پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا جولداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى قارالدى. وتىرىستا ءورت قاۋپى باسىم كەزدە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ شاراسى دا كۇن تارتىبىنە شىعىپ, تالقىلاندى.
جول قاۋىپسىزدىگى ءجىتى نازاردا
ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ەلىمىزدە جىل سايىن جول-كولىك وقيعالارىنان 2 مىڭنان اسا ادام قازا تاۋىپ, 19 مىڭنان اسا ادام جاراقات الادى. الماتى, جامبىل جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا, سونداي-اق الماتى مەن شىمكەنت قالالارىندا جول-كولىك وقيعالارىنىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى تىركەلدى.
ۇكىمەت باسشىسى ەلىمىزدە جول اپاتتارىنىڭ سانى ازايماي وتىرعانىن ايتتى. ەلدەگى ءولىم-جىتىمگە مىسال كەلتىردى. وسى جىلدىڭ 6 ايىندا مىڭعا جۋىق ادام قارا جولدىڭ ۇستىندە قازا تاۋىپتى. ماسەلەن, 18 ماۋسىمدا الماتى وبلىسىنىڭ شەلەك اۋىلىندا كەشكى ۋاقىتتا «شەلەك-قورعاس» اۆتوجولىن بەلگىلەنبەگەن جەردەن كەسىپ وتپەك بولعان 10-سىنىپ وقۋشىسىن كولىك قاعىپ كەتىپ, بالا كوز جۇمدى. جولدىڭ بۇل بولىگىندە جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان وتپەجول دا, جارىقتاندىرۋ دا بولماعان.
ء«وڭىر اكىمدىكتەرى باعدارشاممەن رەتتەلەتىن جاياۋ جۇرگىنشى جولدارىنىڭ سانىن كوبەيتىپ, قورشاۋلار مەن جارىقتاندىرۋدى ورناتۋى قاجەت. اسىرەسە, الماتى, اقتوبە, جامبىل, تۇركىستان وبلىسىندا, الماتى جانە شىمكەنت قالاسىندا جۇمىستى كۇشەيتۋدى تاپسىرامىن. بارلىق جول-كولىك وقيعاسىنىڭ, ادام ءولىمى مەن جاراقات الۋ جاعدايلارىنىڭ جارتىسى اتالعان وڭىرلەردە ورىن العان», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ كولىك جۇرگىزۋ مادەنيەتىنىڭ, جۇرگىزۋشى مەن جاياۋ جۇرگىنشىنىڭ ەرەجە ساقتاۋ ءتارتىبىنىڭ دەڭگەيى تومەن ەكەنىنە نازار اۋدارىپ.
ەلىمىزدە جولداعى قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاتاڭداتىلدى. سوعان قاراماستان, جىل باسىنان بەرى 6 ملن-عا جۋىق جول ەرەجەسىن بۇزۋدىڭ جولى كەسىلىپتى. 12 مىڭنان اسا ماس جۇرگىزۋشى ۇستالعان. پرەمەر-مينيستر مۇنداي ءتارتىپ بۇزۋعا وتە قاتاڭ شارا قولدانۋ كەرەك ەكەنىن ەسكەرتتى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, ءاربىر ءوڭىر بولىنىسىندە جول اپاتتارىنا جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزۋدى تاپسىردى. وسى نەگىزدە جانە جەرگىلىكتى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, اپاتتار ەڭ كوپ بولاتىن ۋچاسكەلەردە جول قوزعالىسىن قاداعالاۋدى كۇشەيتىپ, قاجەتتى شارالار قابىلداۋ كەرەك.
سونداي اق وقۋ-اعارتۋ, تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى مەن اكىمدىك وقۋشىلاردى ءبىلىم بەرۋ جانە سپورتتىق ءىس-شارالارعا جىبەرگەندە پوليتسيا قىزمەتكەرى مىندەتتى تۇردە جول باستاپ جۇرۋگە ءتيىس ەكەنىن ەسكە سالدى.
كولىك مينيسترلىگى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, جەكەمەنشىك تاكسيلەردىڭ, اسىرەسە ولاردىڭ قالاارالىق مارشرۋتتارداعى قىزمەتىن رەتكە كەلتىرۋ جونىندە قوسىمشا شارالار قابىلداۋى كەرەكتىگىن دە ۇكىمەت باسشىسى نازاردان تىس قالدىرمادى. ءوڭىر اكىمدىكتەرى قاۋىپسىز جول ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ بويىنشا قوسىمشا شارا قاراستىرعانى دۇرىس. سونىمەن قاتار تۇرعىندارمەن اۆتوجول ماڭىندا مال جايۋعا قاتىستى جۇمىستى كۇشەيتكەن ءجون. جالپى, ىشكى ىستەر, وقۋ-اعارتۋ, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىكتەرى, اكىمدىكتەر جول قوزعالىسى مەن قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋ بويىنشا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋى قاجەت.
و.بەكتەنوۆ سالىنىپ جاتقان اۆتوجولداردىڭ اياقتالماعان ۋچاسكەلەرىندەگى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە ارنايى توقتالدى. مۇنداي ۋچاسكەلەردە جول بەلگىلەرى مەن اقپارات قالقاندارى, ۋاقىتشا جول تاڭبالارىنىڭ بولماۋى ماسەلەسىنە نازار اۋداردى. ەسكەرتۋ بەلگىلەرى دۇرىس ورناتىلماي, جۇرگىزۋشى ولاردى بايقاماي قالاتىنى, مۇنىڭ سوڭى جول اپاتتارىنا الىپ كەلەتىنىن ايتتى. ماسەلەن, بيىلعى ناۋرىزدا الماتى وبلىسىندا 2019 جىلدان بەرى قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقان «قاراعاندى-الماتى» باعىتىندا جەڭىل اۆتوماشينا جۇك كولىگىمەن سوقتىعىسىپ, 4 ادام قازا تاپقان. مامىر ايىندا ءدال وسى جولدا كولىك اپاتىنان تاعى 5 ادام قايتىس بولدى.
پرەمەر-مينيستر كولىك مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, اۆتوموبيل جولدارىن سالۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە كۇتىپ-ۇستاۋ كەزىندە جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالار كەشەنىن قابىلداۋدى تاپسىردى. قالا سىرتىنداعى جولداردىڭ تاعى ءبىر پروبلەماسى – ءموبيلدى بايلانىستىڭ ناشارلىعى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. مىسالى, «قاراعاندى-الماتى» اۆتوجولىن الاتىن بولساق, ءۇش وبلىستىڭ 500 كم ۋچاسكەسىندە ءموبيلدى بايلانىس جوق.
ۇكىمەت باسشىسى جول اپاتىندا زارداپ شەككەندەر كومەككە شۇعىل قىزمەتتەردى شاقىرتا المايتىنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى كۇرە جولداردى ءموبيلدى بايلانىسپەن قامتۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋى قاجەت.
«جولداردا قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ ءۇشىن بەينەكامەرالار مەن باسقا دا تەحنيكالىق قۇرالدار جەتىسپەيدى. كەي جەرلەردە ولار مۇلدەم جۇمىس ىستەمەيدى. جول قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى جاعداي حالىقتىڭ ورىندى نارازىلىعىن تۋدىرادى. تەك جىلدىڭ باسىنان بەرى ازاماتتارىمىزدان جول قوزعالىسىنا قاتىستى 50 مىڭنان استام شاعىم كەلىپ ءتۇستى. ءوڭىر اكىمدىكتەرى ەلدى مەكەندەردەگى قۇقىق بۇزۋشىلىقتى تىركەيتىن كامەرالار سانىن كوبەيتۋى قاجەت. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردا اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەندەردى بەلسەندى تۇردە پايدالانۋ كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
كولىك مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردا قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 3 200 شاقىرىم جول 4 جولاقتى قوزعالىسقا اۋىستىرىلدى, 5 مىڭنان استام شارشى مەتر ارنايى جولاق, جارىقتى قامتاماسىز ەتەتىن 630-عا جۋىق جول بەلگىسى مەن 1 230 جول بۋفەرى ورناتىلعان. جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن جول-كولىك وقيعالارىن بولدىرماۋ ماقساتىندا قالالار مەن ەلدى مەكەندەردى اينالىپ وتەتىن 52 اينالما جول جانە 32 جاياۋ جۇرگىنشىلەر كوپىرى سالىندى. سونىمەن قاتار جانۋارلاردىڭ جولعا شىعا كەلۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن 1 مىڭ 500 شاقىرىم قورشاۋ مەن 319 مال ايداۋ وتكەلى قامتاماسىز ەتىلدى.
بيىل جالپى جول جوندەۋ جۇمىستارى 12 مىڭ شاقىرىمدى قامتيدى. ونىڭ 7 مىڭ شاقىرىمىندا جۇمىس تولىق اياقتالادى. اتالعان جۇمىستار «الماتى – قاراعاندى», «تالدىقورعان – وسكەمەن», «اقتوبە – اتىراۋ – استراحان» جانە «مەركە – بۋرىلبايتال» سياقتى ماڭىزدى ۋچاسكەلەردەن تۇرادى. ناتيجەسىندە, بۇل جولدار I جانە II تەحنيكالىق ساناتقا اۋىستىرىلىپ, جول قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
اۆتومەكتەپتەر ەسەپكە الىنادى
ەلدەگى جول قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن پىسىقتاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر اۆتومەكتەپتەر مەن تەحنيكالىق بايقاۋ ستانسالارىنىڭ ساپاسىز جۇمىسىنا نازار اۋداردى. اۆتومەكتەپتەرگە قويىلاتىن تالاپتىڭ تومەندەۋى جۇرگىزۋشى دايارلاۋ ساپاسىنا جانە كولىك جۇرگىزۋ مادەنيەتىنە تەرىس اسەرىن تيگىزدى. قازىر وقۋ ورتالىعىن اشۋعا ليتسەنزيا مەن رۇقسات تالاپ ەتىلمەيدى. ونىڭ كوبىندە قاجەتتى ماتەريالدىق بازا جوق. بۇگىندە ساپاسىز دايارلاعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك الىنىپ تاستالعان. وقۋ ءۇردىسى كوبىنە فورمالدى تۇردە وتەدى.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, بارلىق اۆتومەكتەپتى ەسەپكە الۋدى, حالىقارالىق تاجىريبەنى تالداپ, قاجەت بولعان جاعدايدا جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ جانە جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرىن الۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراۋدى تاپسىردى.
و.بەكتەنوۆ اۆتوكولىكتىڭ تەحنيكالىق جاعدايى جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىنە اسەر ەتەتىنىن باسا ايتتى. جىل سايىن اۆتوپارك ءوسىپ كەلەدى. ال اۆتوكولىكتەردى تەحنيكالىق تەكسەرۋ ساپاسىز جۇرگىزىلەدى. تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى باس پايداسىن عانا ويلاپ, دۇرىس جۇمىس ىستەمەيدى.
«جولداعى قاۋىپسىزدىك جانە ادامداردىڭ ءومىرىن ساقتاۋ ماسەلەسى جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ مۇددەسىنەن بيىك تۇرۋعا ءتيىس. كولىك مينيسترلىگىنە كولىك قۇرالدارىنا تەحنيكالىق تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ساپاسىن ءتيىمدى باقىلاۋ تەتىگىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ەندى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ايتىلعان ماسەلەلەرگە قاتىستى جۇيەلى ءىس-شارا ازىرلەنەتىن بولادى. بۇگىندە ەلىمىزدە 950 تەحنيكالىق بايقاۋ وپەراتورى جۇمىس ىستەيدى. وسى جىلدىڭ 6 ايىندا 1 ملن 800 مىڭ كولىك قۇرالى تەحنيكالىق بايقاۋدان وتكەن. 23 مىڭنان استامى تەحنيكالىق جارامسىز بولىپ تانىلعان. تەحنيكالىق بايقاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ فاكتىلەرىن بولدىرماۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسى ازىرلەندى. وندا تەحنيكالىق بايقاۋ وپەراتورىن ءتيىستى رۇقسات قاعازدارىنان ايىرۋ جانە ايىپپۇل مولشەرىن 10 اەك-تەن 100اەك-كە دەيىن ۇلعايتۋ قاراستىرىلعان.
ورمان ءورتىنىڭ الدىن الۋ كۇشەيدى
ەلدەگى ورمان قورىنىڭ جالپى اۋدانى 30 ملن گەكتاردى قۇرايدى. بۇگىندە ءورتتى ەرتە انىقتاۋ جۇيەسىمەن بارلىق ورمان القاپتارىنىڭ تەك 2%-ى عانا قامتىلعان. سوڭعى جاعداي بويىنشا 160-قا جۋىق ءورت تىركەلدى, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 4 ەسە از. ءورتتىڭ الدىن الۋ جانە جەدەل دەن قويۋ ءۇشىن توتەنشە جاعداي مينيسترلىگىنىڭ سۋ توگەتىن قۇرىلعىلارى بار 34 اۋە بورتى تۇراقتى دايىندىقتا تۇر. 37 ورمان شارۋاشىلىعىندا كۇزەت ۇيىمداستىرىلعان. ەرىكتى ءورت ءسوندىرۋ قۇرىلىمدارىنا قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. بيىل وسىنداي قۇرىلىمنىڭ 43-ءى پايدا بولدى. 26 ءورت ءسوندىرۋ بەكەتى اشىلدى. ەلدى مەكەندەردە بارلىعى 252 قۇرىلىم جۇمىس ىستەيدى. وتكەن جىلى ولارعا زاڭدى تۇلعا مارتەبەسى بەرىلدى.
ۇكىمەت باسشىسى وتىرىس نازارىن ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ جەتكىلىكسىز ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋىنا اۋداردى. ءورت سوندىرۋگە ارنالعان زاماناۋي جابدىقتىڭ بولماۋى وتكەن جىلعى تابيعي اپاتتاردىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى بولدى. سول كەزدە 116 مىڭ گەكتاردان استام ورمان قورى جانىپ كەتتى. ورتپەن كۇرەستە 15 ادام قازا تاپتى. ەكولوگياعا كەلتىرىلگەن زياندى ەسەپتەمەگەندە, ماتەريالدىق زالالدىڭ ءوزى 160 ملرد تەڭگەدەن اسىپ تۇسكەن.
ء«ورت سوندىرۋدە پيلوتسىز ۇشاتىن اپپاراتتى كەڭىنەن پايدالانۋ قاجەت. ول ورمان مەن دالانى اۋەدەن تولىق تەكسەرىپ-قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى سالاسىندا پايدالانۋ ءۇشىن پيلوتسىز ۇشاتىن اپپاراتتىڭ الەۋەتى زور. سوندىقتان ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى قازاقستاندا دروندار ءوندىرىسىن لوكاليزاتسيالاۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋى كەرەك», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار سمارت جۇيەلەردى قولدانۋدىڭ تيىمدىلىگىن دە ايتتى. وت وشاعىن ۋاقتىلى انىقتاۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىگىن پايدالانۋ قاجەت ەكەنىن ەسكە سالدى.
قازگيدرومەتتىڭ مالىمەتىنشە, ەلدىڭ باسىم بولىگىندە تامىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ءورت قاۋپى جوعارى بولادى. كەيبىر وڭىرلەر الدىن الۋ ءىس-شارالارىن تيىسىنشە جۇرگىزبەيدى. اباي, جەتىسۋ, قاراعاندى, قوستاناي جانە پاۆلودار وبلىستارىندا تىكۇشاقتارمەن سۋ الۋ ءۇشىن ايدىنداردى تەرەڭدەتۋ جۇمىسى ورىندالماعان. اقمولا, اتىراۋ, سولتۇستىك قازاقستان مەن ۇلىتاۋدا ورتكە قارسى جەر جىرتۋ جۇمىستارى باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. ونسىز دالا نەمەسە ورمان ءورتىن اۋىزدىقتاۋ قيىن بولادى. بىرقاتار وڭىردە وتىن قورىمەن قامتاماسىز ەتۋ, قۋراعان وسىمدىك پەن قوقىستان تازارتۋ جۇمىسى ءالى تولىق اياقتالعان جوق. ۇكىمەت باسشىسى اكىمدەرگە بۇل جۇمىستى جانداندىرۋدى تاپسىردى. ترانسشەكارالىق ورتكە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. قازاقستان رەسەيمەن 7 591 كم شەكتەسەتىن الەمدەگى ەڭ ۇزىن قۇرلىق شەكاراسىنا يە. ازىرگە شەكارالىق اۋماقتاردا ءورت تىركەلگەن جوق. ايتسە دە, جەدەل دەن قويۋ ءۇشىن كۇش پەن قۇرالدىڭ تۇراقتى دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. سونداي-اق رەسەيلىك ءتيىستى قىزمەتپەن ۋاقتىلى اقپارات الماسۋ ماڭىزدى.
وتىرىس سوڭىندا پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت پەن وبلىس اكىمدەرىنە تابيعي ورتكە قاتىستى بىرقاتار مىندەت جۇكتەدى.