اباي بايماعامبەتوۆ: ايكۋنە – سىنىقشى كاسىبىن تولىقتىراتىن جاتتىعۋ

– اباي اقات ۇلى, بىرەۋلەر ايكۋنەنى «قازاقتىڭ يوگاسى» دەيدى, بىرەۋلەر «گيمناستيكا» دەيدى. ەڭ الدىمەن وسىنىڭ اق-قاراسىن اجىراتىپ بەرىڭىزشى.

– ايكۋنەنىڭ تۇرىكتىك نەگىزى بار دەپ ويلايمىن. قازىر كوپ­تەگەن حالىق وكىلى يوگاعا وزىندىك ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن قوسادى دا, «ورىس يوگاسى», «نەمىس يوگاسى», «جاپون يوگاسى» دەپ تۇرلەندىرىپ ءجۇر. بىراق ءبارىنىڭ ءتۇبى – ۇندىلىك يوگا. ال ايكۋنە شىعۋ توركىنى جاعىنان يوگادان باستاۋ المايدى. كەي جۋرناليستەر ونى قاتەلەسىپ سولاي اتايتىنىن بايقايمىن. شىن مانىندە, بۇل – قاتە تۇجىرىم.

– ياعني ايكۋنە – گيمناستيكا عوي؟

– بۇنى 20 مىڭنان استام جات­تىعۋدان تۇراتىن ءىلىم دەسەك تە بولادى. ونىڭ ءۇش باعىتى بار: ءبىرىنشىسى – دەنە جاتتىعۋلارى, ەكىنشىسى – ترەنينگتەر, ءۇشىنشىسى – قولمەن ەمدەۋ, ياعني مانۋالدى تەراپيا.

– ايكۋنە قالاي ومىرگە كەلدى؟ ونىڭ اتاۋى نەنى بىلدىرەدى؟

– مەن ايكۋنەنىڭ تۇرىكتىك نەگىزى بار دەپ ويلايمىن. ونىڭ تۇبىرىنە تالاي ءسوزدى تۋىنداتۋعا بولادى. مەن ءوزىم – جەتى اتامنان بەرى سىنىق­شى اۋلەتتىڭ ۇرپاعىمىن. اكەم دە, اتالارىم دا ءوز زامانىندا ادام ەمدەگەن. مەندە دە بۇل قاسيەت بار. 80-جىلدارى اۋعان سوعىسىنا قاتىسىپ كەلگەندە دەنساۋلىعىم سىر بەردى. سودان ءداستۇرلى مەديتسينادان ەم تاپپاعان سوڭ, بابادان بەرىلگەن سىنىقشىلىق قاسيەتىم ارقاسىندا وزىن­دىك دەنە جاتتىعۋلا­رىن ويلاپ تاپتىم. ونى ءوزىم عانا جاساماي, پاۆ­لوداردا العاشقى شا­كىرتتەرىمە دە ۇي­رەتتىم. سول كەز­دە ولار بۇل جاتتىعۋ­لاردىڭ اتاۋى قان­داي ەكەنىن سۇراعاندا, بايا­عىدان ويىمدا جۇرگەن «ايت كونە» ءسوزى ءتىلىمنىڭ ۇشىنا كەلە قالدى. كەيىن «ت» ءارپى ءتۇسىپ, «ايكونە» دەپ اتاي باستادىم.

2006 جىلى «ايكونە» ساۋدا بەلگىسىن الۋ بارىسىندا ونىڭ اعىلشىنشا «icon» (ايكون) سوزى­مەن ۇقساستىعىنا, ياعني ءبىر ءارىپ قانا ايىرماشىلىعىنا بايلانىستى وتكىزبەۋى مۇمكىن دەگەن ەسكەرتۋ ايتىلدى. سودان مەن «و»-نىڭ ورنىنا «ۋ» ءارپىن جازىپ, ساۋدا بەلگىسىن الدىم. وسىلايشا, «ايكۋنە» اتتى جاڭا ءسوز تۋىندادى. بىراق ەكىنشى جاعىنان ونىڭ «اي» مەن «كۇننەن» قۇرالعان ەكىن­شى ماعىناسى دا پايدا بولا كەتتى.

جوعارىدا ايتقانىمداي, بۇل گيمناس­تي­كا­لىق جاتتىعۋلار­دى مەن ءوزىمنىڭ سى­نىق­­­شىلىق تاجىريبەم ارقىلى ومىر­گە اكەل­دىم. پاتسيەنتپەن جۇمىس ىستەۋ كەزىندە ونىڭ اۋىرعان جەرىن قولمەن ۇستاۋ ارقىلى قانداي جاتتىعۋ پايدالى ەكەنىن الدىن الا كورەمىن. ياعني ءوز قولىم ماعان نەنى قالاي جاساۋ كەرەگىن ۇيرەتتى. سوندىقتان ايكۋنەنى اتا-بابامنان بەرى جالعاسقان قازاق سىنىقشىلىق مەكتەبىنىڭ تۋىندىسى دەسەم بولادى. 

– مەنىڭ ەستۋىمشە, ءسىز ال­عاشقىدا ءوز ەلىمىزدە پاتەنت ال­عىڭىز كەلگەن. بىراق قولداۋ تاپ­پاعان سوڭ, رەسەيگە كەتكەن ەكەنسىز. وسى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟

– ايكۋنە 1998 جىلى قىركۇ­يەك ايىن­دا ومىرگە كەلگەن سوڭ, الدىمەن پاۆ­لو­دارداعى وبلىس­تىق دەنساۋلىق باس­قار­ماسىنا, كەيىن ەلوردامىزعا بارىپ, دەنساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە اش­قان جاڭالىعىمدى پاتەنتتەۋ تۋرالى جۇگىنگەن ەدىم. بىراق ولار قولداۋ تانىتپادى. ءتىپتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, پروفەسسور دامە­نوۆ بۇل جاڭالىقتى مويىنداۋ ء­ۇشىن وزىمە مەديتسينا سالاسىن­داعى عىلىم كانديداتى نە عىلىم دوكتورىنىڭ ءبىرىن بىرلەسكەن اۆتور قىلىپ الۋدى ۇسىندى. بۇل مەنىڭ شامىما ءتيدى. شىن مانىندە, پروفەسسوردىڭ «ەگەر اۆتورلاردىڭ ءبىرى دارىگەر بولماسا, مەديتسينا سالاسىندا پاتەنت الۋ مۇمكىن ەمەس» دەگەن ءسوزى جالعان ەكەنىنە كەيىن كوزىم جەتتى.

وسىدان كەيىن مەن رەسەيگە تارتىپ وتىر­دىم. ءنوۆوسى­بىر مەديتسي­نا ينستي­تۋتىنىڭ اكادەميگى, رەسەي دەنساۋلىق ساق­تاۋ ءمينيسترى­نىڭ ورىنباسارى ۆلايل كازنا­چەەۆ­كە كىرىپ, ءوزىمنىڭ يدەيام­دى ايتقان­دا, ول مەنىڭ جاڭالىعىمنىڭ ءما­نىن بىردەن ءتۇسىندى دە, اۋرۋحانا­نىڭ ەكى بولىمشەسىنەن دارىگەرلەر مەن پاتسيەنتتەردى بەرىپ, بىرنە­شە كۇن تاجىريبە وتكىزدى. سونىڭ ناتيجەسىن كورگەن سوڭ, ءوزىنىڭ پىكى­رىن جازىپ بەردى. وسىلايشا, 1998 جىلى رەسەيدىڭ جالپى پاتولوگيا عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا, كەيىن 2005 جىلى سانكت-پەتەربور مەملەكەتتىك پەدياترلىق مەديتسينا اكادەمياسىندا تاجىري­بە جاسالىپ, ەكى رەت پاتەنت الدىم. 2005 جىلى سانكت-پەتەربور قالاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ كو­ميتەتى ايكۋنە جاتتىعۋىن ەمدىك دەنەشىنىقتىرۋ ءادىسى رەتىندە بەكىتتى.

ەڭ الدىمەن سانكت-پەتەربوردا 4 كلينيكا اشىپ, كەيىن رەسەيدىڭ نابەرەجنىە چەلنى, ماسكەۋ, ومبى قالالارىندا دا ءوز ورتا­لىقتارىم جۇمىسىن باستادى. قا­زىر­گى تاڭدا رەسەيدىڭ جيىرمادان استام, قا­زاق­ستاننىڭ ون بەس وڭىرىندە «ايكۋنە» ورتالىقتارى بار. سونىمەن قاتار ازەر­باي­جان, ءباا, تۇركيا, ۋكراينا, بەلا­رۋس, فينليانديا, فرانتسيا ەلدەرىندە دە ورتا­لىقتارىمىز جۇمىس ىستەپ جاتىر.

– ايكۋنە جاتتىعۋلارىنىڭ دەنساۋ­لىققا پايداسى قانداي؟

– ەڭ باستى پايداسى – ادامنىڭ بارلىق تىرەك-قيمىل اپپارا­تىن قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتە­سەدى. اتاپ ايتقاندا, ومىرتقا­نى, جوعارعى, تومەنگى بۋىندار­دى تۇزەيدى. سايكەسىنشە تىرەك-قيمىل اپپاراتىنىڭ بۇزىلۋىنا بايلانىستى تۋىندايتىن جارىق (گرىجا), پروترۋزيا, سكوليوز, وستەو­حوندروز سەكىلدى كوپتەگەن اۋرۋدى ەمدەيدى. ءبىزدىڭ ومىرتقا­مىز اعزامىزدىڭ نەگىزگى تىرەگى ەكەنىن بىلەمىز, ول قيسايىپ, مايى­سىپ, جۇمىسى بۇزىلاتىن بولسا, باسقا دا ورگاندارعا ءوزى­نىڭ زاردابىن تيگىزەدى. ايكۋنە جاتتىعۋلارى ارقىلى ومىرتقادان باستاپ باسقا دا سۇيەك بۋىندارى قالپىنا كەلىپ, جالپى دەنەنىڭ ساۋىعۋىنا ىقپال ەتەدى.

ودان بولەك, تاعى ءبىر ماڭىزدى پايداسى – قان-تامىر جۇيەسى­نىڭ جۇمىسىن قالپىنا كەلتىرۋ. بۇنىڭ دا دۇرىس جۇمىس ىستەۋى بۇكىل اعزا ءۇشىن اسا ماڭىزدى. وسى ەكى پايداسىنىڭ ءوزى ادام دەنساۋلىعىنىڭ الدەقايدا جاق­سارۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. ايكۋنە جاتتىعۋلارىمەن اينالىسقان ادامدا كۇش-قايرات, ەرىك-جىگەر پايدا بولادى.

– ونىمەن بارلىق ادام­نىڭ اينالىسۋىنا بولا ما؟ جاس شەك­تەۋلەرى بار ما؟

– ارينە, پاتسيەنت, ەڭ الدىمەن, دارى­گەرگە وزىندە قانداي اۋرۋ بەلگىلەرى بار ەكەنىن ەسكەر­تۋى كەرەك. مىسالى, سۇيەكتىڭ تۋبەر­كۋلەزى, سۇيەكتىڭ مورت سىن­عىشتىعى سەكىلدى اۋرۋلار بولسا, ايكۋنەمەن اينالىسپاعان دۇرىس. قان اينالىمى كۇشەيگەن كەزدە قوزۋى مۇمكىن اۋرۋلارى بار ادامدارعا دا شۇعىلدانۋعا بولمايدى. ال جالپى, ودان باسقا كەز كەلگەن ادام بۇل جاتتىعۋلاردى جاساۋىنا بولادى.

جاس شەكتەۋلەرىنە كەلسەك, ايكۋنە جات­تىعۋى 5 جاستان اسقان ادام­دارعا ارنال­عان. ال قاريالارعا ەشقان­داي شەك­­تەۋ جوق. مىسالى, ءبىزدىڭ ورتالىق­تارى­مىزدا 90-نان اسقان, 100-گە كەلگەن ادامدار دا بولدى.

– جۋىردا استاناداعى بەل­سەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتا­لى­عىندا شەبەرلىك ساباق­تارىن وتكىزگەن ەكەنسىز. سول جايىندا ايتىپ بەرسەڭىز؟

– ءيا, وسى ورتالىقتىڭ نۇس­قاۋشى­لارىنا ايكۋنە جات­تىعۋلارىن تەگىن ۇي­رەتتىم. بۇل جەرگە تەك قالا زەينەت­كەر­لەرى دەنساۋ­لىقتارىن تۇزەۋ ءۇشىن كە­لەدى. كوبىنىڭ بو­يىندا تىرەك-قيمىل اپپاراتىنىڭ بۇزى­لۋىنا بايلانىستى كوپتەگەن سوزىلمالى اۋرۋ­ى بار. سوندىقتان ايكۋنە ولار­عا ناعىز كەرەك جاتتىعۋلار. مۇندا ولار­عا ارنالعان 6 ايلىق باعدارلاما بار. سودان وتەتىن بولسا, وزدەرىن مازالاعان دەرت­تەرىنەن جازىلادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. مەن ءوزىم دە الداعى ۋاقىتتا بۇل جەرگە ءجيى كەلىپ, قوسىمشا شەبەرلىك ساباقتارىن وتكى­زىپ تۇرامىن.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن –

ەسكەندىر زۇلقارناي,

«Egemen Qazaqstan»