پاراليمپيادا الاۋى تۇتانادى

كۇنى كەشە عانا تورتكۇل دۇنيەنى دۇبىرگە بولەگەن XXXIII جازعى وليمپيا ويىندارىن­داعى­داي اتالعان جارىستىڭ دا اشىلۋ سالتاناتى جابىق ستاديوندا ەمەس, ءپاريج­دىڭ قاق ورتاسىنداعى ەليسەي الا­ڭىن­دا, ايگىلى ەيفەل مۇنا­را­سىنىڭ ماڭىندا, سەنا وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا دۇركىرەپ تۇرىپ وتپەك. سالتاناتتى ءىس-شارا ەل اس­تاناسىنىڭ ەڭ كورىكتى جەر­لەرىن قامتيدى. وسى ورايدا فرانتسۋزدار كەرەمەت شوۋ مەن اسەرلى كونتسەرت­تىك باعدارلاما ۇيىم­­داستىرۋدى كوزدەپ وتىر. سو­نىڭ بارلىعى دا كوپشىلىكتىڭ كوڭى­لىنەن شىعاتىنىنا  كۇمانىمىز جوق.

پاراليمپيادانىڭ اشىلۋ سالتاناتى وتكەننەن كەيىن كەلەسى كۇنى بارلىق قاتىسۋشى جارىس جولىنا شىعادى. ولار زاعيپتار فۋتبولى, بوچچا, پاراساداق اتۋ, پاراجەڭىل اتلەتيكا, پارابادمينتون, پاراكانوە, پاراۆەلوسپورت (شوس­سە مەن ترەك), پاراات سپورتى, پارا­­دزيۋدو, پاراەسكەك ەسۋ, ءپارا­جۇزۋ, پاراۇستەل تەننيسى, پارا­تاەكۆوندو, پارا­ترياتلون, پارا­پاۋەرليفتينگ, پارااتۋ سپورتى, وتىرىپ ويناتىن ۆولەيبول, ارباداعى باسكەتبول, ارباداعى سەمسەرلەسۋ, اراباداعى رەگبي, ارباداعى تەننيس جانە گولبولدان باق سىنايدى.

قازاقستان قۇراما كومانداسى پاراليمپيا ويىندارىنىڭ 33 ليتسەنزياسىنا يەلىك ەتتى. قاتىسۋشىلار سانى – 44 ادام. ولار سپورتتىڭ 9 ءتۇرى بويىنشا شەبەرلىك بايقاسادى. جالپى, ءبىز وسى جارىستىڭ ءوزى جانە تاريحى جايىندا نە بىلەمىز؟

پاراليمپيا ويىندارى فران­تسيادا وسىمەن ەكىنشى مارتە وتكەلى وتىر. بۇعان دەيىن 1992 جىلى الاۋى تۇتانعان قىسقى ويىنداردى تين مەن البەرۆيل قالالارى قابىلداعان. پاريجدەگى دوداعا كوسوۆو, پالاۋ, وڭتۇستىك سۋدان, ساماو, بەليز, چاد, دو­مينيكان رەسپۋبليكاسى, ەكۆاتورلىق گۆينەيا, ەسۆاتيني, گۋام, كيريباتي جانە تۋۆالۋ سەكىلدى ەلدەر تۇڭعىش رەت قاتىسقالى وتىر. ال بوليۆيا, ليحتەنشتەين, بانگلادەش, البانيا, انتيگۋ مەن باربۋدا, سان-مارينو, شىعىس تيمور, سۋرينام جانە تونگا بىرەر جىلعا سوزىلعان ۇزىلىستەن كەيىن قاتارعا قايتا قوسىلدى. پاراليمپيادادا بەيتاراپ سپورتشى رەتىندە رەسەيدىڭ 80 جانە بەلارۋستىڭ 8 وكىلى باق سىنايدى. بىراق ولاردىڭ ولجالاعان جۇلدەلەرى جالپى كوماندالىق سايىستى قورىتىندىلاعان كەزدە ەسەپكە الىنبايدى. سونداي-اق رەسەيلىكتەر مەن بەلارۋستىكتەرگە جارىستىڭ اشىلۋ جانە جابىلۋ راسىمىنە قاتىسۋعا تىيىم سالىندى. بايراقتى باسەكەلەردىڭ دەنى پاريجدە وتسە, بىرقاتارى ەل استانا­سىنىڭ ءدال ىرگەسىندە ورنالاسقان سەن-دەني مەن ۆەرسال قالالارىندا ۇيىم­داستىرىلادى. تاعى ءبىرازىن ۆەر-سيۋر-مارن قابىلدايدى. بۇل قالا­شىق فرانتسيانىڭ باس شاھارىنان 20 شاقىرىم قاشىقتىقتا قونىس تەپكەن. پاراليمپيا ويىندارىن وتكىزۋ جونىندە يدەيانىڭ اۆتورى – نەمىس نەيرو­حيرۋرگى ليۋدۆيگ گۋتتمان. 1948 جىلى ول ءىى دۇنيەجۇزىلىك سو­عىستان مۇگەدەك بولىپ ورالعان جاۋىن­گەر­لەردىڭ باسىن قوسادى. ولاردى سپورتپەن شۇعىلدانۋعا ۇگىتتەپ, ءتۇرلى جا­رىستاردىڭ ۇيىمداس­تىرىلۋىنا ۇيىتقى بولادى. ونىڭ اقىرى وسىنداي ءىرى سپورتتىق شاراعا ۇلاستى. سول سەبەپتى دە ليۋدۆيگتى بارشا حالىق «مۇگەدەكتەر سپورتىنىڭ اكەسى» دەپ اتايدى. جازعى پاراليمپيادا العاش رەت 1960 جىلى ريمدە (يتاليا) ۇيىمداس­تىرىلادى. سودان كەيىن ءار ءتورت جىل سايى­ن جارىستىڭ جالاۋى توكيو (جاپونيا, 1964 جىلى), تەل-اۆيۆ (يزرايل, 1968), گەيدەلبەرگ (گەرمانيا, 1972), تورونتو مەن ون­تاريو (كانادا, 1976), ارنەم (ني­دەرلاند, 1980) جانە ستوك مان­دەۆيل ( ۇلىبريتانيا) مەن نيۋ-يوركتە (اقش, 1984) جەلبىرەدى. 1988 جىلدان بەرى وليمپيا ويىن­دارىن قابىلدايتىن قا­لا­لارعا پاراليمپيادانى وتكىزۋ مىن­دەتتەلدى. جازعى پاراليمپيا ويىندارىنا قازاقستان قۇراماسى العاش رەت 1996 جىلى قاتىستى. اقش-تىڭ اتلانتا قالاسىندا الاۋى تۇتانعان ءدۇبىرلى دودادا 12 جەرلەسىمىز سپورتتىڭ ەكى ءتۇرى بويىنشا باق سىنادى. تارقاتىپ ايتساق, 2000 جىلى سيدنەيدە – 2, 2004 جىلى افينادا – 8, 2008 جىلى بەيجىڭدە – 3, 2012 جىلى لوندوندا 7 سپورتشىمىز ونەر كورسەتتى. بىراق ولاردىڭ ەشقايسىسى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلە المادى. 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرودا تۇڭعىش رەت قازاقستاننىڭ ءانۇرانى شىر­قالىپ, تۋى كوكتە جەلبىرەدى. برا­زيليادا ءزۇلفيا عابيدۋللينانىڭ باق جۇلدىزى جانىپ, ول ەركىن تاسىلمەن 100 مەترگە جۇزۋدە التىننان القا تاقتى. 67 كگ سالماق دارەجەسىندە ونەر كورسەتكەن پاۋەر­ليفتينگشى راۋان قويشىباەۆا كۇ­مىسپەن كۇپتەلدى. بۇل جارىستا ەلىمىزدىڭ 11 سپورتشىسى سايىسقا تۇسكەن ەدى. ريو پاراليمپياداسىنىڭ جالپى ەسەبىندە قىتاي جەكە-دارا كوش باس­تادى. اسپاناستى ەلىنىڭ وكىلدەرى 107 التىن, 81 كۇمىس جانە 51 قولانى ولجالادى. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ورىنداردى ۇلىبريتانيا (64+39+44) مەن ۋكراينا (41+37+39) يەلەندى. سونداي-اق اقش (40+44+31), اۋستراليا (22+30+29), گەر­مانيا (18+25+14), نيدەرلاند (17+19+26), برازيليا (14+29+29), يتا­ليا (10+14+15) جانە پولشا (9+18+12) وزىق وندىقتىڭ قاتارىنا ەندى. 2021 جىلى توكيوداعى دودادا 26 وتانداسىمىز سپورتتىڭ جەتى ءتۇرى بويىنشا ونەر كورسەتتى. سولار­دىڭ اراسىنان داۆيد دەگتياروۆ دارا شىقتى. پاۋرليفتينگتىڭ حاس شەبەرى 54 كگ سالماقتا قارسىلاس شىداتپادى. دزيۋدوشى ءانۋار ساريەۆ (60 كگ), تەمىر­جان داۋلەت (73 كگ), زارينا بايباتينا (+78 كگ) كۇمىس السا, ءجۇزۋشى نۇرداۋلەت جۇماعالي (100 مەتر, براسس) قولاعا قول سوزدى. كۇنشىعىس ەلىندە وتكەن پاراليم­­پيادانىڭ جالپى ەسەبىندە 96 التىن, 60 كۇمىس جانە 51 قولا مەدالدى ولجالاعان قىتاي قۇراماسى الدىنا جان سالمادى. سونداي-اق ۇلى­بريتانيا (41+38+45), اقش (37+36+31), رەسەي (36+33+49), نيدەر­لاند (25+17+17), ۋكراينا (24+47+27), برازيليا (22+20+30), اۋس­تراليا (21+19+30), يتاليا (14+29+26) جانە ازەربايجان (14+1+4) توپ-10 كومان­دانىڭ قاتارىنا قوسىلدى. قازاقستاندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن پاراليمپياداشىلارعا تاعايىن­دالعان سىياقى مولشەرى – ءدال وليمپيا ويىندارىنداعىداي. انىق­تاپ ايتساق, جەڭىمپازعا – 250 000, كۇمىس جۇلدەگەرگە – 150 000, قولا جۇلدەگەرگە – 75 000 دوللار تيەسىلى. نەگىزى قازاقستان قۇراماسى پاراليم­پياداداعى ءوزىنىڭ العاشقى جۇل­دەسىنە 1994 جىلى ليللەحاممەردە قول جەتكىزدى. سكانديناۆيا تۇبەگىندە قىسقى سپورت تۇرلەرى بويىنشا وتكەن دودادا شاڭعىشى ليۋبوۆ ۆورو­بەۆا كۇمىس مەدالدى موينىندا جارقىراتتى. ارادا 24 جىل وتكەن سوڭ پحەنچحاندا ءدال سول سپورت ءتۇرىن سەرىك ەتكەن الەكساندر كوليادين التىن تۇعىردان قول بۇلعادى. ال 2022 جىلى بەيجىڭدە بياتلونشى الەكساندر گەرليتس قولا مەدالدى قور­جىنعا سالدى.