نەمەسە زاتتىبەكتىڭ تولقۇجاتى – «اق مارجان»
قوڭىر داۋسىمەن انسۇيەر قاۋىمعا جاققان, قاراپايىمدىلىعىنان ءبىر تانبايتىن ءانشى-كومپوزيتور زاتتىبەك كوپبوسىن ۇلىنا قازىرگى قالىڭ تىڭدارمان «تويدىڭ كورولى» دەگەن قۇرمەتتى اتاقتى قيعان. ەس توقتاتقان جاسىندا «اق مارجانىمەن» ءان الەمىنىڭ ەسىگىن اشقان دارىن ۇلكەن ساحنادا دا وزىندىك ورنىن تاپقانىنا ەندى ەشكىم داۋلاسپايدى.
بۇل كۇندە زاتتىبەكتىڭ 50-گە تارتا ءانى بار. ونىڭ ىشىندە «اق مارجاننان» بولەك, «نەمەرەم», «جانىم», «ساعان گ ۇلىم», «بالاپان باقىت» ءانى كەڭ تارالدى. دەگەنمەن, باستاپقىدا ءانشىنىڭ ءوزى ەمەس «اق مارجانى» تانىلدى. توي-تومالاقتا دەلەبە قوزدىرعان وزگە حالىقتاردىڭ اندەرىن قۋىپ شىعىپ, تويشىل قاۋىمدى شىر اينالدىرعان «اق مارجان» ءانىن شىعارعان دا, ورىندايتىن دا قاراپايىم عانا قازاق جىگىتى كوپبوسىن ۇلى ەكەنى كوپ ۇزاماي ءمالىم بولدى.
ءاربىر ءانىن جۇرەككە جەتكىزىپ ايتاتىن زاتتىبەك باستاپقىدا تەرمە جانرىندا كورىنە باستاعانىن كوپشىلىك بىلە بەرمەس. بۇل تۋرالى ونەر تاقىرىبىن قاۋزاپ ءجۇرگەن ارىپتەسىمىز ساكەن سىبانباي: «شىن مانىندە, ەگەر اتالعان ءانشى-كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىعىمەن جەتە تانىس بولساڭىز, زاتتىبەك اندەرىنىڭ ءبارىنىڭ تويعا عانا ارنالماعانىن, ونىڭ رەپەرتۋارىندا ويلى ءھام مۇڭدى شىعارمالاردىڭ دا جەتكىلىكتى ەكەنىن اڭعارعان بولار ەدىڭىز. دومبىرامەن ورىندايتىن تەرمەلەرى دە از ەمەس. ءتىپتى, ءاۋ باستا ول ءوڭتۇستىكتە تەرمەشى رەتىندە تانىلعان. بىراق, بايقاساڭىز, كوپشىلىك ءبارىبىر ونىڭ ىرعاقتى اندەرىن جاقسى كورەدى. سوندىقتان دا, ەلدىڭ ءبارى ونى تويعا شاقىرعىش. ال تويدا قايسىڭىز تەرمە نەمەسە باياۋ ءان تىڭداپ وتىرعىڭىز كەلەدى؟ كەرىسىنشە, سەلكىلدەپ بيلەۋگە دايىن تۇرمايسىز با؟ ال سول تالابىمىزدى ورىنداپ, سونىڭ ۇدەسىنەن شىعىپ جاتقانى ءۇشىن زاتتىبەكتى «تىم تويشىل», «بارلىق ءانى تويعا ارنالعان», «اسا بايىپتى كومپوزيتور دەي المايمىن» جانە ت.ب. دەپ ءسوز قىلۋ ورىندى ما؟ ءارى-بەرىدەن سوڭ تويدا قازاقتى قازاق انىمەن بيلەتىپ جاتقاندار – وسى زاتتىبەك, ەركىن, قايراتتار», دەيدى. راس ايتادى.
وسى تۇرعىدان العاندا ءانشى-كومپوزيتور دا توي ستيلىندە جازىلعان اندەردىڭ كوپ ەكەنىن دە جاسىرمايدى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, تويعا ارناپ جازىپ بەرىڭىز دەپ ءوتىنىش ايتاتىندار كوپ. ءبىرازى تويدىڭ قىزمەتىنە جاراپ تا جاتادى. «ليريكالىق, تاقىرىپتىق اندەرىم دە بار. بىراق كوبىنە تويعا ارنالعان اندەرىمنىڭ تىڭدارماندارى باسىمىراق. ءارى وسى سارىنداعى اندەرىم تەز تانىمال بولىپ كەتەدى... اركىمنىڭ پىكىرى, تالعامى ءارتۇرلى. ءوزىمدى جۇلدىزبىن دەپ ەسەپتەمەيمىن دە. ول تۋرالى حالىق ايتسىن. قانشا ءوزىڭدى جاقسىمىن دەپ ساناساڭ دا, بىرەۋگە جاقپاي قالاسىڭ. كوپتىڭ كوڭىلىن تابۋ, ءبارىنىڭ جۇرەگىنەن ورىن الۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق, قولىمنان كەلگەنشە قاراپايىم بولۋعا تىرىسامىن», دەيدى زاتتىبەك.
ءاۋ باستا «كوگەرشىن بولىپ كەتكەنمىن» دەپ جازىلعان بۇل ءاننىڭ ءسوزىن جازعان اقىن بايان بەكەتوۆا. وسى كەزگە دەيىن اقىننىڭ التى كىتابى جارىق كورىپتى. ون سەگىز ولەڭى انگە اينالعان.
«1990 جىلى ەسەنباي ءدۇيسەنباي ۇلىنىڭ رەداكتورلىعىمەن «ءۇمىتىم» اتتى كىتابىم شىقتى. وسى كىتاپقا «اق مارجان» اتالىپ جۇرگەن ولەڭنىڭ ءماتىنى دە كىردى. العاشىندا ەكى ولەڭ ەدى. كەيىن ءان اۆتورى ءبىر ولەڭدى شۋماعى, ەندى ءبىرىن قايىرماسى ەتىپ الىپ, بىرىكتىرىپتى. بۇل ولەڭدى كەزىندە ستۋدەنتتەر جاقسى كورىپ, جاتتاپ جۇرەتىن. ولەڭىم ارادا جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت وتكەندە قايتا تۋعانداي بولدى. زاتتىبەك ول كىتاپتى اعاسىنىڭ ءۇيىنەن تاۋىپ الىپتى. ءسوز تانيتىن جىگىت قوي. ولەڭدى بىردەن ۇناتىپ, ءان ءدۇنيەگە كەلدى. زاتتىبەكتىڭ ءوزى مەنى تانىمايدى. مەنى بۇرىنىراق ءوتكەن اقىنداردىڭ ءبىرى دەپ ويلاپتى. ول كىتاپتا سۋرەتىم دە باسىلماعان. زاتتىبەكتىڭ ورىنداۋىندا حالىققا بىردەن تاراپ كەتتى. ارادا ەكى جىل ءوتىپ, «اق مارجان» الدىمەن وڭتۇستىكتە حيتقا اينالدى. ءبىر كۇنى شىمكەنتتەن نۇرلان كەنجەباەۆ دەگەن مايور دوسىم حابارلاسىپ, وبلىستىق «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىندە مەنى كىنالاپ جازعان ماتەريالدىڭ بار ەكەنىن ايتتى. سويتسەم, گازەت ءتىلشىسى زاتتىبەكتەن سۇحبات الىپ, ولەڭنىڭ اۆتورىن سۇرايدى. مەنى زاتتىبەك تاپپاعانىن, ال اقىننىڭ حابارلاسپاعانىن ايتادى, ولار مەنى نەگە حابارلاسپايدى دەپ كىنالايدى. قىستا زاتتىبەك حابارلاسىپ, كىتابىمنان العان ءتورت ولەڭىمە ءان جازعانىن ايتىپ, شىمكەنتتە وتەتىن كەشكە شاقىردى. زاتتىبەك بيلەتتى بىرەۋ ارقىلى بەرىپ جىبەردى. اياز بولعانىمەن دە, جاس انشىگە قولداۋ كورسەتپەك, جىگەر بەرمەك نيەتپەن شىمكەنتكە باردىم. ادام كوپ جينالىپتى. زالعا كىرگەننەن كەيىن, قۇتتىقتاۋ ءسوزىم بار ەكەنىن ايتتىم. سول كەزدە انشىمەن العاش رەت تانىستىم. ودان كەيىن دە كومپوزيتور «كىمسىڭ سەن؟» دەگەن ولەڭىمە ءان جازىپ حابارلاستى», دەيدى اقىن.
– باياننىڭ «ءۇمىتىم» كىتابى قولىما 2004 جىلى ءتۇستى. 2006 جىلى مامىر ايىندا ءان جارىققا شىقتى دا بىردەن تارالىپ كەتتى. بىراق, ول كەزدە مەن ورىنداۋشى رەتىندە تانىمال ەمەس ەدىم. ونەردەگى العاشقى تولقۇجاتىم بولعان «اق مارجاندى» 2007 جىلى جاڭا جىل قارساڭىندا «شانشار» ءازىل-وسپاق تەاترىنىڭ كونتسەرتىندە شىرقاپ, وسى كەزدە ءوزىم دە كورىنە باستادىم. سول جىلى «جەبە» ستۋدياسىندا انگە شاعىن عانا كىشكەنتاي كليپ ءتۇسىرىلدى. كليپ بىردەن تەلەديدارلاردان تاراپ كەتتى, – دەيدى ءانشى.
زاتتىبەك اندەرى جۇرتشىلىق جۇرەگىنە تەز جەتەدى. ونىڭ كونتسەرتتەرىندە حالىق ساحنا الدىندا, قاتارلار اراسىندا جاپا-تارماعاي بيلەپ تە كەتەدى. ال تويلاردا نە بولاتىنىن ءوزىڭىز شامالاي بەرىڭىز. مۇنىڭ ءبىر سىرى اندەرىنىڭ اۋەنىندەگى اسەرلىلىكتە, ويناقى ىرعاقتا دەسەك, نەگىزگى سىرى ادام جانىنداعى ەڭ ساۋلەلى سەزىمدەردى وڭاي جاتتالاتىن سوزبەن-اق, تەز ەستە قالاتىن سوزبەن-اق بەينەلەي بىلۋىندە دەر ەدىك. مىسالى, كىم بولسا دا نەمەرەسىن جاقسى كورەدى, نەمەرەسىنەن ەشتەڭە ايامايدى, سودان دا زاتتىبەككە ىڭىلداي قوسىلىپ وتىرادى:
ساعان تەردى توگەر ەم,
بار نارسەمدى بەرەر ەم.
ونىڭ ءبارىن از دەسەڭ
جان بەرۋگە كونەر ەم.
سەن امان بول, نەمەرەم.
مۇنداي ءان حيت بولماعاندا قايتەدى ەندى؟..
«اقمارجان» ءانىن گازەت سايتىنداعى ماقالا تىركەلىمىنەن تىڭداپ, ءماتىندى وقي الاسىزدار.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
http://youtu.be/sdD02nL8HHk