ەندى از كۇندە قوڭىر كۇز ءتۇسىپ, وقۋ باستالادى. بۇل ماۋسىم – مەكتەپ وقۋشىلارىنا عانا ەمەس, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ىزدەنۋشىلەرى ءۇشىن دە قوبالجيتىن كەز, مازالى مەزەت. بارىنەن دە بالاسىن الىسقا اتتاندىراتىن اتا-انانىڭ الاڭى – بالاسىنىڭ جاتاقحانادان ورىن الۋى.
بارلىق ستۋدەنت جاتاقحانامەن قامتىلۋعا ءتيىس
وسىعان وراي ستۋدەنتتەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارىن مازالايتىن ماڭىزدى ماسەلەگە قالام تەربەپ, جاتاقحانالار جايىن جازعاندى ءجون كوردىك. بۇل جەردە رەسمي اقپاراتتىڭ ماڭىزى زور, سول سەبەپتى تاقىرىپقا تۇزدىق رەتىندە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جۇمىسىنا جاۋاپتى سالالىق مينيسترلىكتىڭ دەرەگى مەن دايەگىنە توقتالايىق. ىزدەنۋشىلەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارى الاڭداماس ءۇشىن, سونداي-اق ءوز قۇقىن بىلگەنى دۇرىس دەگەن ويمەن مىنا اقپاراتتى ءبىرىنشى بەرگىمىز كەلەدى: شىن مانىندە ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارى بارلىق ستۋدەنتىن جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى. بۇل – ليتسەنزيالىق تالاپتاردىڭ ءبىرى. مۇندا ىزدەنۋشىنىڭ اقىلى ياكي گرانت نەگىزىندە ءبىلىم الىپ جاتقانىنا ءمان بەرىلمەيدى. وسى اپتانىڭ باسىندا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز جيىنىندا جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اقەركە ابىلايحان وسى ويدى ايتقان ەدى.
«ۇكىمەت تاراپىنان جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى 2018 جىلدان باستاپ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىپ كەلەدى. سودان بەرى 50 966 ورىنعا جاتاقحانا سالىندى. جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى شەڭبەرىندە جىل سايىن جاتاقحانالاردا 10 مىڭ ورىندى ەنگىزۋ جوسپارلانعان. وسى جىلى جاتاقحانالاردا 10 576 ورىندىق 27 جاتاقحانانى پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە سونىڭ 17-ءسى, ياعني 4 650 ورىندىق 17 جاتاقحانا ىسكە قوسىلدى. بيىلدان باستاپ مينيسترلىك جاتاقحانانى قاجەت ەتەتىن ستۋدەنتتەردى تولىققاندى قامتاماسىز ەتۋ جانە ولاردىڭ تۇرۋىنا جاعداي جاساۋ باعىتىندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتتى. ياعني ءبىلىم الۋشىلاردىڭ اقىلى نەمەسە گرانت نەگىزىندە وقىعانىنا قاراماستان, بارلىق ستۋدەنتىن جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى. بۇل تالاپتى ورىنداماعان وقۋ ورنى ورەسكەل قۇقىق بۇزۋشىلىق جاسادى دەپ سانالادى. مۇنداي تالاپتىڭ بارىن بارلىق ۋنيۆەرسيتەت بىلەدى. سەبەبى بۇل – تەك قانا اۋىزشا تۇردە ايتىلاتىن تالاپ قانا ەمەس, زاڭ جۇزىندە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى بەكىتكەن ارنايى ليتسەنزيالىق تالاپ», دەپ تۇسىندىرگەن مينيسترلىك وكىلى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, بيىل بەرىلگەن 4 650 ورىندىق 17 جاتاقحانا بىرنەشە وڭىردە ورنالاسقان. اتاپ ايتقاندا, تۇركىستان وبلىسىندا – 370 ورىندىق 3 جاتاقحانا, جامبىل وبلىسىندا – 100 ورىندىق 1 جاتاقحانا, اتىراۋدا – 490 ورىندىق 1 جاتاقحانا, پاۆلودار وبلىسىندا – 189 ورىندىق 1 جاتاقحانا, الماتىدا – 1 040 ورىندىق 4 جاتاقحانا, شىمكەنتتە – 930 ورىندىق 3 جاتاقحانا, استانادا – 1 207 ورىندىق 3 جاتاقحانا, قوستانايدا – 324 ورىندىق 1 جاتاقحانا سالىندى. ۋنيۆەرسيتتەر جانىنان دا جاتاقحانا اشۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.
ا.ابىلايحان جاتاقحانادان ورىن بەرۋ ءتارتىبى تۋرالى: «بىزدە جاتاقحانالارداعى ورىنداردى ءبولۋدىڭ بەلگىلەنگەن ەرەجەسى بار. اتالعان ەرەجە 2020 جىلى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن. سوعان سايكەس, ەڭ الدىمەن جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورىنسىز قالعان بالالارعا ورىن بەرىلەدى. 1,2,3-توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار, اۋىل كۆوتاسى شەڭبەرىندە گرانت العان ستۋدەنتتەر, قانداستار مەن از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان بالالار, «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا ءبىلىم الاتىندار مەن ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتتەرى دە جاتاقحانادان ورىن الۋ كەزىندە باسىمدىققا يە بولادى. ال جوعارى كۋرس ستۋدەنتتەرىنە جاتاقحانادان ورىن جەتپەگەن جاعدايدا ولارعا جوو مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا سالىنعان جەكەمەنشىك جاتاقحانالارمەن كەلىسىمشارت جاساسىپ, سول جەردەن ورىن ۇسىنۋعا ءتيىس», دەدى.
جاۋاپتى مينيسترلىك تاراتقان اقپاراتقا سۇيەنسەك, قازىرگى ۋاقىتتا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى جەكە جاتاقحانالارىنىڭ سانى 93 367 توسەكتىك ورىنعا ارنالعان 264 نىساندى قۇرايدى. جاتاقحانا تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشىن جەكە ستۋدەنتتىك جاتاقحانالارمەن شارتتاردى قوسا العاندا, تۇرعىن ءۇي-جايلاردى جالعا الۋ تاجىريبەسى بەلسەندى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇل باعىت بويىنشا جۇمىس وسى تامىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسادى. قازىرگى تاڭدا ءار جوعارى وقۋ ورنىنىڭ جانىنان اشىلعان سيتۋاتسيالىق جانە داعدارىس ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. كەز كەلگەن ستۋدەنت جاتاقحانا ماسەلەسىمەن ءوزى وقيتىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سيتۋاتسيالىق ورتالىعىنا حابارلاسۋى كەرەك. ويتكەنى وسىنداي ورتالىقتاردا ءاربىر ۋنيۆەرسيتەت ءوزىنىڭ جاتاقحاناسىندا قانشا ورىن بەرۋگە دايىن, ستۋدەنتتىڭ باسىم توپتارعا جاتاتىنىن-جاتپايتىنىن انىقتاي وتىرىپ, ەگەر ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى جاتاقحانادا ورىن بولماسا, باسقا جەكەمەنشىك جاتاقحانالاردا, جەكەمەنشىك ستۋدەنتتەر ۇيىندە, قاي جەردە ورىن بار, جەكەمەنشىك جاتاقحانا مەن ۋنيۆەرسيتەت اراسىنداعى كەلىسىم-شارتى بار, وسىنىڭ بارلىعى تۋرالى ستۋدەنتكە اقپارات بەرىلەدى.
قايدا قانداي دايىندىق؟
اتالعان تۇيتكىلدى تاقىرىپ وقۋ ورىندارىن دا الاڭداتاتىنى انىق, سول سەبەپتى دە ۋنيۆەرسيتەتتەردە جاڭا اكادەميالىق جىلعا قىزۋ دايىندىق باستالىپ كەتكەن. ءار وڭىردەگى ستۋدەنتتىك ومبۋدسمەندەر جاتاقحانالاردىڭ ازىرلىگىنە مونيتورينگ جۇرگىزىپ ءجۇر. وسى رەتتە ءبىز دە وتاندىق بىرقاتار ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ رەسمي اقپاراتىنا سۇيەنىپ جاتاقحانالار جاعدايىنا, دايىندىعىنا قىسقاشا شولۋ جاسادىق.
ايتالىق, اكادەميك ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ № 1,3,4,5,6,7 جاتاقحانالاردا كوسمەتيكالىق جوندەۋ جۇمىستارى, توسەك جابىندارىن اۋا-بۋ نەمەسە بۋ ادىسىمەن وڭدەۋ بويىنشا زالالسىزداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ارقىلى ماتراستارى بار 270 كەرەۋەت ساتىپ الىندى, سونداي-اق ەسىك, شامدار اۋىستىرىلىپ, جاڭا لينولەۋم توسەلدى. جوندەۋدى وقۋ ورىنىنىڭ اكىمشىلىك-شارۋاشىلىق دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءوز كۇشىمەن ىستەگەن.
ال ءىلياس جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 3 جاتاقحاناسىندا ستۋدەنتتەردىڭ تۇرۋىنا بارلىق نورماتيۆتىك ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەتىن 917 جاتىن ورىن بار. 2 جاتاقحانا ستۋدەنتتەردىڭ تولىق ورنالاسۋىنا دايىن. №2 جاتاقحانادا جوڭدەۋ جۇرگىزىلدى.
م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىندە بارلىعى 1 365 ورىندىق 4 جاتاقحانا بار, 192 ورىندىق جاتاقحانا قوسىمشا جالعا الىنعان. ستۋدەنتتەر ۇيىندە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى, ءار قاباتىندا Wi-Fi ايماقتارى مەن مادەني-تىنىعۋ بولمەلەرى بار. قازىرگى ۋاقىتتا 306 ورىندىق جاتاقحانانى تاپسىرۋعا دايىنداپ, وندا بولمەلەر جابدىقتالىپ جاتىر. تۇرمىستىق تەحنيكا, توسەك-ورىن, جيھاز جانە اس ءۇي جابدىقتارى ساتىپ الىنادى. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەتتە 1 200 ورىندىق جاڭا جاتاقحانالاردىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. جاڭا وقۋ جىلىندا اتالعان ۋنيۆەرسيتەت جاتاقحانالارداعى ورىن سانىن 2 700-گە كوبەيتپەك, بۇل جاتاقحانا قاجەتتىلىگىن تولىق قاناعاتتاندىرادى.
ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىندە 4 جاتاقحانا بار. ستۋدەنتتىك جاتاقحانالاردا ءبىلىم الۋشىلارعا بارلىق جاعداي جاسالعان. اتاپ ايتساق, كومپيۋتەرلىك كابينەتتەر, وقۋ جانە اكت زالدارى مەن كينوتەاتر, اس ءۇي, كىر جۋ ورىندارى, ىڭعايلى كوۋوركينگ جانە اۋلا اۋماعىنداعى ۋوركاۋت ايماعى بار. 2024-2025 وقۋ جىلىنا ستۋدەنتتىك جاتاقحانالاردا بارلىعى 2 200 ورىن دايىندالىپ وتىر. جاتاقحانالاردا تۇرۋ باعاسى بەس جىل بويى وزگەرمەگەن. №1, 2, 3 ستۋدەنتتەر ۇيىندە تۇرۋعا جىلىنا 50 500 تەڭگە, ال جاستار ۇيىندە جىلىنا 75 750 تەڭگە تولەيدى. ستۋدەنتتەر ءۇشىن جاتاقحاناعا تىركەلۋ ءبىلىم بەرۋ گرانتتارى بولىنگەننەن كەيىن باستالادى. ورنالاسۋ «Smart Arsu» ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى ونلاين رەجىمدە جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەدى. جۇبانوۆ ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەرىن جاتىن ورىندارمەن بارىنشا قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «ەرۋديت» جانە «Salemspace» جەكە جاتاقحانالارىمەن مەموراندۋمدار جاسادى. 2024-2025 وقۋ جىلىنا جەكە جاتاقحانالار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 450 ستۋدەنتىن قابىلدايدى. جەكە جاتاقحانالاردىڭ قۇنى ايىنا 25 000 تەڭگەنى قۇرايدى.
قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ №3 جاتاقحاناسى 260 ورىنعا, ال №5 جاتاقحانا 400 ورىنعا ارنالعان. وسىعان قوسا «وركەنيەت», «ديلماش», «ينكار 7» سەرىكتەستىكتەرىنىڭ جاتاقحانالارىنان 680 ورىن بولىنگەن. «ۋنيۆەرسيتەتتىڭ №3 جانە 5 جاتاقحانالارىن جاڭا وقۋ جىلىنا دايىنداۋ ماقساتىندا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. جاتاقحانالاردا زامانعا ساي ستۋدەنتتەردىڭ جايلى تۇرمىسى ءۇشىن قاجەتتى جاعدايدىڭ بارلىعى جاسالعان. اسحانا, سپورت كەشەنى, دەمالىس بولمەسى كەرەك جابدىقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلىپ, جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىندا تىنىعۋىنا دا, ءبىلىم الۋىنا دا مۇمكىندىك قاراستىرىلعان.
د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءۇش جاتاقحانا, ستۋدەنتتەردىڭ جايلى تۇرۋىنا ارنالعان 1 500-دەن اسا ورىن بار. جاتاقحانادا وقۋ زالى, دەمالىس بولمەلەرى, مەديتسينالىق پۋنكت, باسقا دا قاجەتتى بولمەلەرى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىمەن تولىق قامتىلعان, ستۋدەنتتەردىڭ ساباقتان تىس ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋىنە مۇمكىندىك جاسالدى. شقتۋ جاتاقحانالارىندا اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان, مۇگەدەكتىگى بار ستۋدەنتتەر ساناتتاعى ءبىلىم الۋشىلار تەگىن تۇرۋعا قۇقىلى. كوپبالالى وتباسىلاردان شىققان ستۋدەنتتەرگە جاتاقحانالاردا تۇرۋعا 50% جەڭىلدىك جاسالادى. ۋنيۆەرسيتەت جاتاقحانالارىندا ورىنداردى ۇسىنۋ ستۋدەنتتىڭ جەكە كابينەتى ارقىلى پورتالدا ەلەكتروندىق ءوتىنىم بەرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. تۇرۋعا ارنالعان وردەرلەر ەلەكتروندىق كەزەككە سايكەس بەرىلەدى.