قارجى نارىعىنداعى قايشىلىقتار

قانداي ءبىر داعدارىس تا قارجى رىنوگىنداعى قايشىلىقتارعا قاتىستى بولادى. ال بۇل جولعى تىعىرىقتىڭ كوپ جاعدايدا قولدان جاسالعانداي قالپى بار. مۇنداعى كوپ كەلەڭسىزدىك الەم نارىعىنداعى ءادىل باسەكەلەستىكتىڭ الپەتىن كورسەتە المايدى. بۇدان گورى ول تەلىلەر مەن تەنتەكتەردىڭ تەكەتىرەسىنە كوبىرەك ۇقسايدى. بىراق دۇربەلەڭنىڭ دوڭگەلەگى ءوز بەلدەۋىنەن اينالىپ كەتتى. ەندى وسىعان اپارعان تەگەرشىكتى ءبىرىنشى بولىپ باسقاندار تۇيىققا تىرەلگەندىكتىڭ تۇيتكىلىن تۇيسىنە باستادى. ال مۇنىڭ قامتىپ جاتقان ارناسىنىڭ اۋقىمى سان الۋان. بۇگىنگى توپتامادا وسىعان قاتىستى بىرقاتار ماتەريالدار جاريالانىپ وتىر.

قور نارىعى 50 پايىزعا قۇلاعالى تۇر

امەريكانىڭ قور رىنوگى جاقىن ارادا 50 پايىزعا قۇلاۋى مۇمكىن. بۇل تۋرالى بەدەلدى ساراپشىلار ارنايى تۇجىرىمدار جاسادى. «ءبىز قور رىنوگىنىڭ قازىرگى اۋىر ءحالى مەن ءسوزسىز قۇلايتىندىعىنا تاڭعالۋعا ءتيىس ەمەسپىز. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ كۇتكەن نارسەمىز ەدى», – دەدى قوردىڭ 2008 جىلعى داعدارىستىڭ كەزىندە تابىس ستاۆكاسىنا $1 ملرد. سالۋىمەن اتى شىققان حەدج-مەنەدجەرى مارك سپيتسناگەل. «ءبىز قازىر قارجى اكتيۆىنىڭ الىپ كوپىرشىگى ۇستىندە وتىرمىز, – دەپ ەسكەرتەدى شۆەيتساريالىق قارجى كەڭەسشىسى جانە قوردىڭ مەنەدجەرى مارك فابەر. – ونىڭ كەز كەلگەن ساتتە جارىلىپ كەتۋى مۇمكىن». فابەر مۇنىڭ بارىنە اقش پرەزيدەنتى باراك وباما مەن فەدەرالدى رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ ويلانباي جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساياساتىن كىنالايدى. «ولار جەكە ىسكەرلەرگە دە, سالىمشىلارعا دا, سونداي-اق, اتا-انالارعا دا قاتتى قيانات جاساپ وتىر, ەندى ءبىزدىڭ اكە-شەشەمىزگە اكتسيالار مەن جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى تىقپالاپ نە كەرەگى بار ەدى؟», – دەپ اشىنادى ول. كەيبىر قاۋەسەتتەرگە قاراعاندا, ءتونىپ كەلىپ قالعان اپات ينۆەستور ۋوررەن باففەتتىڭ ميلليارد دوللارىن دا اينالىپ وتپەيدى. «ۋوررەن باففەتتىڭ ينديكاتورى» قازىر شىنىندا ۇلكەن قاۋىپتىڭ قارساڭىندا تۇرعان سياقتى. قور نارىعىنىڭ تارس ەتە ءتۇسۋى كەز كەلگەن ساتتە ورىن الا سالۋى ابدەن ىقتيمال. مۇنداي كەزدە ينۆەستورلارعا نە ىستەگەن ءلازىم؟ ءبىرىنشى نۇسقا – ءوزىڭنىڭ بارلىق اكتسيالارىڭدى سات تا, اقشاڭدى جاستىقتىڭ استىنا تىق. ەكىنشى نۇسقا – تاۋەكەل ەتىپ, تاس جۇتىپ, داۋىل دۇركىرەپ ءوتىپ كەتكەنشە, ءالىپتىڭ ارتىن باعا تۇر. «الايدا, – دەيدى Absolute Profits-ءتىڭ نەگىزىن قالاۋشى شون حايمان وسىعان وراي, – مۇنىڭ ءۇشىنشى نۇسقاسى دا بار. نارىقتا الداعى اپتالاردا ەشقانداي قاۋىپ-قاتەرگە ۇشىرامايتىنىنا كەپىلدىك بەرۋگە بولاتىن ناقتىلى ءبىر سەكتورلار بار. اقشانى ازىرگە سولاي قاراي شىعارا تۇرۋ ونشالىقتى قىمباتقا تۇسپەيدى». حايمان نەلىكتەن ءوزىنىڭ ويىنا ءوزى سەنىمدى بولىپ وتىر؟ ول ۋولل-ءستريتتىڭ قۇپيا كۇنتىزبەسىنەن حاباردار. ول سونىڭ ارقاسىندا 1968 جىلى نا­رىقتى 250 پايىزعا باسىپ وزۋعا قول جەت­كىزگەن. ال كۇنتىزبەدە 19 ينۆەستيتسيا (رىنوك سەكتورلارى نەگىزىندە) مەن 38 داتا اتاپ كورسەتىلگەن. ءسىز تەك اكتسيالاردى قاجەت­تى ۋاقىتىندا ساتىپ الا قوياسىز دا, ولار­دى قاجەتتى ۋاقىتىندا ساتىپ ۇلگەرەسىز. وسىلايشا 1 مىڭ دوللاردى جيىرما جىل­دىڭ ىشىندە 178 مىڭعا اينالدىرىپ الاسىز. «بىراق بۇل كۇنتىزبە مەنىڭ ينۆەستي­تسيالىق جۇيەمنىڭ ءبىر بولىگى عانا, – دەگەندى قوسادى حايمان. – مەندە, سونداي-اق, نارىقتا كەز كەلگەن ءبىر ايتارلىقتاي وزگەرىستەردىڭ بولعالى جاتقانىن ەسكەرتىپ تۇرۋعا ارنالعان اپات تۋرالى حابار بەرۋ جۇيەسى دە بار». اپات تۋرالى حابار بەرۋ جۇيەسىن يادرولىق زىمىرانداردىڭ «قىرعي-قاباق سوعىس» كەزىندەگى ۇشۋ ءورىسىن ەسەپتەپ شىعارعان ادامداردىڭ ءبىرى تالداپ جاساعان ەكەن. ولاي بولسا, جۇيەنىڭ ەشبىر اقاۋسىز دالدىكپەن جۇمىس ىستەپ, كورسەتەتىن بولجامىنىڭ دەڭگەيى 100 پايىزعا بارادى. حايماننىڭ ايتۋىنشا, نارىق قۇلاي باستاعان كەزدە اپات تۋرالى حابار بەرۋ جۇيەسى ينۆەستورلارعا اكتسيالاردى قولما-قول اقشالارعا ايىرباستايتىن كەزدىڭ جەتكەنىن بىلدىرەدى. «ەگەر سىزدەردە وسى جۇيە بار بولسا, 2000 جانە 2008 جىلدارعى داعدارىستاردان ەشبىر قيىندىقسىز شىعىپ كەتكەن بولار ەدىڭىزدەر, – دەيدى حايمان. – ەندى ويلانىڭىزدار, ەگەر سول ءبىر جاپپاي ساتۋشىلىققا ۇرىنىپ قالماعان بولساڭىزدار, قانشا اقشانى الىپ قالار ەدىڭىزدەر؟». شون حايماننىڭ بۇل سوزدەرىن جەڭىل-جەلپى كورەتىندەر دە بار. بىراق ول ءوزىنىڭ العان باعىتىنىڭ ەشقاشان بۇرىس بول­ماعانىن ۇدايى دالەلدەۋمەن كەلەدى.

«ءميسترالدى» رەسەيگە بەرۋدى جاقتايدى

فرانتسۋزدىڭ قوعامدىق پىكىرلەردى زەرتتەۋ ينستيتۋتى La Tribune گازەتى بەرگەن تاپسىرىس بويىنشا جۇرگىزگەن ساۋالداما ەل تۇرعىندارى 64 پايىزىنىڭ تىكۇشاق تاسىمالداۋشى ەكى «ءميسترالدى» رەسەيگە بەرۋدى قولدايتىنىن كورسەتتى. فرانتسۋزداردىڭ باسىم بولىگى پرەزيدەنتتىڭ «جاڭا وكىمى بەرىلگەنشە» وپەراتسياسى توقتاپ قالعان «ءميسترالدى» رەسەيگە بەرۋدى جاقتايتىنىن پرەزيدەنت فرانسۋا وللاند جوققا شىعارا المايدى. ورىس فلوتى 2011 جىلعى ماۋسىمدا فرانتسيانىڭ DCNS كومپانياسىمەن 1,2 ملرد. ەۋروعا كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, وسى تاپسىرىستى بەرگەن بولاتىن. ال وتكەن اپتادا رەسەي فرانتسيادان اسكەري كەمەلەردى بەرۋدەن باس تارتۋدىڭ سەبەبىن سۇراپ, رەسمي حات جولدادى. «ماسەلەنى بۇدان ءارى قاراۋدىڭ سوتقا بارىپ تىرەلەر-تىرەلمەسىن شەشۋ ءۇشىن فرانتسۋز تاراپىنىڭ ءالى دە ويلاناتىن ۋاقىتى بار, رەسەي بۇعان جازباشا تۇردە تۇسىنىكتەمە الۋى ءتيىس», – دەلىنگەن وسىعان بايلانىستى جولدانعان سۇرانىستا. ال ەل تۇرعىندارى ەكى «ءميسترالدى» رەسەيگە بەرۋ كەرەك ەكەنىنە ەش كۇمان­­­دان­بايدى. ولاردىڭ باسىم بولىگى (75%) فرانتسيانىڭ رەسەي فلوتىنا كورابلدى بەرۋدەن باس تارتۋى ۋكراينا مەن رەسەيدىڭ اراسىنداعى جانجالدى رەتتەۋگە ءتيىمدى ىقپال جاساي المايدى, دەپ ەسەپتەيدى. «فرانتسۋز قوعامدىق پىكىرىندە بۇعان بايلانىستى وسىنداي ناقتىلى ۇستانىم بار. ول, اسىرەسە, جاستارى 35-تەن اسقان ادامدار اراسىنا كەڭىنەن تاراعان», – دەپ اتاپ كورسەتەدى IFOP قىزمەتكەرى دامەن فيليپپو. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سۇراۋ سالۋدىڭ ناتيجەلەرى جۇرتتىڭ ماسەلە­نىڭ ساياسي جاعىنا نازار اۋدارۋدى قويعا­نىن كورسەتەدى. «رەسپوندەنتتەردىڭ 66 پايىزى رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى قا­رىم-قاتىناستا سوڭعى اپتالاردا اتاپ ايتار­لىقتاي ەشتەڭەنىڭ وزگەرمەگەنىن ءبىلدىر­گەندەرىنە قاراماستان, مۇنىڭ ءوزى وتە جاقسى نارسە», – دەپ تاعى ءبىر ءتۇيىپ وتەدى مامان. سۇراۋ سالىنعانداردىڭ 77 پايىزى تىكۇشاق تاسىمالداۋشىلاردى بەرۋدەن باس تارتۋشىلىقتىڭ سوڭى فرانتسۋزدىڭ كەمە جاساۋشى زاۋىتتارى (DCNS, STX France) مەن جۇمىسشىلاردى ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە وراسان زور زالالىن تيگىزەدى. «بۇعان قوسا, مۇنىڭ زارداپتارى قالاي بولاتىنىن جۇرتتىڭ ءوزى ءبىلىپ وتىر», – دەگەن وي تاستايدى دامەن فيليپپو. مۇنداي ءبىراۋىزدى پىكىرلەر ەرەسەكتەر مەن جاستاردىڭ, ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ ويلارى ءبىر جەردەن شىعىپ جاتقانىن بايقاتادى. بۇدان بولەك, فرانتسۋزداردىڭ 72 پايىزى مۇنداي ارەكەتتىڭ فرانتسۋزدىڭ كۇللى قورعانىس ونەركاسىبىندەگى جۇمىستارىنا زيانىن تيگىزىپ, كوممەرتسيالىق كەلىسىمدەردىڭ ورىندالۋىنا كۇمان كەلتىرەتىنىن ايتادى. ءۇندىستاندا Dassault Aviation كومپانيا­سى, مىنە, ءۇش جىلدان بەرى فرانتسۋزداردان Rafale ساتىپ الۋعا ارەكەت ەتىپ كەلەدى. بىراق فرانتسيانىڭ «ميسترالگە» بايلانىستى ۇستانىپ وتىرعان ساياساتى ءاربىر جولى ۇندىلىكتەردى توقتاتىپ قويىپ ءجۇر. «ءۇندىستاننىڭ رەسەيلىك ارىپتەستەرىنىڭ ءبارى ءبىزدى سەنىمسىز كاسىپورىن رەتىندە كورسەتەدى. اعىلشىنداردىڭ ايتاتىندارى دا وسى», – دەپ مالىمدەدى تاياۋدا سەناتورلارمەن كەزدەسۋى كەزىندە قورعانىس مينيسترلىگى جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى گەنەرال لوران كوللە-بيون. ءدال وسىنداي پىكىردى سۇرالعانداردىڭ 69 پايىزى دا بىلدىرەدى. رەسپوندەنتتەردىڭ 56 پايىزى مۇنىڭ فرانتسيانىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىنە دە نۇقسان كەلتىرەتىنىن ايتادى.

يۋاننىڭ وففشورلىق ورتالىعى اشىلادى

قىتاي مەن شۆەيتساريانىڭ ورتالىق بانكتەرى 21 قاڭتار كۇنى تسيۋريحتە يۋان­نىڭ وففشورلىق ورتالىعىن اشۋ ءجونىن­دەگى كەلىسىمگە قول قويدى. ورتالىق الەم نارىعىنا قىتاي ۆاليۋتاسىن كەڭىنەن تارتۋعا جانە ەۋروپادا يۋانمەن ەسەپ ايىرىسۋشىلىق كولەمىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى. ەكى ەل بانك باسشىلارىنىڭ ءتۇيىندى كەلىسىمگە قول قويۋلارى قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ پرەمەرى لي كەتسياننىڭ شۆەيتسارياعا داۆوستا ءوتىپ جاتقان بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمعا قاتىسۋ ءۇشىن كەلگەن ساپارى بارىسىندا جۇزەگە استى. «لي كەتسيان ءوزىنىڭ شۆەيتسارياعا ساپارى بارىسىندا تسيۋريحتەن يۋان وففشورلىق ورتالىعىن اشۋ جونىندە جوسپارلارى بار ەكەنىن مالىمدەدى, – دەپ حابارلادى «سينحۋا» اگەنتتىگى. – ەندى قول جەتكەن كەلىسىمدەرگە ساي, قىتاي بۇل ءۇشىن شۆەيتساريا تاراپىنا 50 ملرد. يۋان ($8 ملرد.) كولەمىندە كۆوتا بەرەتىن بولادى». اتالمىش قادام QFII (Qualified Foreign Institutional Investor) باعدارلاماسى شەڭبەرىندە, كونتينەتتىك قىتايداعى بيرجالاردا اكتسيالار ساۋداسىن جۇرگىزەتىن شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ويزەنتسيالارى بويىنشا قولعا الىنىپ وتىر. مۇنداي يۋان وففشورلىق ورتالىقتارى قازىرگى كۇندەرى گونكونگ پەن لوندوندا جۇمىس ىستەپ تۇر. 2014 جىلعى شىلدەدە كحر مەن شۆەيتساريا بانكتەرى ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋ ءۇشىن 150 ملرد. يۋان ($24 ملرد.) كولەمىندە ۆاليۋتالىق سۆوپ جاساۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعان ەدى. «قىتاي ۆاليۋتاسىنىڭ 2014 جىلعى ترانسشەكارالىق تولەمى اۋقىمى 9,95 ترلن. يۋاندى ($1,6 ترلن.) قۇرادى», – دەپ جازادى قىتاي حالىق بانكىنە باعىنىشتى Financial News گازەتى. «قازىرگى تاڭدا الەمدە يۋانمەن ساۋدا جاسايتىن 14 حالىقارالىق ورتالىق بار», – دەپ اتاپ وتىلگەن اتالمىش باسىلىم ماقالاسىندا.

كۇشتى دوللار دا سوققى بولىپ تيەدى

الەمدىك ۆاليۋتا باعامىنىڭ سوڭعى كەزدەرى كۇرت وسە تۇسۋىنەن امەريكا كومپانيالارى مەن ريتەيلەرلەرى ايتارلىقتاي سالماقتى زارداپتار شەگە باستادى. بۇل تۋرالى گازەتا.Ru حابارلادى. «ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ كۇشەيۋىنەن شەتەلدەردە ساتقان زاتتارىڭنان تۇسەتىن قارجىنىڭ كولەمى ازايادى, ول ءوز كەزەگىندە كومپانيانىڭ جالپى تازا تابىسىنىڭ كولەمىنە سوققى بولىپ تيەدى», – دەپ جازادى وسى ورايدا اقش-تىڭ The Wall Street Journal گازەتى. بۇعان قوسا, جاقىن كەلەشەكتەردە اقش-تاعى كوپتەگەن كليەنتتەردىڭ شەتەلدەر كومپانيالارىنا قاراي بۇرىلىپ كەتۋلەرىنە اپارىپ سوقتىرادى. بۇدان ءبىرىنشى كەزەكتە امەريكا كوسمەتولوگيا سالاسىنىڭ كومپانيالارى زارداپ شەگەدى. ايتالىق, وسى كەزگە دەيىن ءوز تاۋارىنىڭ 88 پايىزىن شەتەلدەردە ساتىپ كەلگەن Avon Products Inc ونىڭ باعاسىن دوللاردىڭ باعامىمەن بىردەي ۇزدىكسىز كوتەرىپ وتىرا المايدى. مۇنى, اسىرەسە, جەرگىلىكتى رەالى سوڭعى ءۇش جىلدا دوللارمەن سالىستىرعاندا 50 پايىزعا ارزانداپ قالعان, كومپانياعا كوپ تابىس اكەلىپ تۇرعان برازيليا نارىعىندا, ءتىپتى, ورتالىق بانكتىڭ ستاۆكانى كوتەرگەنىنە قاراماستان, قولدانا المايسىز. ناتيجەسىندە ەۋروپاداعى باسەكەلەستەر برازيليادان دا, بىرقاتار باسقا ايماقتاردان دا ءوزىنىڭ ۇلەسىن الاتىنداي دارەجەگە كەلىپ, باعا جاعىنان ايتارلىقتاي باسىمدىققا قول جەتكىزەدى. Avon كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى شەري ماككويدىڭ ايتۋىنشا, برازيليا بۇلاردىڭ ساتاتىن تاۋارلارىنىڭ بەستەن ءبىر بولىگىن الىپ وتىرادى. ال قالعان تانىمال نارىقتار قاتارىندا رەسەي, ارگەنتينا, پولشا جانە وڭتۇستىك افريكا بار. دوللار باعامىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى كومپانيا وسى ەلدەرگە شىعارىلاتىن ونىمدەرىنىڭ باعاسىن دا كوتەرگەن. بىراق 2014 جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا ساتىلعان ونىمدەر جالپى كولەمىنىڭ 8 پايىزعا ازايعانى بايقالعان. مۇنداي پروبلەمالار اقش-تىڭ كوسمەتيكا شىعاراتىن Johnson & Johnson كومپانياسىنىڭ دا باسىندا بار. ال مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنا تۋريستىك ساپارمەن بارىپ قايتۋ ەۋروپانىڭ ورتا تابىس­تى ادامدارى ءۇشىن تەك تۇسكە عانا كىرەتىن ارمانعا اينالىپ بارا جاتىر. مۇنداي سەرۋەندى ەندى جۇرتتىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى. دايىنداعان سەرىك ءپىرنازار, «ەگەمەن قازاقستان».