ماقسات – قىسقا مەرزىمگە جەتۋ جانە مەملەكەتتەن اقشا الۋ, ال جولداردىڭ ساپاسى ماسەلەسى ەكىنشى ورىنعا شىعادى. سول ءۇشىن ءمجا ارقىلى بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋ تەتىگى قاجەت.