«كلاسسيكتەردى» نە كۇتىپ تۇر؟

قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن جالعىز عانا التىنعا قول جەتكىزگەنىمىز ءمالىم. 1996 جىلى اتلانتا وليمپياداسىنىڭ فينالىندا جەرگىلىكتى بالۋان دەننيس حولدى الىپ ۇرعان يۋري مەلنيچەنكو الىستاعى امەريكادا قازاق ەلىنىڭ ءانۇرانىن شىرقاتتى. عاسىرلار توعىسىنداعى سيد­نەيدەگى سايىستان قورجىنىمىز بوس قايتسا, 2004 جىلى افينادا قوس ساڭلاعىمىز جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ەجەلگى ەللادا ەلىندە گەورگي تسۋرتسۋميا كۇمىسپەن كۇپتەلسە, محيتار مانۋكيان قولانى ەنشىلەدى. 2008 جىلى بەيجىڭدە نۇرباقىت تەڭىزباەۆ ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. بىراق ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ ازەربايجاندىق ۆۋگار راگيموۆتىڭ دوپينگ قولدانعانى انىقتالىپ, ول اتاعىنان ايىرىلدى. ءسوي­تىپ, نۇرباقىت قولا مەدالىن كۇمىسكە الماستىردى. 2012 جىلى دانيال گادجيەۆ ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەدى. ال 2016 جانە 2021 جىلى ريو-دە-جانەيرو مەن توكيودا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىنان «كلاسسيكتەرىمىز» قۇرالاقان ورالدى.

وتاندىق گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرىنىڭ كەيىنگى ەكى وليمپياداداعى سۇرەڭسىز ونەرى كورەرمەن كوڭىلىنە سەلكەۋ ءتۇ­سىردى. ادەتتە «بالۋاندار ەلىنىڭ ۇرپا­عىمىز» دەپ ماقتاناتىن ەدىك. الايدا برا­زيليا مەن جاپونيادا وتكەن جارىس­تاردا جىگىتتەرىمىز جىگەرسىزدىك تانىتىپ, ءوز جانكۇيەرلەرىن جەرگە قاراتتى. فران­تسيانىڭ باس شاھارىندا وتەتىن جارىستاردا سوڭعى كەزدەردەگى ساتسىزدىكتىڭ سەڭىن سوگىپ, ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ميسسياسى قازاقستاننىڭ ءتورت اپايتوسىنە جۇكتەلىپ وتىر. ال ەندى «سەنىم ارتقان سەركەلەرىمىز پاريجدە ەلىمىزدىڭ كوك باي­راعىن جەلبىرەتە الا ما, ولاردىڭ وسى دوداداعى باستى قارسىلاستارى كىمدەر بولادى؟» دەگەن ماسەلەنى تالقىعا سالايىق.

60 كگ سالماق دارەجەسىندە ايدوس سۇل­تانعالي سايىسقا تۇسەدى. 28 جاستاعى سىر بويى ساڭلاعى 2018 جانە 2022 جىلدارداعى الەم چەمپيوناتتارىندا قولا مەدالدى موينىنا ىلسە, 2021 جىلى ازيا چەمپيونى اتاندى. وليمپيا ويىندارىنا ول العاش رەت قاتىسقالى وتىر. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن توكيوداعى تارتىستا ەل نامىسىن مەيرامبەك ايناعۇلوۆ قورعادى. ءوزىنىڭ باستى باسەكەلەسىنەن باسىم تۇسكەننەن كەيىن ايدوس پاريجدە ونەر كورسەتەتىن بالۋانداردىڭ تىزىمىنە قوسىلدى.

اسا جەڭىل سالماقتا جۇلدىزداردىڭ قالىڭ شوعىرى كۇرەسەدى. سولاردىڭ اراسىنان جاپونيالىق كەنيچيرو فۋ­ميتا مەن قىرعىزستاندىق جولامان شارشەن­بەكوۆتىڭ ەسىمى ەرەكشە اتالىپ وتىر. 28 جاستاعى كۇنشىعىس ەلىنىڭ وكىلى توكيو وليمپياداسىندا كۇمىس مەدالدى يەلەندى. فينالدا ونى ۇتقان كۋبالىق لۋيس ورتا سانچەس باسقا سالماققا اۋىستى. فۋميتانىڭ ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى (2017, 2019), سول جارىستىڭ كۇمىس (2023) جانە قولا (2022) جۇلدەگەرى دەگەن اتاعى بار. جاپون جىگىتى ازيادا دا ەكى رەت الدىنا جان سالمادى.

قىرعىزدىڭ قىرانى كەيىنگى ەكى الەم چەمپيوناتىندا (2022, 2023) قارسىلاس شاق كەلتىرمەسە, ونىڭ الدىنداعى ەكى جارىستا (2018, 2021) كۇمىس مەدالدى ولجالادى.

60 كگ سالماقتا كۇرەسەتىن وزگە بالۋاندار: سادىق لالاەۆ (رەسەي), گەورگي تي­بيلوۆ (سەربيا), مەحدي موحسەن نەدجاد (يران), رايبەر رودريگەس (ۆەنەسۋەلا), كە­ۆين دە ارماس (كۋبا), ابدەلكارىم فەرات (ال­جير), موامەن موحاممەد (مىسىر), ەنەس بازار (تۇركيا) جانە سەۋنگ ري (سول­تۇستىك كورەيا).

67 كگ سالماقتىڭ كوشباسشىسى مەيىر­جان شەرماحانبەت ليتسەنزياعا يەلىك ەتە المادى. سول سەبەپتى پاريجدەگى دودا قازاقستان بالۋاندارىنىڭ قاتىسۋىنسىز وتەدى. بۇل سالماق دارەجەسىندە ەكى وليم­پيادا چەمپيونى بار. ولار – يراندىق موحاممەد رەزا گەراەي مەن كۋبالىق لۋيس ورتا سانچەس. توكيودا العاشقىسى 67 كگ, ەكىنشىسى 60 كگ سالماقتا توپ جاردى. «ماڭگى توزباس» اتاقتان بولەك گەراەي الەم چەمپيوناتىنىڭ تولىق مەدالدار جيىن­تىعىنىڭ يەگەرى (2021 – التىن, 2022 – كۇمىس, 2023 – قولا), ازيا ويىندارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى (2018), قۇرلىق چەمپيونى (2019). سانچەس – الەم چەمپيونى (2023), پانامەريكا ويىندارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى (2019), پانامەريكا چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇركىن (2018, 2019, 2023) جەڭىمپازى.

22 جاستاعى ازەربايجاننىڭ جاس جۇلدىزى حاسرات جافاروۆتىڭ دا قارقىنى كەرەمەت. بىلتىرعى الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا ول اتاعى جەر جارعان لۋيس ورتا سانچەستەن عانا ۇتىلدى. ونىڭ الدىن­دا اتالعان جارىستىڭ قولا مەدالىن موينىندا جارقىراتتى. كەيىنگى ەكى ەۋروپا چەمپيوناتىندا دا جافاروۆتى ەشكىم جەڭە المادى. سونداي-اق وليمپيادانىڭ كۇمىس جانە قولا جۇلدەگەرلەرى – ۋكراينالىق پارۆيز ناسيبوۆ پەن مىسىرلىق موحامەد السايەد, الەم چەمپيوناتتارىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن سەربيالىق ماتە نەمەس پەن گرۋزيالىق راماز زويدزەنىڭ دە ايتارى بار.

67 كگ سالماقتا كۇرەسەتىن وزگە بالۋان­دار: سلاۆيك گالستيان (ارمەنيا), نەس­تور المانسا (چيلي), اندرە مونتانو (ەكۆادور), سۋلەيمان ناسر (تۋنيس), يس­حاك گايرۋ (الجير), ماماداسسا سيلا (فران­تسيا), كيوتارو سوگابە (جاپونيا), امانتۇر يسمايلوۆ (قىرعىزستان) جانە ۆالەنتين پەتريك (مولدوۆا).

77 كگ سالماق دارەجەسىندە دە مارقاس­قالار از ەمەس. جالعىز اقجول ماحمۋ­دوۆ­تىڭ ءوزى نەگە تۇرادى! قىرعىزدىڭ باعىنا تۋعان بالۋان 2021 جىلى توكيودا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى. سودان كەيىن ەكى دۇركىن الەم, ءۇش دۇركىن ازيا چەمپيونى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. بىرەر جىل «اكۋلا» اتانعان ارىندى جىگىتتىڭ قارقىنىنا ەشكىم توتەپ بەرە المادى. تەك بيىل كوكتەمدە بىشكەكتە وتكەن ازيا بىرىنشىلىگىنىڭ اقتىق سىنىندا ماحمۋدوۆ ءوز جەرىندە, ءوز ەلىندە, ءوز جانكۇيەرلەرىنىڭ كوز الدىندا ويدا-جوقتا جاپونيالىق ناو كۋساكادان جەڭىلدى. بارشا جۇرتى بۇل ساتسىزدىكتى سەنساتسياعا بالادى. بازبىرەۋلەر «اكۋلانىڭ» باسىنان باعى تايدى, ونىڭ ءداۋىرى اياقتالدى» دەپ توپشىلاسا, ەندى بىرەۋلەر «داڭقتى سپورتشى وليمپيادانىڭ قارساڭىندا «كوزىرلەرىن» اشپاۋ ءۇشىن كۋساكادان ادەيى جەڭىلدى. كۇرەستىڭ «كوكەسىن» ول پاريجدە كورسەتەدى!» دەگەن پىكىر ايتتى. اقجول قازىر 25 جاستا. ونىڭ ناعىز قىلشىلداپ تۇر­عان شاعى.

بۇل سالماقتا تۇركيالىق بۇرحان اقبۇ­داق (الەم چەمپيونى, الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ەۋروپا چەمپيونى), ازەر­بايجاندىق سانان سۋلەيمانوۆ (الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇل­دەگەرى, ەۋروپا چەمپيونى) جانە ماجار­ستاندىق لەۆاي زولتاننىڭ دا (الەم جانە ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ ءفيناليسى) پاريجگە جاي قىدىرىپ قايتۋ ءۇشىن بارماعانى انىق. وعان ءتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن ۇلتى ارميان ءۇش بالۋاندى قوسىڭىز. ولار – ارمەنيالىق مالحاس امويان (الەم چەمپيونى, الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى, ەۋروپانىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى), وزبەكستاندىق ارام ۆاردانيان (الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى) جانە بولگاريالىق ايك مناتساكانيان (الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى).

مىنە, ءبىزدىڭ دەمەۋ جادىراەۆقا وسىنداي اتاعىنان ات ۇركەتىن اپايتوستەرمەن ايقاسۋعا تۋرا كەلەدى. دەسەك تە جەتىسۋ وبلىسى جاركەنت ءوڭىرىنىڭ بالۋانى دا «قارا جاياۋ» ەمەس. 34 جاستاعى ساقا سپورتشى تالاي ءىرى دۇرمەكتەردە ىسىلعان. ول – الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ازيا بىرىنشىلىگىندە ەكى رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى, توكيو وليمپياداسىندا باق سىنادى.

77 كگ سالماقتا كۇرەسەتىن وزگە بالۋان­دار: يوسۆانيس پەنيا فلورەس (كۋبا), دجاير كۋەرو (كولۋمبيا), ابدەلكريم وان­كالي (الجير), ماحمۋد ابدەلراحمان (مى­سىر), دجونني ساركيننەن (فينليانديا) جانە امين كاۆيانينەجاد (يران).

87 كگ سالماقتا نۇرسۇلتان تۇرسىنوۆقا سەنىم ارتىلىپ وتىر. 33 جاستاعى سەمەي ءوڭىرىنىڭ تۋماسى دا توكيوداعى ويىنداردا ونەر كورسەتكەن. بىراق قادامى ءساتتى بولمادى. ەندى وسى جولى قازاق بالۋانى وزىنە بەرىلگەن مۇمكىندىكتى ۇتىمدى پايدالانادى دەگەن ويدامىز. وسىعان دەيىن ازيا چەمپيوناتىندا 1 التىن, 2 كۇمىس جانە

2 قولانى ولجالاعان نۇرسۇلتان پاريجدە اتوي سالادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.

2016 جىلى ريو وليمپياداسىندا كۇمىس جانە 2021 جىلى توكيو وليمپياداسىندا التىن العان جان بەلەنيۋك ءوزىنىڭ ءۇشىنشى جارىسىنا اتتانىپ بارادى. 33 جاستاعى ۋكراينانىڭ ماقتانىشى الەم چەمپيوناتتارىندا 2 التىن, 1 كۇمىس, 1 قولا مەدالدى يەلەنسە, ەۋروپا بىرىنشىلىكتەرىندە 3 التىن مەن 3 قولانى قورجىنعا سالدى. ەۋروپا ويىندارىندا 1 التىن مەن 1 كۇمىستى ەنشىلەدى. بىلتىرعى بەلگرادتاعى الەم چەمپيوندارى تۇركيالىق ءالي چەنگيز بەن گرۋزيالىق داۆيد لوشونتسي, سول جارىستاردىڭ جۇلدەگەرى بولگاريالىق سەمەن نوۆيكوۆ پەن يراندىق اليرەزا ءموحمامادپيانيدىڭ (يران) دە كوزدەگەنى  باس جۇلدە. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, پاريجدە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋگە ەڭ لايىقتى «كلاسسيكتەر» – وسىلار. بۇل سالماقتا رافيگ گۋسەينوۆتىڭ دە بارىن ۇمىتپايىق. ازەربايجاننىڭ وكىلى – توكيو وليمپياداسىندا (1 كۇمىس ), الەم (2 التىن, 1 كۇمىس) مەن ەۋروپا (3 التىن, 1 قولا) چەمپيوناتتارىندا, ەۋروپا ويىندارىندا (1 كۇمىس) اتوي سالعان بالۋان. دەسەك تە 36 جاستاعى ارداگەر سپورتشىعا جاس جولبارىستارمەن ارپالىسۋ وڭاي بولماسى انىق.

87 كگ سالماقتا كۇرەسەتىن وزگە بالۋاندار: سپەنسەر ۆۋدس (اقش) كارلوس مۋنوس (كولۋمبيا), باشير سيد ازارا (الجير), موحامەد مەتۆاللي (مىسىر), الەكساندر كوماروۆ (سەربيا), ميلاد اليرزاەۆ (رەسەي), حايتاو تسيان (قىتاي), كيريلل ماسكەۆيچ (بەلارۋس) جانە اركاديۋش كۋلينيچ (پولشا).

عالامدىق دودادا 97 كگ سالماق دارە­جەسىندە كۇش سىناساتىندار اراسىندا تاۋ تۇلعالار از ەمەس. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ارتۋر الەكسانياندى اتاپ وتكەن ءجون. ول وليمپيادادا 3 رەت (1 التىن, 1 كۇ­مىس, 1 قولا), الەم چەمپيوناتىندا 7 رەت (4 التىن, 3 كۇمىس) جانە ەۋروپا چەمپيو­ناتىندا 10 رەت (7 التىن, 2 كۇمىس, 1 قولا) جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ەۋروپا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى دەگەن اتاعى تاعى بار. وسى جايتتىڭ بارلىعىن ەسكەرسەك, 32 جاستاعى گيۋمريدىڭ تۋماسىن پاريج وليمپياداسىنىڭ ءسوزسىز ءفاۆوريتى دەپ ەسەپتەۋگە بولادى.

بىلتىرعى الەم چەمپيوناتىندا ارمەنيانىڭ الىبىنا گابريەل روزيلو جەر سيپاتىپ كەتكەن ەدى. سوعان دەيىن تەك پانامەريكا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى دەگەن عانا اتاعى بولعان كۋبا قابىلانى وسى جولى دا سول ناتيجەسىن قايتالاۋعا تىرىساتىنى ءسوزسىز. سونداي-اق چەمپيوندىق اتاقتان ۇمىتكەرلەر قاتارىندا يران­دىق موحاممادحادي ءساراۆيدىڭ دە (وليم­پيادانىڭ قولا جۇلدەگەرى, الەم چەم­پيونى, سول جارىستىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى) ەسىمى اتالىپ وتىر.

97 كگ سالماقتا كۇرەسەتىن وزگە بالۋان­دار: ابۋباكار حاسلاحانوۆ (بەلارۋس) ماگومەد مۇرتازاليەۆ (رەسەي), كەۆين مەحيا (گوندۋراس), الان ۆەرا گارسيا (اقش), فادي رۋابا (الجير), موحامەد گابر (مىسىر), روبەرتي كوبلياشۆيلي (گرۋزيا), مينداۋگاس ۆەنتسكايتيس (ليتۆا), رۋستام اسساكالوۆ (وزبەكستان), سىنچجۋن كيم (وڭتۇستىك كورەيا), ارۆي ساۆولاينەن (فينليانديا) جانە ۋزۋر جۇزۋپبەكوۆ (قىرعىزستان).

130 كگ سالماقتا ءبىز تاريحي وقيعانىڭ كۋاسى بولۋىمىز ابدەن مۇمكىن. 41 جاستاعى ميحاين نۋنەس لوپەس ءوزىنىڭ التىنشى وليمپياداسىنا اتتانىپ بارادى. 2004 جىلى ول شيرەك فينالدا سۇرىنسە, ودان كەيىنگى ويىندارىندا قارسىلاس شاق كەلتىرگەن جوق. وسىلايشا, كۋبانىڭ الىبى جاپونيالىق ايەلدەر كۇرەسىنىڭ شەبەرى كاوري يتەنىڭ كورسەتكىشىن قايتالادى. ال ەرلەردىڭ بىردە-بىرەۋىنە ونداي باق بۇيىرماعان ەدى. تىپتەن داڭقى جەر جارعان يۆار يۋحانسسون, كارل ۆەستەرگرەن, الەكساندر مەدۆەد, الەكساندر كارەلين, بۋۆايسار سايتيەۆ سىندى ساڭلاقتارعا بۇل بەلەس باعىنبادى. ءتورتىنشى رەت تەڭدەسسىز دەپ تانىلعان لوپەس ەندى بەس دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى اتانۋدى كوزدەيدى.

بىراق باس جۇلدەنى ولجالاۋ ميحاين نۋنەس لوپەسكە وڭاي بولمايتىنى انىق. سەبەبى بۇل جارىستا ونىڭ ەكى باستى قارسىلاسى بار. ولار – ريزا كاياالپ پەن ءامين ميرزازادە. 34 جاستاعى تۇركيانىڭ تارلانبوزى وليمپيادادا 3 رەت (1 كۇمىس, 2 قولا), الەم چەمپيوناتىندا 10 رەت

(5 التىن, 2 كۇمىس, 3 قولا) جانە ەۋروپا چەمپيوناتىندا 13 رەت (11 التىن, 2 كۇمىس) ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىندى. 26 جاستاعى يراننىڭ پەحلەۆانى – الەم چەمپيونى جانە سول جارىستىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى جانە قۇرلىقتىق ەكى دۇركىن چەمپيونى. قالعان الىپتار ولارعا جارىتىپ قارسىلىق كورسەتە المايدى دەپ ويلايمىز.

130 كگ سالماقتا كۇرەسەتىن وزگە بالۋاندار: ادەلاتيف موحامەد (مىسىر), لينچجە مەن (قىتاي), كولتون شۋلتس (اقش), ياسماني اكوستا (چيلي), ءامين گەننيكي (تۋنيس), ۋساما اسساد (ماروككو), سەرگەي سەمەنوۆ (رەسەي), ءالىمحان سىزدىقوۆ (قازاقستان), سىنچان لي (وڭتۇستىك كورەيا), الين الەكسۋك چۋراريۋ (رۋمىنيا), ساباح شارياتي (ازەربايجان) جانە پاۆەل حلينچۋك (بەلارۋس).