قۇلسارىداعى قاربالاس تىرلىك

بيىلعى ساۋىردە قۇلسارىعا اتشاپ­­تى­رىم قاشىقتىقتان وتە­تىن جەم وزەنى توسىن مىنەز تانىتتى. شاعىن وزەن­نىڭ ارناسىنان تاسىعان سۋ قۇلسارىعا كىردى. سونىڭ سالدارىنان تۇرعىن ءۇي, الەۋمەتتىك جانە كاسىپكەرلىك نىساندار ءب ۇلىندى. بىرنەشە جىل تىرنەكتەپ جيناعان قارجىسىنا تۇرعىزعان باسپاناسى ب ۇلىنگەن تۇرعىندار, ونىڭ ىشىندە قاريالار, ايەلدەر مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلىلەر, وقۋشىلار ءبىر تۇندە «تەڭىز» كەن ورنىنداعى جاتاقحانالارعا, اتىراۋ قالاسى مەن ماڭعىستاۋ وڭىرىنە ەۆاكۋاتسيا­لاندى. بىراق قۇلسارىنىڭ تەپسە تەمىر ۇزەتىندەي قايراتتى جىگىتتەرى مەكەنىن تاستاپ كەتپەدى. كۇنى-ءتۇنى كومەككە كەلگەن اسكەريلەر مەن پوليتسەيلەرگە, توتەنشە جاعدايلار سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ەرىكتىلەرگە قوسىلىپ, مونوقالانى تاسقىن سۋدان تازارتۋعا قولعابىس كورسەتتى.

تاسقىن سۋدىڭ زاردابى از ەمەس. ءتىپتى وراسان دەۋگە ابدەن بولادى. سول سەبەپتەن بولار, تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي بارشانى الاڭداتتى. ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كومەك قولىن سوزعاندار جەتەرلىك. ماسەلەن, مۇناي-گاز ونەركاسىبىنەن تابىس تاۋىپ وتىرعان ءىرى كومپانيالار مەن كاسىپكەرلەر قوماقتى قارجى ءبولدى. اسىرەسە كەنتاۋ قالاسىندا تۇراتىن وقۋشى گاۋحار شايمەردەننىڭ قۇتىعا جيناعان اقشاسىن قۇلسارى قالاسىنداعى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەرگە جىبەرۋى ەل-جۇرتتىڭ جۇرەگىن ەلجىرەتتى.

ساۋىردەن بەرى قۇلسارىدا تاسقىن سۋدىڭ زاردابىن جويۋ توقتاعان جوق. قاربالاس تىرلىك ءالى جالعاسىپ جاتىر. باسپاناسى ب ۇلىنگەن تۇرعىنداردىڭ ۇيىنە باعالاۋ جۇرگىزىلدى. اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى رۋسلان جۇماعازيەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇمىسقا تاۋەلسىز تەحنيكالىق ساراپشىلار تارتىلدى. ولاردىڭ قورىتىندىسىمەن تاسقىن سۋدان 2 650 ءۇيدىڭ ب ۇلىنگەنى ناقتىلانىپ وتىر.

«وسى كەزگە دەيىن جىلىوي اۋدانىن­داعى قۇلسارى قالاسىندا تاسقىن سۋدان باسپاناسى زارداپ شەككەن 2 633 تۇر­عىن وتەماقى الۋ ءۇشىن كەلىسىمشارتقا قول قويدى. ولاردىڭ بارىنە باعالاۋ قورىتىندىسىنا سايكەس وتەماقى تولەندى. ونىڭ ىشىندە تاۋەلسىز تەحنيكالىق ساراپشىلاردىڭ قورىتىندىسىمەن ءۇيى اپاتتى دەپ تانىلعان 1 453 تۇرعىن باسپانا ساتىپ الۋعا وتەماقى الدى. وتەماقىنىڭ قارجىسى تۇرعىنداردىڭ جەكە ەسەپشوتىنا اۋدارىلدى. ەندى ولاردىڭ اتىراۋ وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى قالا مەن ەلدى مەكەندەرىنەن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا مۇمكىندىگى بار. قۇلسارى قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا ءۇي ساتىپ الۋ, نە ب ۇلىنگەن باسپاناسىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جوندەۋ جۇرگىزۋ ماقساتىندا بەرىلگەن وتەماقىنىڭ كولەمى 70 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل قارجى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن, ءىرى كومپانيالار مەن دەمەۋشىلەردىڭ قارجىسى ەسەبىنەن اۋدارىلدى», دەپ اقپارات بەردى ر.جۇماعازيەۆ.

تۇرعىن ۇيلەرگە تەحنيكالىق قاداعا­لاۋ جۇرگىزگەن ساراپشىلاردىڭ قورى­تىن­دىسىنان كەيىن وتەماقى قارجىسىن العان تۇرعىننىڭ قاتارىندا ءناسىپباي ساعىنباەۆ تا بار. ويتكەنى ونىڭ ءۇيى تاسقىن سۋدىڭ سالدارىنان قۇلاپ قالعان. ول بىرنەشە اي بويى وتباسىمەن كيىز ۇيدە تۇردى. ونىڭ وتباسىندا 5 بالا بار.

«وتباسىمىزبەن 1989 جىلى كوشىپ كەلگەن ۇيىمىزدە تۇرعان ەدىك. راس, ءۇيىم ەسكى بولعانىن جاسىرمايمىن. سول سەبەپتەن كەيىنگى 5-6 جىلدان بەرى قارجى جيناپ, بۇرىنعى ءۇيىمنىڭ قاسىنان جاڭا باسپانانىڭ قابىرعاسىن كوتەرىپ قويعانمىن. قۇلاعان ءۇيىم ءۇشىن بەرىلگەن وتەماقىنىڭ قارجىسىن سول ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا جۇمسادىم. قازىر بۇل ءۇيدىڭ شاتىرىن جاۋىپ, سىرتقى سىلاعىن اياقتادىق. جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ قولداۋىمەن جۇمىسشىلار كومەككە كەلدى. ولار ءۇيدىڭ شاتىرىن جاۋىپ بەردى. ەندى ىشكى ارلەۋ جۇمىسىن اياقتاسام, بالالارىم جاڭا ۇيدە ەركىن جۇرەدى. بالالار ءوسىپ كەلەدى. سوندىقتان قۇلاعان ءۇيىم تۇرعان جەر تەلىمىن وزىمە قالدىردىم. الداعى ۋاقىتتا بالالار سول جەرگە ءۇي سالادى عوي», دەيدى ن.ساعىنعاليەۆ.

وتەماقى العان تاعى ءبىر تۇرعىن – ايتباي شاپاحوۆ. جاسى 70-تەن اسقان زەينەتكەر تەمىرجول سالاسىندا ەڭبەك ەتكەن. قۇلسارى قالاسىنىڭ بايىرعى تۇرعىنى وسىنداعى 4-ۋچاسكەدە 2018 جىلى جاڭا ءۇي سالعان ەكەن. سول ءۇيىن تاسقىن سۋ باسقان.

ء«ۇيىمىز سونشالىقتى ەسكى ەمەس ەدى. بىراق توسىننان كەلگەن تاسقىن سۋدىڭ سالدارىنان ءۇيىمىز ءب ۇلىندى. ءىشىمىز ۋداي اشىدى, الايدا قولدان كەلەر قايران جوق. وسىنداي قيىن ساتتە مەملەكەتتىڭ قولداۋىن كورىپ, ب ۇلىنگەن ءۇيىمىز ءۇشىن وتەماقى الدىم. بۇل قارجىعا باسپانامىزدى جوندەپ, قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىن باستادىق. ءۇيىمىزدىڭ بولمەلەرىن 15 كۇندە تولىق جوندەۋدەن وتكىزدىك. بۇرىنعى ەسىكتەردى جاڭاسىنا اۋىستىرىپ, ەدەنىنە جاڭادان لينولەۋم توسەدىك. ءىشى-سىرتىنا جوندەۋ جۇرگىزگەن سوڭ, ءۇيىمىزدىڭ ءسانى كىرىپ قالدى. وتباسىلىق قۋانىشىمىزدى تويلاعان ءۇيىمىز وزىمىزگە ىستىق ۇياداي قىمبات كورىنەدى», دەيدى قاريا.

قازىر قۇلسارى قالاسىنداعى «بولا­شاق» شاعىن اۋدانىندا 100 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتىر. قۇرىلىس اۋماعى بىرنەشە ۋچاسكەگە بولىنگەن. بۇل ۇيلەر سۋ تاسقىنى كەزىندە باسپاناسى جارامسىز بولعان تۇرعىندارعا بەرىلەدى. قۇرىلىس جۇمىسىن قىركۇيەككە دەيىن تولىق اياقتاۋ كوزدەلىپ وتىر.

«جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعى قۇلسارى قالاسىندا 100 تۇرعىن ءۇيدىڭ ىرگە­تاسى تولىق قۇيىلدى. ال 78 ءۇيدىڭ قابىر­عاسىن قالاۋ جۇمىستارى اياقتالدى. وسىنداي جۇمىستاردان سوڭ 34 ءۇيدىڭ شاتىرىن جابۋ ءجۇرىپ جاتىر. شاتىرى تولىق جابىلعان 22 ءۇيدىڭ قابىرعالارىنا ىشكى, سىرتقى سىلاق جاعۋ جۇمىسى باستالدى», دەدى ر.جۇماعازيەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, «بولاشاق» شاعىن اۋدانىندا سالىنىپ جاتقان ۇيلەردىڭ 30-ى­­­نا­­ ەلەكتر جەلىسى جۇرگىزىلدى. سونداي-اق 16 ۇيگە سۋ جانە كارىز جەلىسى تارتىلدى.

«قۇلسارى قالاسىنداعى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن تۇرعىندارعا ارنالعان 80 ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنا «قازاقستان حالقىنا» قورىنان قارجى ءبولىندى. ال 20 باسپانا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ قارجىسىنا سالىنىپ جاتىر. قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى 8 مەردىگەر كومپانيا تاڭدالدى. بۇل كومپانيالاردا جۇمىس ىستەۋگە 374 ادام تارتىلدى», دەپ مالىمدەدى اكىمنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى.

«قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن ءمالىم ەتكەندەي, قۇلسارى قالاسىنداعى 80 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنا 2 ملرد 640 ملن تەڭگە بولىنگەن. مۇندا 1 ءۇيدى سالۋعا جۇمسالاتىن قارجى 31 ملن 975 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. تيپتىك ۇلگىدەگى جاڭا ۇيلەردىڭ ارقايسىسىنىڭ اۋدانى – 100 شارشى مەتر. شاعىن اۋداندا جاڭا تۇرعىن ۇيلەرمەن بىرگە 2 مىڭ ورىندىق Binom مەكتەبىن, 300 ورىندىق بالاباقشا نىسانىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق شاعىن اللەيالار سالىنادى.

«تۇرعىن ۇيلەردىڭ اۆتورلىق ديزاينىن «Etalon project group» جشس دايىندادى. بۇل سەرىكتەستىك ديزاي­ننىڭ ساقتالۋىنا باقىلاۋ جۇرگىزەدى. ال تەحنيكالىق قاداعالاۋ «ZAF-سترويسەرۆيس» جشس-عا جۇكتەلىپ وتىر», دەپ حابارلادى قوردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن.

ر.جۇماعازيەۆتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, قۇل­سارى قالاسىندا تۇراتىن 215 كا­سىپ­كەر تاسقىن سۋدان ءب ۇلىنىپ قالعان نىساندار ءۇشىن وتەماقى الۋعا ءوتىنىش بەرگەن ەكەن. ب ۇلىنگەن نىساندارعا ساراپتاما جۇرگىزىلگەننەن كەيىن قۇلسارىلىق كاسىپ­كەر­­لەرگە 2,1 ملرد تەڭگە مولشەرىندە وتەم­اقى تولەنىپ وتىر.

«جىلىوي اۋدانىنداعى سۋ تاسقىنى كەزىندە 1 082 ءتورت ت ۇلىك, 532 ءۇي قۇسى ولگەنى انىقتالدى. وسىعان بايلانىس­تى تۇرعىنداردان وتەماقى الۋعا 150 ءوتىنىش ءتۇستى. بۇل ءوتىنىشتىڭ بارىنە تالداۋ جۇرگىزىلدى. سوعان سايكەس تۇرعىندارعا ولگەن مال مەن قۇس ءۇشىن 212,6 ملن تەڭگە وتەماقى تولەندى», دەدى ول.

دەگەنمەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ءادىل جۇبانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جىلىوي اۋدانىندا سۋ تاسقىنىنان ب ۇلىنگەن نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋگە قوماقتى قارجى كەرەك. قارجىنىڭ كولەمى از ەمەس. سول سەبەپتەن بۇل قارجى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن سۇرالىپ وتىر.

«جىلىوي اۋدانىندا سۋ تاسقىنى كەزىندە ب ۇلىنگەن نىسانداردى قالىپقا كەلتىرۋگە قاجەتتى قارجىنى شەشۋ ءۇشىن قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆپەن ارنايى كەزدەستىم. ويتكەنى بۇل اۋدانداعى ب ۇلىنگەن جانە قيراعان نىسانداردى جوندەۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 21,4 ملرد تەڭگە قاجەت. ونىڭ ىشىندە 15,4 ملرد تەڭگە ءبىلىم بەرۋ نىساندارىن جاڭعىرتۋعا جۇمسالادى. اتاپ ايتقاندا, اپاتتى دەپ تانىلعان №5, №6 مەكتەپتەرگە, «سالتانات» بالاباقشاسىنا, اۋداندىق ءبىلىم بولىمىنە جاڭا عيمارات سالۋ جوسپارلانعان. ال №8, №19, №20 مەكتەپتەر مەن «ايگولەك», «وركەن» بالاباقشالارىنىڭ 2 عيماراتىنا, قۇلتۋميەۆ اتىنداعى №1 ساز مەكتەبىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. قۇلسارى قالاسىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارىنا وقۋلىقتار ساتىپ الۋمەن قوسا, «بولاشاق» شاعىن اۋدانىندا 160 ورىندىق جاڭا بالاباقشا, قۇلسارى قالاسىندا ءبىلىم-يننوۆاتسيا ليتسەيىن, شوقپارتوعاي اۋلىن­دا بالاباقشا, مايكومگەن اۋلىندا مەكتەپ سالۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەيدى ءا.جۇبانوۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, تۇرعىن ءۇي, ينجەنەرلىك-ينفرا­قۇرىلىم جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىنا قاجەتتى قارجى كولەمى 3,5 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ماسەلەن, قۇلسارى قالاسىندا سۋ تاسقىنىنان ب ۇلىنگەن اۆتوموبيل جولىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ, اقكيىزتوعاي, تۇرعىزبا, قاراعاي اۋىلدارىنا كىرەتىن جولدى جوندەۋ جوبالارىنا 2,5 ملرد تەڭگ­ە كەرەك. بۇل قارجىنىڭ ءبارى قارجى مينيس­ترلىگىنەن سۇرالىپ وتىر. دەمەك رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ءبولىنۋى قاجەت.

اتىراۋ وبلىسى