وتاندىق ونەركاسىپتىڭ ولجاسى

ءونىم نەگىزىنەن ىشكى نارىققا جىبە­رىلەدى. سەرىكتەستىك باسشىسى ءرابيا بايتەمىروۆا زاۋىت اشپاس بۇرىن ساۋدامەن اينا­لىسقان. 2000 جىلداردىڭ باسىندا كەڭسە تاۋارىن ساتىپ, كەيىن ويىنشىق بيزنەسىنە كوشكەن.

بالالار وينايتىن ويىن­شىق زاتتارىن سوناۋ يران, قى­تاي­دان تاسىپ, جول ازابىن ابدەن تارتقان. شەكارادان ءوتۋ, كەدەن­دىك باقىلاۋدا ساعاتتاپ تۇرۋ كەلىنشەككە وڭاي تيمەگەن. سودان نەگە وسى ويىنشىقتاردى ءوزىمىز شىعارماسقا دەگەن وي كەلەدى. قالاداعى ءۇيىن كەپىلدىككە قويىپ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەن 14%-بەن نەسيە الادى. بۇل قاراجاتقا قىتايدان شاعىن ستانوك ساتىپ اكەلىپ, ويىنشىق شىعارۋ ونەركاسىبىنە كىرىسەدى. قىتايمەن اراداعى بيزنەس بايلانىستى جۇرگىزۋگە قىتاي ءتىلىن ەركىن مەڭ­گەرگەن بالاسى ناۋرىزبەكتىڭ كوپ كومەگى تيەدى.

ەكىنشى جولعى نەسيە قارجىسىنا «دامۋ» قورى ارقىلى قول جەتكىزەدى. ايتۋىنشا, 14%-بەن بەرىلەتىن نەسيەنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن مەملەكەت ءوزى وتە­گەن. قارجىلاي قولداۋعا يە بولۋىنا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدار­لاماسىنا قاتىسۋى دا سەپ بولىپتى. 40 ملن تەڭگە نەسيە قارجىسىنا قىتايدان تاعى دا قوسىمشا ستانوكتار الدىرادى.

«باستاپقىدا ازداپ قوبال­جىدىق. كاسىپتى يگەرىپ كەتە الا­مىز با دەپ كوپ ويلاندىق. رەسەي مەن بەلورۋسيادان باسقا دا ەل­دەردەن ىشكى نارىققا كىرىپ جاتقان ويىنشىق كوپ. سولارمەن باسەكەلەسە الامىز با دەگەن كۇ­مان بولدى. بىراق تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, ويعا العان يدەيامىزدى باس­تاپ كەتتىك. ادەپكىدە ويىنشىق ون­دىرىسىندە تالاپ ەتىلەتىن ءتيىستى سەرتيفيكاتتاردى الۋ قيىنعا سوقتى. قۇزىرلى مەكەمەلەر با­سىندا سەنىمسىزدىك تانىتتى. ويىن­شىق شىعارۋ وڭاي ەمەس, كا­سىپتى جۇرگىزە الاسىزدار ما دەپ كۇدىك كەلتىرىپ, سوزبالاڭعا سالىپ جىبەردى. بىراق قىتايعا ستانوك الۋعا بارعانىمىزدا ءلام دەگەن جوق. نيەت بولسا كەز كەلگەن تاۋاردى شىعارۋعا بولادى دەپ قايتا جىگەر­لەندىردى. ودان ەلگە كەلگەن سوڭ ساني­تارلىق-ەپي­دەميالىق قىزمەت قۇجاتتار تالاپ ەتىپ, ءبىراز ساندالتتى. اقى­رى سوڭىندا سەس مەكەمەسىنىڭ باس­شىسىنا كىرىپ, سوتتاسۋعا دەيىن باردىم. ول كەزدە ەلىمىزدە كاسىپ­كەرلىكتى قولداۋ, ءتۇرلى اكىمشىلىك كەدەرگىنى الىپ تاستاۋ بويىنشا باستامالار ءجۇرىپ جاتىر ەدى. سونىڭ اسەرى بولدى ما, ايتەۋىر ءىس ءبىزدىڭ پايدامىزعا شەشىلدى», دەيدى كاسىپكەر.

كەيىن جەرگىلىكتى اكىمدىك ەرەك­شە وندىرىسكە نازار اۋدارىپ, قالاداعى يندۋس­تريالدى ايماق­تىڭ بىرىنەن جەر ۇسىنادى.

«ويىنشىقتار وندىرىسىندە پوليپروپيلەن, پوليەتيلەن سەكىلدى شيكىزات تۇرلەرىن قولدانامىز. قاتتى زاتتارعا پوليپروپيلەن, جۇمساق بولشەكتەرگە پوليەتيلەن جۇمسالادى. ءبىرىنشى كەزدە وزىمىزدەن شىققان شيكىزاتتى پايدالاندىق. الايدا ونىڭ ساپاسى وتە ناشار. وتاندىق شي­كىزاتتان جاسالعان ويىنشىقتارىمىز سىنىپ كەتە بەردى. سوسىن رەسەيدىڭ شيكىزا­تىن ساتىپ الا باستادىق. ۋاقىت وتە كەلە وتاندىق شيكىزات ساپاسى جاقساراتىن شىعار. وعان دا ءبىراز مەرزىم كەرەك قوي. تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ونىمدەرىمىز ەكولوگيالىق تازا. كەيبىر ءيسى مۇڭكىگەن يمپورتتىق ويىنشىقتار سياقتى ەمەس. قاي جاستاعى بالا بولسا دا ويناۋعا ەشقانداي قاۋىپ تۋدىرمايدى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن», دەدى ر.بايتەمىروۆا.

كاسىپكەر سوزىنشە, ىشكى نا­رىقتا وزبەكستان, تۇرىكمەنستان تاۋارلارىمەن باسەكەلەسۋ وتە قيىن كورىنەدى. سول ءۇشىن شەكارادان تاۋار وتكىزۋ ماسەلەسىندە ءسال دە بولسا باقىلاۋدى كۇشەيت­سە, وتاندىق كاسىپكەرلەردى قولداۋ ءۇشىن مەملەكەت ءوز نارىعىن قورعاسا دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. بىراق مۇنىڭ ىسكە اسۋى قيىن سەكىلدى. سەبەبى وزبەكستانمەن ارادا ەركىن تاۋار اينالىمى جونىندە كەلىسىم بار. سوعان وراي كورشىلەس ەلدەن كەلەتىن تاۋارلارعا شەكتەۋ قويۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل جونىندە قۇزىرلى ورگان­داردىڭ ۇسىنار قانداي دا ءبىر جاۋابى بار ما ەكەن؟

ر.بايتەمىروۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وزبەكستان مەن تۇر­ىكمەنستان شيكىزاتتى وزدەرى شى­عارادى, سوسىن ساپاسى دا مىق­تىراق. ول ءبىزدىڭ نارىققا كىرگەندە وتان­دىق ويىنشىقتار باعا جاعىنان دا, ساپا جاعىنان دا باسەكەلەسە الماي قالادى.

دەگەنمەن وسى كۇندە شىمكەنت قالا­سىنىڭ اكىمدىگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ بو­يىنشا بارلىق جاع­دايدى جاساپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر مىسالى – جۋىردا اشىلعان كاسىپ­كەرلەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ارنايى مەكەمە. ول جەرگە بارعان جاندار كاسىپكەر بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك, جوبانى قالاي ىسكە اسى­رۋعا بولادى, قانداي قۇجات­تار تالاپ ەتىلەدى دەگەن سۇراق­تارعا تولىققاندى جاۋاپ الىپ, ءتىپتى العاشقى جوباسىن باستاۋ بويىنشا ءتۇرلى سەرۆيستىك كومەك الا الادى. ودان بولەك, مەگاپو­ليستە «ىسكەر قالا» دەپ اتالا­تىن جەرگىلىكتى باعدارلاما قابىل­دانعان. وسى باعدارلاماعا سايكەس كاسىپ­كەرلەرگە ءوندىرىس الاڭدارى جالعا بەرىلىپ, ونىڭ قۇنىن تولەۋ جاعىنان باستاپقى كەزدە اكىمدىك ءوزى كومەكتەسىپ وتىرادى.

وسى جاردەمنىڭ ءبارىن جەر­گىلىكتى اتقا­رۋشى بيلىك پرەزي­دەنت­تىڭ كاسىپكەرلىك سالانى قول­داۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرۋ كە­رەگى جونىندە جولداۋدا ايتقان تاپ­­سىر­مالارى نەگىزىندە ىسكە اسىرىپ كەلەدى.

كاسىپكەر الداعى ۋاقىتتا قى­تاي نەمەسە تۇركيا ينۆەستورلارىمەن بىرلەسىپ, قالاداعى يندۋستريالدى ايماقتان ۇلكەن زاماناۋي زاۋىت اشۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.

شىمكەنت