قازاقستان مەن تاجىكستان پرەزيدەنتتەرى باق وكىلدەرى ءۇشىن بريفينگ وتكىزدى

مەملەكەت باسشىسى قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن پرەزيدەنت ەمومالي راحمونعا شىنايى ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, باۋىرلاس تاجىكستان ەلىنە جاساعان مەملەكەتتىك ساپارىنا ەرەكشە ءمان بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

– بۇل ساپار ءوزارا قۇرمەتكە, سەنىمگە جانە جان-جاقتى ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن قازاق-تاجىك قاتىناستارىنىڭ دايەكتى تۇردە نىعايۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى. تاجىكستان – سەنىمدى دوسىمىز ءارى ۋاقىت تەزىنەن وتكەن وداقتاسىمىز. ەكى ەلدى ورتاق تاريح, مادەنيەت جانە رۋحاني قۇندىلىقتار بايلانىستىرادى. ءبىز بارلىق دەڭگەيدە تىعىز ءارى ءوزارا سەنىمگە قۇرىلعان ساياسي ديالوگ ورناتتىق. بىرلەسكەن كۇش-جىگەر ارقىلى ناعىز دوستىق پەن تىلەۋلەستىك رۋحىندا ورتاق كەلەشەكتىڭ نەگىزىن قالاپ كەلەمىز, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇگىندە قازاقستان مەن تاجىكستاننىڭ مەملەكەتارالىق بايلانىسى وداقتاستىق قاتىناستار دەڭگەيىنە شىققانىن ايتتى.

– جاڭا عانا ءبىز قۇرمەتتى ەمومالي شاريپوۆيچپەن قازاقستان مەن تاجىكستاننىڭ اراسىنداعى وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى شارتقا قول قويدىق. بۇل – ەكىجاقتى ىقپالداستىقتىڭ مۇلدەم جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقانىمىزدى ايعاقتايتىن تاريحي قۇجات. بۇدان بىلاي باۋىرلاس حالىقتار ءبىزدىڭ وداقتاس ەلدەر ەكەنىمىزدى نىق سەنىممەن ايتا الادى. وسى ورايدا كورەگەن ساياساتى جانە قازاق-تاجىك قاتىناسىن نىعايتۋعا قوسقان زور ۇلەسى ءۇشىن باۋىرلاس تاجىك ەلىنىڭ كوشباسشىسى ەمومالي شاريپوۆيچ راحمونعا زور ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت كەلىسسوز بارىسىندا قوس تاراپ باۋىرلاس حالىقتاردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداستىرۋعا, قازاق-تاجىك قاتىناسىن جان-جاقتى نىعايتۋعا ۇمتىلاتىنىن تاعى دا راستاعانىن جەتكىزدى.

– ەلدەرىمىز اراسىندا ەشقانداي تۇيتكىلدى ماسەلە جوق. مۇنى ۇلكەن ىقىلاسپەن اتاپ وتتىك. ءوزارا ءتيىمدى ءارى جان-جاقتى سەرىكتەستىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا دا بارىنشا كۇش-جىگەر جۇمساۋعا ۋاعدالاستىق. ەكىجاقتى ساۋدا-ساتتىق ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلدى. سوڭعى بەس جىلدا ەلدەرىمىز اراسىنداعى جىل سايىنعى تاۋار اينالىمى ەكى ەسەدەن ارتىق ءوسىم كورسەتىپ, 1 ميلليارد دوللاردان اسىپ ءتۇستى. بيىلعى التى ايدىڭ قورىتىندىسى دا ويداعىداي, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ءوزارا ساۋدا-ساتتىقتى ودان ءارى دامىتۋعا ەكى ەلدىڭ مول مۇمكىندىگى بار دەپ سانايدى. ماسەلەن, قازاقستان تاجىكستانعا جالپى قۇنى 200 ميلليون دوللار بولاتىن 85 تاۋار ءتۇرى بويىنشا ەكسپورتتى ۇلعايتۋعا دايىن. تاجىكستان تاراپى دا قازاقستانعا ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي رەسۋرسقا يە.

– ءبىز جەتكىزىلەتىن تاۋارلاردىڭ نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ جانە ەلدەرىمىزدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن تەجەيتىن كەدەرگىلەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جويۋ, كولىك-لوگيستيكا سالاسىنداعى سەرىكتەستىكتى ارتتىرۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدىك. ەكونوميكالىق كووپەراتسيانى كۇشەيتۋ ءۇشىن ەكى ەل ۇكىمەتتەرىنە 2027 جىلعا دەيىن ءوزارا تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋ تۋرالى جول كارتاسىن قابىلداۋدى جەدەلدەتۋ جونىندە تاپسىرما بەردىك. كەلەشەكتە ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولەمىن 2 ميلليارد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋگە, ءتىپتى ودان اسىرۋعا مۇددەلىمىز. تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا اگروونەركاسىپ سەكتورى ايتارلىقتاي ۇلەس قوسا الادى. بيىلعى التى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلدەرىمىزدىڭ ءبىرى-بىرىنە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن جەتكىزۋ كولەمى 12 پايىزعا ۇلعايىپ, بۇل باعىتتاعى ساۋدا اينالىمى 300 ميلليون دوللارعا جۋىقتادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, تاراپتار ۇن تارتۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ, وسىمدىك مايىن, كونديتەرلىك جانە مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن شىعاراتىن بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋعا ۋاعدالاسقان. پرەزيدەنت قازىرگى كەزدە ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك, تسيفرلاندىرۋ جانە ەكونوميكانىڭ باسقا دا سالالارىندا بىرقاتار اۋقىمدى جوبا ازىرلەنىپ جاتقانىن ايتتى.

– دۋشانبەگە ساپارىمنىڭ قارساڭىندا قازاق-تاجىك بيزنەس فورۋمى ءوتتى. ونىڭ شەڭبەرىندە بىرقاتار كوممەرتسيالىق كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. 1 ميلليارد دوللاردان استام سوماعا كەلىسىمدەر جاسالدى. وسىعان بايلانىستى ءبىز ەمومالي شاريپوۆيچپەن بىرگە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى تولىق ىسكە اسىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىك. IT-سەكتورىنداعى ىنتىماقتاستىق ەكى مەملەكەت ءۇشىن زور مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. ەلىمىز مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ جانە IT-تەحنولوگيالاردى دامىتۋ باعىتىنداعى تاجىريبەسىمەن بولىسۋگە دايىن. جوعارى دەڭگەيدە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىق اياسىندا تاجىك تاراپىنا ەلەكتروندىق ۇكىمەت پلاتفورماسىنىڭ تسيفرلىق شەشىمدەرىن بەردىك. قازىرگى كەزدە KazAID قازاقستاندىق حالىقارالىق دامۋ اگەنتتىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن تاجىك ماماندارى ەلىمىزدىڭ وزىق IT-مەكتەپتەرىندە ءبىلىم الىپ جاتىر. مۇنداي تاجىريبە الماسۋ IT-ماماندارىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

سونىمەن قاتار بريفينگتە كولىك-ترانزيت جانە ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرى ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلانعانى ايتىلدى.

– ءبىز ورتالىق ازيانىڭ ترانسشەكارالىق وزەندەرىنىڭ رەسۋرسىن راتسيونالدى پايدالانۋ ءۇشىن ءوزارا ۇيلەسىمدى جۇمىستى جالعاستىرۋ جونىندە ۋاعدالاستىق. قازاقستان سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى مىندەتتەمەلەردى ورىنداعانى, ناقتىراق ايتقاندا ەلىمىزگە سۋ جەتكىزۋگە بايلانىستى شەشىمدى ۋاقتىلى قابىلداعانى ءۇشىن تاجىك تاراپىنا العىس ايتادى. بۇل – ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ءوز كەزەگىندە ەلىمىز «باحري توچيك» سۋ قويماسىنىڭ جۇمىس رەجيمىنە قاتىستى ۇشجاقتى حاتتامادا كورسەتىلگەن بارلىق مىندەتتەمەنى ورىندايدى. اتالعان باعىتتا كونسترۋكتيۆتى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا نيەتتىمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋ كەلىسسوزدەرگە ارقاۋ بولعانىن جەتكىزدى.

– وتكەن جىلى قازاقستان قالالارىندا تاجىكستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كورمەسى تابىستى ءوتتى. بۇل جولعى ساپار اياسىندا دۋشانبە, حۋدجاند جانە بوحتار قالالارىندا قوس حالىقتىڭ اراسىن جاقىنداتا ءتۇسۋدى كوزدەيتىن ماڭىزدى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار جاستار اراسىنداعى بايلانىستى جانداندىرۋعا, اسىرەسە, ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە ەكى تاراپ تا مۇددەلى ەكەنىن راستادىق. ساپار قارساڭىندا ەكى ەل جاستارىنىڭ, عالىمدارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسقان فورۋم ءساتتى ءوتتى. قازاقستان وڭىردەگى ەلدەر ىشىندە تاجىكستاننان كەلەتىن ستۋدەنتتەرگە ەڭ كوپ ءبىلىم گرانتىن بولەدى. ءبىز ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا كەلىستىك. تاجىكستاننىڭ ماماندارىن دايارلاۋعا جانە تاجىك اسكەري-تەحنيكالىق ماماندارىن وقىتۋعا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر قاراستىرامىز. ل. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن م. وسيمي اتىنداعى تاجىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بىرلەسكەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار فاكۋلتەتىنىڭ اشىلۋىن قۇپتايمىز. مۇنداي جاڭالىقتاردىڭ ءمان-ماعىناسى زور ءارى حالىقتارىمىز مۇنى ەرەكشە ىقىلاسپەن قابىلدارى ءسوزسىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماسقانىن اتاپ ءوتتى.

ءوز كەزەگىندە ەمومالي راحمون قاسىم-جومارت توقاەۆپەن جۇرگىزگەن كەلىسسوزدەردىڭ قورىتىندىسىنا كوڭىلى تولاتىنىن جەتكىزىپ, ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىن جوعارى باعالادى.

– بۇگىنگى ءوزارا سەنىمگە قۇرىلعان كەلىسسوزدەر بارىسىندا ءبىز تۇراقتى ساياسي ديالوگتى ودان ءارى قولداۋعا دايىن ەكەنىمىزدى تاعى دا راستادىق. وسىنىڭ نەگىزىندە قازاق-تاجىك بايلانىستارىنىڭ قۇقىقتىق بازاسىن ايتارلىقتاي نىعايتاتىن بىرقاتار ماڭىزدى قۇجات بەكىتىلدى. وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى شارتقا قول قويىلدى. مۇنىڭ تاريحي ءمانى زور ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل ماڭىزدى قۇجات ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعى جىلناماسىنىڭ جاڭا پاراعىن اشادى جانە ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىمىزدىڭ مىعىم ىرگەتاسى بولادى, – دەدى تاجىكستان پرەزيدەنتى.