كوزدەن كەتسە دە, كوڭىلدەن كەتپەيتىن ازامات

ماناس احمەتجار ۇلى تۋ سوناۋ بالا كەزىنەن دەنساۋلىق ساقشىسى, اق جەلەڭدى ابزال جان, دارىگەر بولۋدى ارمانداپ, الدىنا ماقسات قويعان ەدى. مەكتەپتى ءتامامداپ, ورتا ءبىلىم اتتەستاتى قولىنا تيىسى­مەن ەش ويلانباستان سەمەي مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ ەمدەۋ فاكۋلتەتىنە قۇجاتتارىن تاپسىرىپ, ەمتيحانداردان ءساتتى ءوتىپ, ستۋدەنت اتاندى. ۋاقىتتىڭ قادىرىن بىلەتىن ول ءار كۇنىن, ءار ايىن, ءار جىلىن ءتيىمدى پايدالانا ءبىلىپ, تۇلا بويىنا ءبىلىم جيدى. ينستيتۋتتى ۇزدىك بىتىرگەن وعان فيزيولوگيا, توپوگرافيالىق اناتوميا نەمەسە پاتولوگيالىق اناتوميا كافەدرالارىنىڭ بىرىندە ستاجەر بولۋدى ۇسىندى. بىراق ول: «جوق, مەن حيرۋرگ بولىپ, شىنايى شيپاگەر بولىپ, ناۋقاس ادامداردى ەمدەگىم كەلەدى, ءبىلىمىمدى سولار­دىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا جۇمساعىم كەلەدى» دەپ كەسىپ ايتىپ, جولدامامەن شىعىستاعى ۇل­كەن نارىن اۋداندىق اۋرۋحاناسىنا حيرۋرگ بولىپ ورنالاسىپ, 50 جىلدان اسا مەزگىلگە جالعاسقان دارىگەرلىك جاۋاپكەرشىلىگى مول قيىن دا قىزىقتى ەڭبەك جولىن باستاپ كەتتى.

جاس حيرۋرگ كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي, ۋاقىتپەن ەشبىر ساناسپاي, جۇمىس بارىسىندا ۇيقىسىز وتكەن تالاي تۇندەردى باسىنان كەشىرىپ, تەر توگە ءجۇرىپ حيرۋرگيانىڭ قىرى مەن سىرىن تەرەڭ مەڭگەرۋگە تالپىنىپ, تاجىريبە جينادى. كوپ ۋاقىت وتپەي-اق ادال ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ەل اراسىندا «قولى جەڭىل حيرۋرگ», «ادامگەرشىلىگى مول ازامات» اتاندى, بولىمشە مەڭگەرۋشىلىگىنە تاعايىندالدى. ءسويتىپ, قاربالاس تىرلىكپەن ارپالىسىپ جۇرگەندە سىرعىپ ءتورت جىل وتە شىعادى. جاس دارىگەر بولاشاعىنا وي جۇگىرتىپ, كەلەشەكتە حيرۋرگيالىق شەبەرلىگىمدى ارتتىرىپ, بىلىكتى­لىگىمدى جە­تىلدىرسەم, ايتۋلى حيرۋرگتەرمەن يىق تىرەسە قىزمەت ەتسەم دەگەن ارمان-ماقساتپەن ەلىمىز­دىڭ سول جىلدارداعى استاناسى ال­ماتىعا كەلەدى. مۇندا ونى قۇشاق جايا قارسى الاتىن «كوكەسى مەن جاكەسى» جوق ەدى. قالالىق ورتالىق اۋرۋحاناعا كەزەكشى حيرۋرگ بولىپ ورنالاسىپ, تىنىمسىز ەڭبەككە جان-تانىمەن ارالاسىپ كەتتى.

1980 جىلى ا.ن.سىزعانوۆ اتىن­داعى كلينيكالىق جانە ەكس­پە­ريمەنتالدىق حيرۋرگيا ينس­تيتۋتىنا كىشى عىلىمي قىز­مەتكەر بولىپ قىزمەتكە اۋىستى. ىزدەنىمپازدىعى مەن ەڭبەككە دەگەن قابىلەتى ارقىلى ول اكادەميك مۇحتار اليەۆتىڭ قولداۋىمەن 1988 جىلى كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ, 1990 جىلى باۋىر, ءوت جولدارى جانە ۇيقى بەزى حيرۋرگيا­سى بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ بەكىتىلدى. ينستيتۋتتىڭ ءبىر توپ قىز­مەت­كەرىنىڭ قۇرامىندا ول ەلى­مىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ باۋىر مەن ۇيقى بەزى اعزاسىن الماس­تىرۋ وپەراتسياسىنا قاتىسىپ, وتاندىق حيرۋرگيا كوكجيەگىن كەڭەيتە ءتۇستى. 1995 جىلى ءوت جولدارىنا جاڭا, ءتيىمدى وپەراتسيا تاسىلدەرىن ەنگىزۋ تاقىرىبىمەن دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعاپ شىقتى. ونىڭ ەنگىزگەن جاڭاشىل تاسىلدەرىن رەسپۋبليكا حيرۋرگتەرى ءوز پراكتيكالارىنا ەنگىزىپ, مىڭ­داعان ناۋقاس ءتيىمدى ەم قابىلدادى, اۋرۋلارىنان قۇلان-تازا ايىقتى.

1999 جىلى بەلگىلى حيرۋرگ, اكادەميك م.اليەۆپەن جانە ءبىر توپ ارىپتەسىمەن مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاندى. وعان ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ۇجىم ۇلكەن سەنىم ءبىلدىرىپ, ا.ن.سىز­عانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق حيرۋرگيا عى­لىمي ورتالىعىنا ديرەكتور ەتىپ سايلاپ, زەينەت جاسىنا جەت­كەنشە, ياعني 5 جىل ابىرويمەن بەرىلە ەڭبەك ەتتى. قولدان كەلگەنشە زامان تالابىنا ساي حي­رۋرگيانىڭ جاڭا تەحنولوگيا­لارى مەن مەديتسينانىڭ زاماناۋي جەتىستىكتەرىن پراكتيكاعا ەن­گىزىپ, ەلىمىزدىڭ حيرۋرگيا سالاسىن بيىكتەرگە كوتەرۋگە ايانباي ۇلەس قوستى. باسىلىمداردا 450-دەن اسا عىلىمي ماقالا جا­ريالاپ, بىرنەشە مونوگرافيا شىعاردى, اۆتورلىق كۋالىكتەر مەن پاتەنتتەرگە يە بولدى. شاكىرتتەر دايارلاۋعا دا ەلەۋلى ۇلەس قوستى: ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن 7 دوكتورلىق, 15 كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قور­عالدى. ولار بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءار تۇك­پىرىندە, ءارتۇرلى كلينيكادا جەمىستى قىزمەت ەتىپ ءجۇر. ۇستاز-تالىمگەرلەرىنە دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگىن, ريزاشىلىعىن اركەز ءبىلدىرىپ وتىرادى.

پروفەسسور م.سەيسەمباەۆ ارىپ­تەستەرىنىڭ قۇرمەتىنە بو­لەندى, ەلىمىزدىڭ حيرۋرگتەر قا­ۋىم­داستىعىنىڭ بەلسەندى باس­شىسى بولا ءجۇرىپ كوپتەگەن ين­نو­ۆاتسيالىق جاڭالىق ەنگىزدى. ول ەڭبەكپەن كەلگەن اتاق پەن ابى­رويىن ساۋداعا سالۋدى, جەتىس­تىكتەرىن مىندەت ەتىپ, ەلگە سىڭىر­گەن ەڭبەگىن سالماقتاۋدى بىل­مەي­تىن قاراپايىم, كىشى­پەيىل, سابىرلى مىنەزىمەن, ىسكەر­لىگى­مەن, ماماندىعىنا دەگەن سۇيىسپەن­شىلىگىمەن كوپكە ۇلگى بولا ءبىلدى. الدىنا نە ماسەلەمەن كەلگەن ادام بولماسىن وعان بارىنشا نا­زار اۋدا­رىپ, بار ىنتاسىمەن قول­ۇشىن بەرۋگە, كومەك كورسەتۋگە دايىن تۇراتىن ءبىرتۋار ازامات ەدى.

ءوزى تاڭداعان ماماندىعىنا ادال عالىم-دارىگەر ماناس اح­مەت­جار ۇلىنىڭ وپەراتسيا جا­ساعان ساتتەرىن كوردىك, ونىڭ با­تىلدىعىن, حي­رۋرگيالىق شەبەر­لىگىنە تالاي رەت كۋا بولدىق. شارشاۋ, شالدىعۋ دەگەندى بىل­مەيتىنىنە تاڭعالۋشى ەدىك. حيرۋرگيالىق كۇردەلى سات­تەردە ءتۇن بولسىن, كۇن بولسىن تەلەفونمەن بايلانىسىپ, تالاي رەت اقىل-كەڭەس العانىمىزدى دا قالاي ۇمىتايىق. قينالعان قيىن شاقتاردا كومەك سۇراساق, ەش قاباق شىتپاي, رەنجىمەي جە­دەل سانيتارلىق اۆياتسيامەن ۇشىپ كەلىپ, بىرىگىپ وپەراتسيا جاساعان ساتتەرى ءالى دە كوز الدىمىزدا. ول ء«بىز اكادەميك, حالىق قاھارمانى مۇحتار اليەۆتىڭ شەكپەنىنەن شىققان حيرۋرگتەرمىز» دەگەندى ءجيى ماقتانىشپەن قايتالايتىن. ويتكەنى ول ۇستازىنا ادال بولدى, ونىڭ حالقى الدىندا, ءوز ۇلتى الدىندا اتقارعان ىستەرىنە قۇر­مەتپەن قارادى.

وكىنىشتىسى, مىڭداعان ادامنىڭ ومىرىنە اراشا بولا ءجۇرىپ, مىڭ­داعان ناۋقاسقا شاپاعاتى تيگەن, بار تانىمەن جۇمىس-جۇمىس دەپ ءجۇرىپ, ءوز دەنساۋلىعىنا سىزات ءتۇسىرىپ, كەنەتتەن «كەلمەستىڭ كەمەسىنە» وتىرىپ كەتكەنى. اللا الدىنان جا­رىلقاسىن! جاقسى ادامدار ەسىمى, ولار­دىڭ حالىققا كورسەتكەن قىز­مەتى, ەلىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى جادىمىز­دا ۇزاق جىل ساقتالا بەرگەي!

ساعىندىق وردابەكوۆ,

مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ

دوكتورى, پروفەسسور

تاراز