جاستار ونكۇندىگى قالاي ءوتىپ جاتىر؟

ەلىمىز كەيىنگى بەس جىلدا تۇبەگەيلى وزگەرىپ, بيلىك قۇرىلىمىنان باستاپ, قوعامدىق ساناعا دەيىن ترانسفورماتسيا­دان ءوتتى. بۇل جاڭعىرۋ – بۇگىنگى باتىل قا­دام­داردىڭ, بايىپتى شە­شىمدەردىڭ نەگىزى. رەفورمانىڭ ءبىر تار­ماعى جاستار ساياساتىنا باعىتتالدى. اسى­رەسە جاس بۋىن­نىڭ الەۋەتىن ارتتىرىپ, تولىققاندى ءبىلىم الۋىنا, كاسىبي جانە جەكە دامۋ مۇم­كىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە كوبى­رەك نازار اۋدارىلدى. مۇنىڭ ءبارى – ادى­لەت­تى قازاق­ستاندى تۇعىرىنا شىعارىپ, نىق ورناتۋعا باعىتتالعان قادام. الايدا يدەيا­نى جۇزەگە اسىرۋ ءبىر بولەك تە, ونى ور­نىق­تىرۋ دا قاجىرلى ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى.

حالىقارالىق جاستار كۇنىن اتاپ ءوتۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى وسى جاستار ساياساتىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن ورىنداۋعا باعىتتالعان. ونىڭ ىشىندە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, ناشاقورلىق پەن لۋدومانيانىڭ الدىن الۋ, ەكولوگيالىق مادەنيەت پەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى دامىتۋ, ۇلتتىق سانانى نىعايتۋ ماسەلەلەرى بار. سونداي-اق ۇلتتىق ونكۇندىك شەڭبەرىن­دەگى ءىس-شارالار «ادال ازامات» تۇجى­رىم­داماسىن ناسيحاتتايدى.

ءىس-شارالار 3 تامىزدا «تازا قازاقستان» ەكو­لوگيالىق اكتسياسىمەن باستالدى. ەلى­مىز­­دىڭ بارلىق وڭىرىندە 13 500 بەلسەن­دى جاس ساياباق ايماقتارىن, وزەندەر مەن كولدەر جاعاسىن, سونداي-اق تاريحي-مادەني نىساندار اۋماعىن اباتتاندىرۋ جانە تازالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. جۇمىلعان جاستار جالپى 600 گەكتارعا جۋىق اۋماقتى تازالاپ, 256 توننا قوقىس جينادى.

«پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى حالىق اراسىندا ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى. «تازا قازاقستان» اكتسياسى قوعامدا جاستاردىڭ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تابيعاتتى ايالاۋىنا, قورعاۋىنا, تازالىقتى ساقتاۋىنا شاقىراتىن ۇلكەن ءبىر يدەولوگيالىق جۇمىس دەسە دە بولادى. جاستار ونكۇندىگىنىڭ العاشقى كۇنى تاراز قالاسىنىڭ جاستارى رەتىندە قالامىزدىڭ تازا بولۋىنا اتسالىسىپ, ءىس-شاراعا شىقتىق», دەيدى جامبىل وبلىسى اكىمدىگى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ باسقارماسىنىڭ «جاستار رەسۋرستىق ورتالىعى» كمم ديرەكتورى ايبەك قادراليەۆ.

ەكىنشى كۇنى «جاس كەلسە – ىسكە» اكتسياسى ۇيىمداستىرىلىپ, ەلدەگى جاستاردىڭ ءوزىن-ءوزى دامىتۋعا, كوشباسشىلىق يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋگە جانە كاسىبي دامۋعا ارنالدى. ناۋقان اياسىندا ايماقتاردا وتانداستارىمىزدىڭ كاسىپكەرلەر, ونەر, عىلىم جانە سپورت قايراتكەرلەرىمەن موتيۆاتسيالىق كەزدەسۋلەرى ءوتتى.

سونداي-اق وتاندىق كينونىڭ تانى­مال­دىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن «جاۋ­جۇرەك مىڭ بالا», «قىزىل ديپلوم», «بەكزات», «بوكسشى», ء«ومىر اعىسىندا», ء«ححى عاسىر جاستارى», «ماعان نازار اۋدار», «اناعا اپارار جول», «ەركەباي», «تاپتىم-اۋ سەنى», «شوقان», ء«ومىر-اي», «قازاق حان­دىعى», «التىن تاق» فيلمدەرىنىڭ كور­سە­تىلىمى ۇيىم­­­داستىرىلدى. جالپى, ءىس-شارا­لارعا ەلىمىزدەگى 17 000 جاس قاتىستى.

ۇلتتىق جاستار ونكۇندىگىنىڭ ءۇشىنشى كۇنى دەنساۋلىق ماسەلەلەرىنە ارنالدى. رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە سالاماتتى جانە بەلسەندى ءومىر سالتىنا تۇرتكى بولاتىن اكتسيالار ءوتتى. ياعني جاستار ءۇشىن ەمحانالاردا تەگىن كونسۋلتاتسيالار مەن سكرينينگتەر وتكىزىلىپ, تازا اۋادا جاتتىعۋ جاساۋ جانە سپورتتىق چەللەندجدەر ۇيىمداستىرىلدى. ءىس-شارالار مەن جوبالاردا 7 مىڭنان استام ازامات بوي كورسەتتى.

«ۇلت ساۋلىعى – مەملەكەتتىڭ نەگىزگى كۇشى. وسىنى ەسكەرسەك, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋىمىز قاجەت. ناۋقان اياسىندا اۋرۋحانالاردىڭ, حوسپيستەردىڭ جانە ونكولوگيالىق ديسپانسەرلەردىڭ پاتسيەنتتەرىنە كۇتىم جاساپ, ءبىر مەزەت مەدبيكەلەرگە قولعابىس ەتتى. ءارى كۇننىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى ءساتى ساراپشىلار دونورلىق تاقىرىبىن تالقىلاعان دارىستەر وتكىزىلدى. كەيىن قان تاپسىرۋعا نيەت بىلدىرگەندەر قان تاپسىردى», دەيدى بەلسەندى جاس سايدا سالاماتوۆا.

ال ءتورتىنشى كۇن ءبىلىم, عىلىم جانە ينتەللەكتۋالدى دامۋعا ارنالدى. وسى­عان وراي وڭىرلەردە جاستاردىڭ وقۋعا جانە ءوزىن-ءوزى دامىتۋعا دەگەن قىزىعۋ­شى­لىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءىس-شارا­­لار ۇيىم­داستىرىلدى. اشىپ ايتساق, زيات­كەر­لىك كونكۋرستار, كىتاپ كورمە­لەرى ءارى بەل­گىلى عىلىم جانە ءبىلىم قايرات­كەر­لەرى­مەن كەزدەسۋلەر ءوتتى. بۇل كۇنى اي­ماق­تار­داعى 6000-نان استام ازامات بەلسەندى بولدى.

«مەيىرىمدىلىك مەكەنى» اتاۋىمەن ۇلتتىق ونكۇندىكتىڭ بەسىنشى كۇنى ءوتتى. 7 تامىز كۇنى جاستار جالعىزباستى زەي­نەت­­كەرلەرگە, كوپبالالى, از قامتىلعان وتبا­سى­لارعا, جەتىمدەرگە جانە اتا-اناسى­نىڭ قام­قورلىعىنسىز قالعان بالالارعا كومەك كور­سەتتى. وسىلايشا, قوعامدا قايى­رىم­دىلىق, ۆولونتەرلىك قىزمەت ناسيحاتتالدى.

ماسەلەن, جاستار رەسۋرستىق ورتا­لىقتارى «مەكتەپكە جول» اكتسياسى اياسىندا مۇقتاج وتباسىلاردىڭ بالالارىنا وقۋ قۇرالدارىن ساتىپ الىپ, الداعى وقۋ جىلىنا دايىندالۋعا ۇلەس قوستى.

«100-گە جۋىق بالاعا مەكتەپكە قاجەتتى قۇرال-جابدىقپەن قامتىلعان سومكە­لەر ۇلەستىرىلدى. اكتسيا بارىسىندا قالا­نىڭ كورىكتى جەرلەرىنە ەكسكۋرسيا ۇيىم­داستىرىلىپ, بالالارعا كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي سىيلاۋعا تىرىستىق. نەگىزگى ماقسات – كوپبالالى جانە الەۋمەتتىك جاعىنان از قام­تىل­عان وتباسىلاردى, اتا-اناسىنىڭ قام­قور­لىعىنسىز قالعان, سونداي-اق ەرەك­شە بالالاردى قولداۋ جانە جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا بىررەتتىك كومەك كور­سەتۋ. جوبا اياسىندا حالقىمىزدىڭ سالت-ءداس­تۇرىن قاستەرلەۋ, ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت كورسەتۋ, جاس ۇرپاق بويىنا رۋحاني ادامگەرشىلىك ءدانىن سەبۋگە باعىتتالعان شارالار جۇرگىزىلدى. جاڭا وقۋ جىلىنىڭ قارساڭىنداعى يگى باستاما ەلىمىزدە دارىندى, ءبىلىمدى, العىر, دەنى ساۋ ۇرپاق وسۋىنە ۇيىتقى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. بالدىرعاندارعا جاڭا وقۋ جىلىندا ساتتىلىك تىلەيمىن», دەيدى تۇركىستان وبلىستىق «جاستار رەسۋرستىق ورتالىعى» كمم باسشىسى ەرنار بەكتاەۆ.

بۇعان قوسا ەل جاستارى جالعىزباستى قارت ادامداردىڭ ءۇيىن جيناپ, ولارعا ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الىپ بەردى. جەر ۇيدە تۇراتىندار ءۇشىن قىسقا وتىن دايىنداپ, شاتىرلارىن جوندەدى. قايىرىمدىلىق جارمەڭكەلەرى مەن سپورتتىق تۋرنيرلەر دە ۇيىمداستىرىلدى. بۇل كۇنى بارلىعى 6 مىڭ جاس يگى ىسكە اتسالىستى.

قازىر ەلدەگى جاستار سانى 6 ميل­ليونعا جۋىقتادى. بۇل – رەسپۋبليكا تۇر­عىن­دا­رى­نىڭ 20 پايىزدان استامى. پرەزيدەنت اتى­راۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا ءار ازامات يەك ارتۋعا ءتيىس قۇندىلىقتاردى باسا ايتتى. ولار – تاۋەلسىزدىك جانە وتان­شىلدىق, بىرلىك جانە ىنتىماق, ادىل­دىك جانە جاۋاپكەرشىلىك, زاڭ جانە ءتارتىپ, ەڭبەكقورلىق پەن كاسىبي بىلىكتىلىك, جاسام­پازدىق جانە جاڭاشىلدىق. مۇنىڭ ءبارىن «ادال ازامات» ۇعىمىن تۇگەل قامتيدى.

ء«بىز وسى ىرگەلى قۇندىلىقتى ۇرپاق ساناسىنا سىڭىرە بەرۋىمىز كەرەك. ادال ازامات دەگەنىمىز – جاقسى قاسيەتتەرگە يە بولىپ, ادال ەڭبەك ەتەتىن جانە تابىسقا ادال جولمەن جەتەتىن ادام. ياعني ادالدىق پەن ادىلدىكتى بارىنەن بيىك قويادى. وزىق ويلى ۇلت بولۋ ءۇشىن بۇكىل قوعام سانا-سەزىمىن وزگەرتىپ, جاڭا قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرۋى كەرەك. ءاربىر ادام «ادال ازامات» دەگەن اتقا لايىق بولسا, ەلىمىزدە ءادىل قوعام ورنايدى. «ادال ادام – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» – ءبىر-بىرىنەن اجىرامايتىن ۇعىمدار. وسى ءۇش تاعاندى وزىق ءارى تابىستى ەلگە اينالۋدىڭ باس­تى كىلتى دەۋگە بولادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

جاستار ونكۇندىگىنىڭ التىنشى كۇنى وسى «ادال ازامات» تۇجىرىمداماسىن ناسيحاتتاۋعا باسىمدىق بەرىلدى. اسىرەسە كوممۋنيكاتسيالىق داعدىلاردى دامىتۋ, يننوۆاتسيالىق الەۋەتتى قولداۋ ماسەلەلەرىنە ارنالدى. وڭىرلەردە Ted-X فورماتىندا جاستارمەن موتيۆاتسيالىق كەزدەسۋلەر, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ جاس ماماندارى اراسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى سانانى قالىپ­تاستىرۋعا ارنالعان سەمينارلار, لەكتسيالار سەكىلدى 100-دەن استام ءىس-شارا وتكىزىلدى. ءىس-شارالارعا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, پوليتسيانىڭ, ءبىلىم باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى, ساراپشىلار, سونداي-اق جاس­تار ۇيىمى قاتىستى. جالپى, ءىس-شارالار ­­9 مىڭنان استام جاستى قامتىدى.

«قازىر جاستار بەلگىلى ءبىر جەتىستىككە جەتكەن, ايتارى بار ازاماتتاردىڭ اڭگى­م­ە­سىن تىڭداۋعا قۇمار. ءبىرى ەلىكتەيدى, ەندى ءبىرى كەرەك دەرەگىن تۇگەندەيدى. مىنە, قازىر You Tube-تەگى پودكاستاردى وتانداستارىمىز كوپ تىڭدايدى. ال سپيكەردى جۇزبە-ءجۇز كورىپ, تىلدەسۋ مۇلدە بولەك اسەر سىيلايدى. جاستار ونكۇندىگى اياسىندا Ted-X فورماتىندا «ادال ازامات» تۇجىرىمداماسىنىڭ نەگىزىندە جۋرناليستەر وداعى­نىڭ مۇشەسى, جۋرناليست ءارى پسيحولوگ, «قولداۋ» ورتالىعى جەكەمەنشىك مەكەمە­سىنىڭ ديرەكتورى, اۋدانداعى تۇڭعىش «مەيىرىم» دامىتۋ ورتالىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, جاس­تارمەن جۇرگىزىلگەن بىرنەشە جوبانىڭ اۆتورى ميلانا ەلەۋسىنوۆامەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى. جۇزدەسۋ بارىسىندا قاتىسۋشىلاردى الاڭداتقان سۇراق­تارعا جاۋاپ بەردى. سونىمەن قاتار وتباسى قۇندىلىعى, بالا تاربيەسىن ءسوز ەتىپ, جاستارعا اقىل-كەڭەسىن ايتتى», دەيدى ماڭعىستاۋ وبلىسى تۇپقاراعان اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ءىلياس بەردىعالي.

«ەڭبەك ءبارىن دە جەڭبەك». ونكۇندىكتىڭ جەتىنشى كۇنى وسىنداي اتاۋ­مەن ءوتتى. شارا­لار جاستاردى ەڭبەككە باۋلۋ, ەكونوميكا­لىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالدى. ال ودان كەيىن «ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەك» تاقىرىبىندا اباي كۇنىنە وراي ۇلى تۇلعانىڭ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان ءتۇرلى بايقاۋ, چەللەندج, بەينەقۇتتىقتاۋ سەرياسى ۇيىمداستىرىلدى.

«جاستار كەلەشەگىمىزدىڭ نەگىزى رەتىندە بىلىم­­دىلىگىمەن, جاسامپاز ەڭبەگىمەن, كۇش-جىگەرىمەن ءوز بولاشاعىن قۇرۋدىڭ جاڭا مۇم­كىندىكتەرىن يەلەنۋى قاجەت. الداعى ۋاقىتتا جاستاردىڭ عىلىم-بىلىم­گە نەگىزدەلگەن جوبالارى قولداۋ تاۋىپ, يگى باستامالارى ءوز جالعاسىن تابا­تىنىنا سەنىمدىمىز. 9 تامىز كۇنى «ەڭبەك ءبارىن دە جەڭبەك» كۇنى اياسىندا «Enbek Fest 24» جاستار بوس ورىندار جارمەڭكەسى ۇيىمداستىرىلدى. 10 تا­مىز «ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەك» اتاۋىمەن ۇلتتىق تاريح پەن مادەنيەتتى ناسيحاتتاۋ, ۇلتتىق سانانى نىعايتۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك جەلى­لەردە چەللەندج وتكىزىلەدى. سونداي-اق ناشا­­قورلىقتىڭ, لۋدومانيانىڭ جانە ءۆان­دا­ليزمنىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ ماق­ساتىندا «Qorgan 24» جاستار­دىڭ اقپا­راتتىق رەيدى وتەدى. ءىس-شارالار تىزبەگى جاس­تار­دىڭ الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋ, سونداي-اق جاس­تارعا جول كورسەتۋ, قوعامدىق-مادەني ءىس-شارالارعا بەلسەندى اتسالىسۋىن ناسي­حاتتاۋ, قالا جاستارىنا مەرەكەلىك كوڭىل كۇي سىيلاۋ ماق­سا­تىندا وتكىزىلەدى», دەيدى شىم­كەنت قا­لا­سى ىشكى سايا­سات جانە جاس­تار ىستەرى جو­نىن­­دەگى باسقارما باسشىسى ايگەرىم ابدۋوحاپقىزى.

مەرەكە قارساڭىندا رەسپۋبليكا بو­يىنشا 1 000 000-نان استام ادام قام­تىلادى. ۇلتتىق ونكۇندىك قورى­تىن­دى­سىندا بارلىق قالا نە اۋدان ورتا­لىق­­تا­رىندا «جاستارمەن بىرگە!» اتاۋى­مەن open air فورماتىندا كونتسەرتتىك باع­دارلاما ۇيىمداستىرىلادى. وبلىس ورتا­لىق­تارىندا وتەتىن ءىس-شاراعا جاستار اراسىن­دا تانىمال ەسترادا جۇلدىزدارىنىڭ قا­تى­سۋى دا جوسپارلانىپ وتىر.

ماڭىزدىسى, ءىس-شارا اياسىندا بارلىق سانات­تاعى جاستار, ونىڭ ىشىندە ۆولون­تەرلەر, ەڭبەكشى جاستار, جاس مەم­لەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن جاس كاسىپ­كەرلەر ماراپاتتالادى. ءارى «تاۋەل­سىزدىك ۇرپاقتارى» بايقاۋىنىڭ جەڭىم­پاز­دا­رىنا اتالىمدار تابىس­تالادى.