جىل سايىن قايتالاناتىن كوكتەمگى سۋ تاسقىنى بيىل ادەتتەگىدەن جويقىن بولدى. اپات وڭىردەگى بىرنەشە ەلدى مەكەندى باسىپ قالىپ, قىرۋار تۇرعىن ءۇي سۋ استىندا قالدى, تىرنەكتەپ جيناعان مال-م ۇلىك شىعىنعا ۇشىرادى.
قالىڭ قاردىڭ كوبەسى سوگىلگەن ۋاقىتتا اتباسار, ساندىقتاۋ, تسەلينوگراد اۋداندارىنىڭ الدەنەشە ەلدى مەكەندەرىنە قاۋىپ تونەتىنى بار. جىلداعى ادەت – وسى.
وبلىستىڭ بارلىق اۋدانىنداعى توعانداردىڭ توزىعى جەتكەن. توزعان توعاندار قۇلديلاپ قۇيىلعان قىزىل سۋدىڭ ەكپىنىنە شىداماسا, 8 اۋدانداعى 24 ەلدى مەكەنگە قاۋىپ تونەر ەدى. اتاپ ايتقاندا, ارشالى اۋدانىنداعى «باتپاكول», استراحان اۋدانىنداعى «قىزىلجۇلدىز», بۋراباي اۋدانىنداعى «ۆەدەنوۆكا», «كەنەسارى», «ششۋچينسك ساياجايلارى», «فرولوۆسكوە», بۇلاندى اۋدانىنداعى «يۆانكوۆ», ەسىل اۋدانىنداعى «سولەنايا بالكا», «چاپاەۆسكايا-2», ساندىقتاۋ اۋدانىنداعى «ماكسيموۆسكوە», شورتاندى اۋدانىنداعى «دامسا» جانە «نەگىزگى» توعاندارىنىڭ ۋاقىت تەزىنە شىداماي, ونداعان جىلدار بويى جوندەۋ كورمەگەندىكتەن, قابىرعالارى ارسا-ارسا بولىپ قاۋساپ تۇرعانىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ال بۇل جاي قىزىل سۋدىڭ قاۋپىن قالىڭداتا تۇسپەك. وبلىس اۋماعىندا توقسانعا جۋىق گيدروتەحنيكالىق توعاندار بولعانىمەن, ولاردىڭ بىرقاتارى سۋ جيناقتاۋعا قاۋقارسىز بولىپ شىقتى. قورعالجىن اۋدانىنىڭ ءبىر وزىندە عانا 5 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىمدى ەسەپتەن الدەقاشان شىعارىپ تاستاۋعا بولار ەدى.
مامانداردىڭ ساراپتاماسىنا قاراعاندا, ءوڭىردى باسىپ وتەتىن 25 وزەن 11 مىڭنان اسا تۇرعىنى بار 95 ەلدى مەكەنگە قاۋىپ ءتوندىردى. ونىڭ ىشىندە جىل سايىن جاعالاۋدا ءجۇرىپ كەتەتىن, كوكتەم سايىن ارناسىنان اسىپ-تاسىپ جاتاتىن جاباي, نۇرا جانە ەسىل وزەندەرىنىڭ بويىنداعى قاۋىپ زور ەدى. ەندى مىنا ءبىر جايعا نازار اۋدارايىق. ءار كوكتەم سايىن اۋزىمىز كۇيىپ جاتسا دا سىلبىرلىقتان اسا الماي وتىرمىز. جاباي مەن نۇرا وزەندەرىنىڭ اڭعارلارىن كەڭەيتۋ, تاياز جەرلەرىن تەرەڭدەتۋ جۇمىسى 2021 جىلى جوسپارلانعان ەكەن. ارادا ءۇش جىل وتكەنىمەن, وڭ ساراپتاما قورىتىندىسى بار جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كەشەۋىلدەي بەردى. جاباي وزەنىنىڭ تاسۋى سالدارىنان انەبىر جىلى اتباسار قالاسىن توپان سۋ باسىپ قالدى. قانشاما تۇرعىن ءۇي قۇلادى. ايتسە دە, اۋزى كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدىنى ۇعار ەمەس. قالا مەن بوريسوۆكا سەلوسىنىڭ ماڭىنداعى جاباي وزەنىنىڭ ساعاسىن تەرەڭدەتۋگە بايلانىستى جوبا جاسالعانىمەن, مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكىزىلمەدى.
تاعى ءبىر ەلەڭ ەتكىزەتىن جاي كوكشەتاۋ, ستەپنوگورسك قالالارى مەن قورعالجىن اۋدانىندا ورىن الدى. بۇل جەرلەردە حالىقتى اپات جايلى حابارلاندىرۋ جۇيەسى سىن كوتەرمەيتىن. جالپى, ايماقتى تولايىم قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءالى دە 278 دابىل قۇرىلعىلارى قاجەت ەكەن. اسىرەسە, بۋراباي, زەرەندى, اتباسار جانە تسەلينوگراد اۋداندارىنا وسىنداي قۇرىلعىعا دەگەن قاجەتتىلىك باسىم.
سۋ تاسقىنىنان جىل سايىن زارداپ شەگەتىن ءوڭىردىڭ جىلناماسىنا نازار اۋدارايىق. 2014 جىلى اتباساردا 395 تۇرعىن ءۇي سۋ استىندا قالىپ, ونىڭ 209-ى جارامسىز بولىپ قالدى. جاز شىعا ءتورت 45 پاتەرلىك كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. مەديتسينالىق كوللەدجىنىڭ بۇرىنعى جاتاقحاناسى 29 وتباسىنا لايىقتالىپ قايتا جابدىقتالدى. 2017 جىلى اپات تاعى قايتالاندى, 636 ءۇي قىزىل سۋدىڭ استىندا قالدى. ونىڭ 459-ى جارامسىز دەپ تانىلدى. ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ون ءبىرىنشى 45 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇي سالىندى. وسى جۇمىسقا 1 ملرد 187 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىندى. بيىل دا اتباسار تاسقىننىڭ تاقسىرەتىن تارتىپ وتىر. «اسار اقمولا» قوعامدىق قورى 428 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىپ, كوكتەمگى تاسقىننان جاپا شەككەندەرگە بەرىلەتىن بەس 100 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قولعا العان. جوبانىڭ قۇنى – 1 ملرد 326 ملن تەڭگە.
جارقايىڭ اۋدانىندا دا كوكتەمگى سۋ تاسقىنى بۇرىن-سوڭدى بولماعان الاپات قارقىنمەن ءتوندى. اپاتتىڭ سالدارىنان اۋداننىڭ ەلدى مەكەندەرىندەگى 62 ءۇي جارامسىز بولىپ قالدى. 9 ەلدى مەكەن سۋ تاسقىنىنىڭ زاردابىن كورىپ وتىر. بۇلار – ۇشقاراسۋ, وترادنىي, قۇمسۋات, دالاباي, ناحيموۆكا, تاسسۋات, لۆوۆسكوە, گاستەللو, پريگورودنىي ەلدى مەكەندەرى. اۋداندىق اكىمدىككە 186 تۇرعىن ءوتىنىش جاساعان. ولاردىڭ 185-ىنە 68 302 000 تەڭگە ماتەريالدىق كومەك كورسەتىلگەن. ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ ءبىرى كومەكتەن باس تارتقان. بۇل اۋداندا دا اۋىل تۇرعىندارىنا 109 ءۇي سالىپ بەرۋدى «اسار اقمولا» قوعامدىق قورى قولعا الىپ وتىر. تاسقىن زاردابىن شەككەن 130 وتباسىنىڭ شىعىنىن وتەۋ ءۇشىن ۇكىمەت قورىنان قاراجات بولىنگەن. 185 تۇرعىنعا 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە بىرمەزگىلدىك جاردەماقى تولەنگەن. تۇرعىندارعا «بىرلىك جارقايىڭ» قوعامدىق قورى دا قولۇشىن سوزىپ جاتىر.
بۇگىندە 30 وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلدى. 201,9 ملن تەڭگە ماتەريالدىق شىعىن وتەلدى. «اسار ۇمە» قوعامدىق قورى 27 وتباسىنا باسپانا ساتىپ الۋ ءۇشىن 176 ملن تەڭگە قاراجات ءبولدى. «بىرلىك جارقايىڭ» قوعامدىق قورى 650 مىڭ تەڭگە قارجى ءبولىپ, تاعى ءبىر وتباسىنا ءۇي ساتىپ اپەردى. وسى ارادا ەل ىشىندەگى بىرلىك تۋرالى ءبىراۋىز ءسوز ايتا كەتۋگە بولادى. ەل باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتى جالپاق جۇرت بولىپ جۇمىلا كوتەرىپ جەڭىلدەتۋگە تىرىسىپ جاتىر. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قورى ەسەبىنەن 15 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, قىزىل سۋدىڭ قىرسىعىنان جاپا شەككەن وتباسىنا كومەك كورسەتىلدى.
الداعى ۋاقىتتا اۋدانداعى پريگورودنوە سەلوسىندا تۇتاس شاعىن اۋدان بوي كوتەرمەك. قازىر مۇندا ەكىپاتەرلىك 15 ءۇي سالىنىپ جاتىر. بۇل پاتەرلەر باسپانالارى جارامسىز بولىپ قالعان وتباسىلارىنا بەرىلەدى. شاعىن اۋداندا 30 پاتەر بوي كوتەرمەك. وسىلايشا, تاسقىن سۋدىڭ تاقسىرەتىن تارتقانداردىڭ ماسەلەسى شەشىلەدى. قازىر تۇرعىن ۇيلەردىڭ قابىرعاسى قالانىپ, شاتىرى جابىلىپ جاتىر. قۇرىلىس الاڭىنىڭ جەتەكشىسى دۇيسەنبەك ماقىشەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, الدىن الا جاسالعان كەستە بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەدى. قىرۋار قۇرىلىس جۇمىسى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە اياقتالماق.
اقمولا وبلىسى