بارىمىزگە ءمالىم, جاقىن ارادا زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەنىنە قىلمىستىق, قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق, قىلمىستىق اتقارۋ, سونىمەن قاتار اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستەردى دايىنداۋ مىندەتى جۇكتەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا جوعارىدا كورسەتىلگەن كودەكستەر قىسقا مەرزىمدە تالاپ دەڭگەيىندە دايىندالىپ, قولدانۋدا.
اتالمىش قۇجاتتاردا ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ مەن سوت جۇيەسى قىزمەتىنىڭ جاڭا قۇقىقتىق نەگىزى ءون بويىنا قىلمىستىق قۇقىق پەن كەز كەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىققا نولدىك شىدامدىلىعى بىرىكتىرىلىپ وتىر. سوندىقتان بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, سوت كورپۋسىنىڭ وكىلدەرى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر زاڭ تالاپتارىن ءمىنسىز ورىنداپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن سىيلاپ, زاڭعا قايشى ارەكەتتەردىڭ كەز كەلگەنىنىڭ جولىن كەسە بىلگەنى ءجون. زاڭ تالاپتارىن ورىنداۋ بارشانىڭ مىندەتى. سەبەبى, اتالمىش زاڭنامالاردىڭ ءبىرىن قالعان ەكەۋىمەن تىعىز بايلانىستا قولدانۋدىڭ ماڭىزى زور.
مەملەكەتتىڭ قىلمىسپەن كۇرەس ساياساتىنىڭ نەگىزگى بۋىنى قىلمىسپەن كۇرەس زاڭناماسىنىڭ جۇزەگە اسۋ ۇلگىسىن بەينەلەيتىن جانە قىلمىسكەردىڭ ءادىل جازاسىن الۋىن جۇزەگە اسىراتىن قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكسكە بايلانىستى بولىپ وتىر, تۇتاستاي العاندا اتالمىش كودەكس تولىققاندى بۇگىنگى كۇن تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن دەڭگەيدە جاسالعانى انىق.
قازىرگى زاڭ تالاپتارىنا ساي, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ, وسى باعىتتاعى شارالاردى حالىقارالىق تالاپقا سايكەستەندىرۋ باعىتىندا ءبىراز كۇش جۇمسالدى. قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكستە قىلمىستىق ىزدەستىرۋ امالدارىن جەڭىلدەتۋ, تەرگەۋ مەن جاۋاپ الۋ ورگاندارىنىڭ دەربەس پروتسەسسۋالدىق ارەكەت جاساۋى وكىلەتتىكتەرىن ازايتۋ, ادۆوكاتتىڭ سوتقا دەيىنگى وندىرىسكە قاتىسۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ جولدارى قاراستىرىلعان, بۇلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ازاماتتىڭ قۇقىعىن زاڭدى تۇردە قورعاپ, ءادىل شەشىم شىعارۋعا ءتيىمدى ىقپال ەتەتىن شارالار.
قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ارىز نەمەسە حابار كەلىپ تۇسكەننەن باستاپ نەمەسە كەزەك كۇتتىرمەيتىن تەرگەۋ قىزمەتىنەن سوڭ بىردەن قىلمىستى اشۋ, تەكسەرۋ جۇمىستارى باستالادى. قىلمىستىق ءىستى تەكسەرۋدە جاۋاپ الۋ, الدىن الا تەرگەۋ سەكىلدى ءوزىنىڭ ءداستۇرلى فورمالارىمەن قوسا جەدەلدەتىلگەن سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ, قىلمىستى قىلىقتار بويىنشا حاتتاما جاساۋ سەكىلدى جاڭا تەتىكتەر ەنگىزىلدى, تەكسەرۋ ۇدەرىسى جەكە تۇلعانىڭ مۇددەسىن قورعاۋدىڭ بەلگىلى مەرزىمىنە قيسىندى مەرزىم ۇعىمى ەنگىزىلىپ وتىر.
پروتسەسسۋالدىق پروكۋرور قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جاۋاپ الۋ جانە تەرگەۋ بولىمدەرىنىڭ باستىقتارىمەن قاتار, قىلمىستىق ءىستى تەرگەۋدىڭ زاڭدىلىعىن قىلمىستىق جانە قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكس ولشەمدەرىنىڭ سوت تالقىلاۋىندا مەملەكەتتىك ايىپتاۋشى رەتىندە دۇرىس قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تارتىلىپ وتىر. جاۋاپ الۋشى جانە تەرگەۋشىلەرمەن, ولاردىڭ اكىمشىلىك جەتەكشىلەرىمەن قاتار تۇرىپ, پروتسەسسۋالدىق پروكۋرور تورەشى رەتىندە ولاردىڭ جانە اۋدان (قالا) پروكۋرورى, تەرگەۋ سۋدياسىنىڭ اراسىن بايلانىستىراتىن تۇلعاعا اينالادى.
قىلمىستىق پروتسەستىڭ وزگە قاتىسۋشىلارىنا, زارداپ شەگۋشى, كۇدىكتىگە, ايىپكەرگە قوسىمشا قۇقىقتار بەرىلگەن, مىسالى مينۋتقا دەيىنگى دالدىكپەن تۇلعانىڭ كۇدىكتى رەتىندە ۇستالعان ءساتى 72 ساعاتتان اسپايتىن بولىپ بەلگىلەنگەن. بۇعان قوسا, ۇستاۋ كەزىندە قانداي قۇقىق بۇزۋشىلىق فاكتىسى بويىنشا ۇستالعانى, ونىڭ ادۆوكات شاقىرۋعا قۇقىعى, ءاربىر ايتقان ءسوزى سوتتا وزىنە قارسى قولدانىلۋى مۇمكىندىگى جونىندە اۋىزشا حابارلانادى. بەلگىلى جاعدايلاردا جانە كۇدىكتى رەتىندە ۇستاۋدىڭ نەگىزدەرى بولماسا نەمەسە مويىنداماسا, ونداي ول تۇلعا ارنايى قاۋلى ارقىلى ءتيىستى قۇقىقتاردىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن قولدانا الاتىن كۋاگەر ستاتۋسىن يەلەنەدى. قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتان كەلگەن زارداپتى جەدەل تۇردە وتەۋ ءۇشىن زارداپ شەگۋشى ارنايى قوردان تولىق نەمەسە جەكەلەگەن وتەماقىعا ءۇمىت ارتا الادى. قىلمىس سۋبەكتىسىمەن, سوتتالعاندارمەن قىلمىستى ىزدەستىرۋ ورگاندارى ارىپتەستىك رەتىندە كەلىسىم جاساسۋدىڭ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. قىلمىستىق ىستەردىڭ بارلىق ساناتتارى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىن بۇل شارا اسا اۋىر, ەكسترەميستىك, لاڭكەستىك سيپاتتاعى قىلمىستى زەرتتەۋ مەن اشۋعا جاعداي جاساۋدى كوزدەيدى. قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكس نەگىزگى قۇقىق قورعاۋ تەتىكتەرىنەن ءبىلۋ ءۇشىن قۇقىق قولدانۋشىلاردان جاقسى ءبىلىمدى, قوعامدا كەڭ اۋقىمدى تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تالاپ ەتەدى.
جاڭا قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكسى نەگىزىندە تەرگەۋ سۋدياسى قىلمىستىق ىزدەستىرۋ ورگاندارىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى مەن پروكۋراتۋرا تاراپىنان سالعىرت قاراۋشىلىققا توسقاۋىل قويۋ ماقساتىندا ەنگىزىلگەن.
بۇعان قوسا, تەرگەۋ سۋدياسى قىلمىستىق ءىس بويىنشا ءادىل سوت تورەلىگىنىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ تاعى ءبىر كەپىلدىگى. اۋداندىق, قالالىق سوت تاعايىندايتىن تەرگەۋ سۋدياسى ۇلكەن قۇزىرەتتەردى يەلەنەدى. ءوزىنىڭ وكىلەتتىگىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ول ىقپالدى شارا كورۋگە, ياعني قىلمىستىق ىزدەستىرۋ ورگاندارى مەن پروكۋراتۋرانىڭ ءىس قيمىل مەن شەشىمدەرىنە جاسالعان شاعىمداردى قاراۋعا, وزىنە بەرىلگەن قۇزىرەتتەر شەگىندە قىلمىستىق ءىستىڭ بارلىق جينالعان جانە تىركەۋگە الىنعان قۇجاتتارمەن تانىسىپ, زەرتتەۋگە, ءىس بويىنشا قوسىمشا اقپاراتتاردى تالاپ ەتۋگە, سوت وتىرىسىنا پروتسەسس قاتىسۋشىلارىن شاقىرىپ, ولاردان قوسىمشا مالىمەت جيناۋعا قۇقىلى.
جاڭا قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكستىڭ كوزدەيتىن ماقساتى – ءادىل سوت تورەلىگى, ۇكىم, قاۋلى, باسقا دا سوت شەشىمدەرىنىڭ زاڭدى ءارى نەگىزدى بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى. كەز كەلگەن قىلمىستىق ءىس ەگەر سوت شەشىمىن جوعارى تۇرعان سوتتىڭ تەكسەرۋ رەتىمەن قايتا قاراۋ قاجەت بولعان جاعدايدا مىندەتتى تۇردە اپەللياتسيالىق, كاساتسيالىق ساتىلاردان ءوتۋدى مىندەتتەيدى.
رۋسلان ءپىرنازار,
قىزىلوردا قالاسى
پروكۋرورىنىڭ اعا كومەكشىسى.
سۋرەت: kzl.prokuror.kz.