ديدارعايىپ

مەملەكەتتىك تاپسىرىس نە­گى­زىندە «انا ءتىلى» باسپاسىنان جازۋشىنىڭ قوس تومدى­عى شىعارىلىپ, «فوليانت» كىتاپ ۇيىنەن ۇجىمدىق ەستەلىكتەر جيناعى جارىق كوردى. ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى جاستار تەاترىندا سپەكتاكلدەرى قويىلىپ, اكا­دەميانىڭ ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا جازۋشى تۆورچەستۆوسى تۋرا­لى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى.

وسىلاردى ەسكە الىپ تۇرىپ, جيىن وتكەلى تۇرعان الاڭعا قارادىم. سول ساتتە... ءيا, سوندا وسىندا قىزمەت ىستەگەن ءبىر ىسكەر باسشى كوز الدىما كەلىپ, سول ازاماتتىڭ ىقپالىمەن جاڭارىپ, جاڭعىرعان عيماراتقا كوزىم ءتۇستى. ول باققوجا مۇقاي اتىنداعى اۋداندىق مادەنيەت ءۇيى ەدى. ەندى, مىنە, ونىڭ الدىندا جازۋشى ەسكەرتكىشى سالتانات­تى تۇردە اشىلعالى جاتىر. وسىلاردى كورگەندە: «ەگەر سول بىلىكتى باسشى بول­ماعاندا, – دەدىم ىشىمنەن, – بۇگىن بۇ­لار مىنا اۋدان ورتالىعىندا بۇ­لاي اس­قاقتاپ تۇرماس ەدى-اۋ. ءيا, سولاي. ەن­دەشە, ەلگە قازىر مادەنيەت ۇيىندەگى اتاۋ مەن ەسكەرتكىشكە باستاماشى بولعان سول عا­زيز جان تۋرالى نەگە ايتپاسقا؟!». وسى ويمەن مىنبەگە قاراي بەتتەدىم.

* * *

2018 جىلعى مامىر ايى ەدى. الما­تى­دان ايتاقىن اعا ابدىقال تەلە­فون سوقتى. از-كەم امان-ساۋلىق سۇراس­قان سوڭ: «ەندى ءبىر اپتادان كەيىن, – دەدى ول كىسى قۋانىشتى ۇنمەن, – باس­پا­دان ءبارىمىز­دىڭ ۇستازىمىز, قارت قا­لام­گەر­ ءالنۇر مەيىربەكوۆ اقساقال تۋرالى ەستەلىكتەر جيناعى جارىق كورەدى. قۇراستىرۋشىسى – مەن. دەمەۋشىسى – توققوجا ەستەنوۆ اتتى ەلگە بەلگىلى ازامات. وسى ايدىڭ اياعىندا, مىنە, سول كىتاپتى الىپ نارىنقولدا ونىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزبەكشىمىز. سوعان كەل. جاراي ما؟!».

مىنا حاباردى ەستىگەندە ەلەڭ ەتە ءتۇستىم. ويتكەنى سونىڭ الدىندا بۇل ءوڭىر جەكە اۋدان بولىپ, كەگەننەن جاڭا عانا ءبو­لىنىپ شىققان-تىن. سوعان مارە-سارە بولعان جۇرتتىڭ قۋانىشىندا شەك جوق ەدى. «جاڭادان اشىلعان ­اۋدان, – دەدىم ىشىمنەن وسى وقيعانى ەسكە الىپ. – جانە ونداعى جاڭادان وتكى­زىلۋگە ءتيىس ءىس-شارا... بۇل دۇرىس باستاما ەكەن. بارايىن. كورەيىن». ءسويتتىم دە, استانادان الماتىعا ۇشتىم. ودان نارىنقول...

...اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە ءبىزدى بويشاڭ كەلگەن, كەڭ يىقتى, سوم دەنەلى جىگىت جىلى شىرايمەن قارسى الدى. «جولان وماروۆ دەگەن ىنىلەرىڭىزبىن. مۇندا اكىم بولىپ وسىدان ءبىر اي بۇرىن, ياعني 18 ساۋىردە تاعايىندالدىم», دەدى ءوزىن قىسقا عانا تانىستىرىپ. سودان كوپ كەشىكپەي جينالىس تا باستالعان. ساح­نا تورىندە قاتار وتىرعاندا بايقادىق, ءوڭىر باسشىسى وتە قاراپايىم. ۇستام­دى. وتكىزىلىپ جاتقان ءىس-شاراعا ورىنسىز ارالاسپادى. الاڭدامادى. تاپسىر­عان ادامدارىنا بەك سەنەتىن سياقتى. قىز­مەت­كەرلەرىنە ەركىندىك بەرىپ, ءوزى تەك باقىلاۋشى, جاي كورەرمەن رەتىن­دە وتىردى دا قويدى. «جاقسى قاسيەت!» دەدىك ريزا بولعان ءبىز سوندا ىشىمىزدەن.

جيىندا جەرگىلىكتى تۇرعىندار تارا­پىنان باسپادان جارىق كورگەن ۇجىم­دىق جيناق, ونداعى باستى كەيىپكەر الەكەڭ, ءالنۇر اعا مەيىربەكوۆتىڭ ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىنداعى ەرلىككە تولى ءومىرى مەن بەيبىت كەزەڭدەگى وسى نارىنقول اۋداندىق «سوۆەتتىك شەكارا» گازەتىنە ۇزاق جىل جەتەكشىلىك ەتكەن رەداكتورلىق قىزمەتى تۋرالى كوپ­تەگەن جىلى لەبىز ايتىلدى. سودان كەيىن تۇساۋكەسەردىڭ لەنتا قيۋ ءراسىمى باستالعان. ودان كىتاپتى ەلگە ۇلەستى­رۋ... وسى كەزدە بارىپ ءسوز العان جولان وتكى­زىلىپ وتىرعان مادەني ءىس-شارانى قىسقا دا نۇس­قا سوزبەن قورىتىندىلا­دى دا: «الىس­تاعى اعالارىمىز مۇن­دا كۇندە كەلىپ جاتقان جوق. مۇمكىن بۇل كىسىلەردىڭ بىز­گە ايتار وتىنىشتەرى مەن ۇسىنىستارى بار شىعار. ەندى قوناقتارىمىزدى تىڭ­دايىق», دەدى.

مىنا سوزگە ءبارىمىز دە ىشىمىزدەن: «بارەكەلدى!» دەدىك. سەبەبى ايتار وي جوق ەمەس – بار, ءتىپتى مول ەدى. ول اسى­رە­سە جازۋشى-دراماتۋرگ, مەملەكەتتىك سىي­­لىقتىڭ لاۋرەاتى باققوجا مۇقاي مەن اتاقتى اقىن ەركىن ىبىتانوۆقا قا­تىس­تى ماسەلەلەر بولاتىن. وسى جەردىڭ ايتۋلى پەرزەنتتەرى بۇل تالانت يەلەرى­نىڭ ومىردەن وتكەندەرىنە سول كەزدەرى ­ 9-10 جىلدىڭ ءجۇزى اۋسا دا جۇرتشى­لىقتىڭ ولارعا اۋداننان مەكتەپ, كوشە اتتارىن بەرۋدى سۇراپ جازعان حاتتارىنا جوعارعى جاق نازار اۋدارماي, ۇزىن ارقاۋ, كەڭ تۇساۋعا سالۋمەن كەلە جاتقان ەدى. سول كەلەڭسىزدىكتى مىنا باسقوسۋعا استانا مەن الماتىدان قاتىسۋعا كەلگەندەر اتىنان 4 ادام: ارداگەر جۋرناليست داۋلەت جەلدىكباەۆ, اقىن ايتاقىن ابدىقالوۆ جانە قوعام قايراتكەرلەرى توققوجا ەستەنوۆ پەن رىسبەك سارسەن­باي جەرى­نە جەتكىزە ايتىپ بەردى. ­«بۇل ماسەلەنى قوزعاپ, كوتەرۋدە, جالپى جينالىس حاتتاماسىن تولتىرىپ, ۇسىنىس بەرۋدە مىنا وتىرعان ەلدە ەش كىنا جوق», دەدى ولار. سونىڭ بارىنە وبلىستىق اكىم­دىك پەن مينيسترلىك بىرەسە موراتوريگە سىلتەمە جاساپ, ودان قالسا باستاما تومەننەن باستاۋ الۋعا ءتيىس دەگەن ونداعى بار نارسەگە تۇسىنىكسىز ءۋاج ايتىپ, اقىر سوڭىندا ءبىز نۇسقاۋ بەرە المايمىز, جەرگىلىكتى جەر ءوزى شەشسىن دەپ كەرى قايتارادى دا وتىرادى. ادام كۇلەر­لىك جاعداي. ءموراتوريدىڭ بىتكەنىنە مىنە, ەكى جىل. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جالپى جينالىستاعى ۇيعارىمى باستامانىڭ تومەننەن باستاۋ الۋى ەمەي نەمەنە؟ بيلىكتىڭ جەرگىلىكتى جەر ءوزى شەش­سىن دەگەنى قاي ساسقانى؟ ۇكىمەتتىڭ قۇپ­تاي­تىن قۇجاتىنسىز اۋدان ءوز بەتىنشە قالاي قيمىلداي الادى؟

مىنبەدەگى اعالارىنىڭ مىنا ءسوزىن ەستىگەن جولان: ء«تۇسىندىم», دەدى. ءسويت­تى دە: ء«يا, ءبارىن ۇقتىم. الداعى ۋاقىت­تا بۇل ماسەلە نازارىمىزدا بولادى. ابىرجىماڭىزدار, ايتقاندارىڭىز­­دىڭ وڭ شەشىمى تابىلىپ قالار. تەك جو­­عار­عى جاققا جىبەرىلگەن قاعازداردى ىز­دەپ ­تاۋىپ, ولارمەن تانىسۋ ۋاقىت الما­سا...». مىنا ءسوزدى ەستىگەن ايتاقىن اعا سول ساتتە ماعان قارادى دا يەك قاقتى. بۇل مەڭزەۋدى تۇسىنگەن مەن سومكەمدى اشتىم. ءسويتتىم دە, ونداعى وبلىستىق اكىمدىك پەن مينيسترلىك جانە ۇكىمەتكە كەيىنگى 7-8 جىلدان بەرى جولدانعان قۇجات­تار مەن ولاردىڭ جاتتاندى جاۋاپتار كوشىرمەسى بار پاپكانى جولاننىڭ ­الدىنا اپارىپ قويدىم. مۇنى كورگەن ول ونداعى قاعازداردى پاراقتاپ, ولارمەن سول جينالىس ۇستىندە-اق دەن قويىپ تانىسا باستادى.

...ارادا اربانىڭ دوڭگەلەگىندەي اينالىپ اي, سودان سوڭ جىلجىپ جىل وتكەن. ءبىز, ىنتالى توپ مۇشەلەرى جو­عا­رىداعى جاعدايدان حابار بول­ما­عان سوڭ: «بۇل ۋادە دە الدىڭعى شىعا­رىپ­سالما جاۋاپتاردىڭ كەبىن قۇشقان شى­عار», دەپ ۇندەمەي قويعانبىز. ءبىر كۇنى ەلورداعا ايتاقىن اعانىڭ تەلە­فون سوققانى... قۋانىپ تۇر! ء«سۇيىن­شى! دەدى ول كىسى القىنىپ. – جولان باتىر­دىڭ بىلتىرعى ۋادەسى بار ەمەس پە؟ مىنە, سونى ول ورىندادى! جىگىت ەكەن!!! جاڭا ءوزى نارىنقولدان الماتىداعى ماعان حابارلاسىپ: «وتكەن كۇزدە اۋىل اقساقالدارىنىڭ ريزاشىلىعىمەن ولاردىڭ باققوجا اعاعا اۋدان ورتا­لى­عىنداعى, ال ەركىن اعامىزعا قارا­ساز­داعى مادەنيەت ۇيلەرىنىڭ اتىن بەرۋ جونىندەگى ۇيعارىمدارىن ءتيىستى ورگان­دارعا جىبەرگەن ەدىك, – دەدى. – ۇكىمەت سول وتىنىشتەرىمىزدىڭ بىرەۋىن قانا­عات­تاندىردى. نارىنقولداعى مادەنيەت سارايى بۇدان بىلاي جازۋشى-دراماتۋرگ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى باققوجا مۇقايدىڭ 70 جىلدىعى­نا وراي سول كىسىنىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن ­بولدى. ەندىگى كەزەك ەركىن اعامىزدىكى. كەلەسى جىلى اقىننىڭ 85 جىلدىق مەرەيتويى عوي. بۇيىرتسا سول ۋاقىتتا جاقسى حابار بولىپ قالار». ەستىپ تۇرسىڭ با مەنىڭ ءسوزىمدى, ءىنىم؟ اكىم جاڭا عانا, مىنە, وسىلاي دەدى. سوندىقتان تەز الماتىعا جەت. اقىلداساتىن شارۋالار بار».

مىنا ءسوزدى ەستىگەندە جان قالا ما؟ دەرەۋ ەلوردادان الماتىعا قاراي قۇس­تاي ۇشتىق. جەتكەن سوڭ سوندا باققوجا اعانىڭ شاڭىراعىن ۇستاپ وتىرعان نۇرجامال تاتەمىزدىڭ ۇيىندە جەرلەس­تەر: ايتەكەڭ, رىسبەك, باتىق, دۇيسەن, جاناربەك, باقىت – ءبارىمىز باس قوسىپ, اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ جاڭا اتاۋ­مەن اشىلۋىنا دايىندىق جۇمىستا­رىن جۇرگىزدىك. سويتتىك تە, ول ءىس-شاراعا باراتىن دەلەگاتسياعا كورنەكتى اقىن-دراماتۋرگ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ ­لاۋرەاتى نۇرلان اعا ءورازاليندى باسشى ەتىپ جولعا شىقتىق.

5-6 ساعات جول ءجۇرىپ, نارىنقولعا دا جا­قىنداعانبىز. ەڭ سوڭعى ايالداما – 280-شاقىرىمداعى رايىمبەك بابا ەسكەرتكىشى ەتەگىندە ءبىر توپ ادام تۇر ەكەن. بۇل قۇرمەتتى قوناقتاردى قارسى الامىز دەگەن اۋدان اكىمى جولان وماروۆ پەن اقساقالدار القاسىنىڭ مۇشەلەرى جانە فەرمەرلەر مەن مۇعا­لىمدەر قاۋىمى بولىپ شىقتى. بارى­مىزبەن اڭقىلداي امانداسقان ءوڭىر باس­شىسى سول ساتتە وتە كوڭىلدى ەدى. بۇل قۋا­نىشىنىڭ سەبەبىن ءبىز ويعا العان ءىسى­نىڭ ورىندالعانىن­دا عوي دەپ بىلدىك. شى­نىندا دا, مۇنى ول: «باققوجا سەكىلدى اسقار تاۋداي اعام­نىڭ الدىنداعى پا­رىزىمدى سىزدەر ەرتەڭ كۋا بولاتىن ءىس-شارا ارقىلى جۇزەگە اسىراتىن سياق­تىمىن», دەپ قۇرمەتتى قوناقتاردىڭ ءبىرى, اتاقتى جازۋشى سماعۇل ەلۋبايمەن اڭگىمەسىندە جاسىرماي ايتتى دا.

جولان ارقا-جارقا سول كوڭىل كۇي­مەن ەندى اۋدانداعى ءبىر جىل ىشىندەگى اتقارعان, ىستەردى كورسەتۋگە كىرىستى. ولار: وقتاي ەتىلىپ جوندەلگەن جول, جاڭادان سالىنعان ادەمى كوپىر مەن ەلدى مەكەندەر اراسىنا قازداي ءتىزىلىپ ەگىلگەن ­800 ءتۇپ بالاپان قايىڭ, تالدار ەدى. وعان كولىك تەرەزەسىنەن ارتتا قالىپ بارا جات­­قان قاينار, تەكەس اۋىلدارىنداعى مۇنتازداي ەتىپ سىپىرىلعان كوشەلەر مەن سىرتى اكتەلىپ, شارباقتارى سىر­لانعان ەڭسەلى ۇيلەر جانە ءار مۇيىس­تەگى سامالاداي جارقىراعان ەلەكتر شام­دارىن قوسىڭىز. ال نارىنقولدا ورتا­لىق كوشەلەر اسفالتتالىپ, 27 ءۇي سالىنىپتى. ايتپاقشى, وسى اۋىلدىڭ كىرە­بەرىسىندە... ءيا سونداعى توعاي شە­تىندە ءبىر كوڭىلسىز كورىنىس بار-تىن. ول 1997 جىلى اۋدان تاراعاننان كەيىن تۇر­عىنداردىڭ ءوز ۇيلەرىندەگى كۇل-قوقىس­تارىن الىسقا اپارا الماي, جول شە­تىندەگى تاقىرعا توبە-توبە ەتىپ ۇيە بەرۋى ەدى. ءبىر شەتى مولدىرەپ تۇرعان ورماندى وازيسكە تىرەلىپ, ەكىنشى جاعى كونە زيراتقا جاقىنداپ قالعان سول كوزگە سۇيەل كوڭىلسىز كورىنىس قازىر جوق. ونى جوعالتقان جولاننىڭ جالعىز «جار­لىعى» ەكەن. سول پارمەن بويىن­شا جۇمىسسىزداردان جاساقتالعان ار­نايى بريگادا اۋىلدىڭ اتالعان ماڭعا 21 جىل بويى جيناقتالعان كۇل-قوقىسىن 2 اي بويى تاسىپ, 12 شاقىرىم جەردەگى ەلسىز جىراعا اپارىپ تاستاپتى. ءسويتىپ, نارىنقولعا كەلگەن قوناقتاردان وسى كەلەڭسىزدىك ءۇشىن قىسىلاتىن جۇرت ەندى ەشكىمنەن ىڭعايسىزدانبايتىن بولىپتى. ءبىز دە بۇعان قاتتى قۋاندىق.

...ەرتەسىندە اۋدانداعى سالتاناتتى جيىن دا باستالعان. ونى تاپتىشتەي ايتىپ, جازۋ ارتىق قوي دەپ ويلايمىن. ويتكەنى مۇنداي ءىس-شارانى جولان وماروۆ سەكىلدى بىلىكتى باسشى ۇيىم­داس­تىرعان جەردە (ونى سول كۇنى تاڭ­سارىدە تالدىقورعانداعى اكتيۆكە شاقى­رىپ الىپ كەتتى), ونداعى جينالىستى نۇرلان اعا ورازالين سياقتى كوپ­تەگەن شەتەلدىك فورۋم, سيمپوزيۋمدا ىسىل­عان مەملەكەت قايراتكەرى جۇر­گىز­گەن كەزدە ەكەۋىنەن نە ارتىلۋشى ەدى؟ جانە ول مادەني ءىس-شارا سول كۇنگى رەس­پۋب­ليكالىق تەلەارنالار مەن راديودا, ەرتەسىندە ۇلكەندى-كىشىلى گازەتتەردە ەگجەي-تەگجەي جازىلعان-تىن. سون­دىقتان مەن ولاردى قايتادان قاۋزاپ جاتپاي, سول ساپارداعى ويعا ۇستاپ قال­عان ءبىر عيبراتتى ىسكە توقتالايىن.

بۇل – ءوڭىر باسشىسىنىڭ استانا مەن الماتىدان كەلگەن مەيمانداردى ءوز ۇيىنە شاقىرىپ, قوناقاسى بەرگەن كە­زىندە بولعان وقيعا. ۇلكەن استان كەيىنگى ۇزىلىستە رىسبەك سارسەنباي جولانعا قاراي بۇرىلىپ, ءبىر اڭگىمە باستادى. ارىپتەسىمىزدىڭ سوزىنە قاراعاندا, وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن جەرگىلىكتى جەر­دەگى ىنتالى توپ مۇشەلەرى سارىجاز­داعى التىنبەك سارسەنباەۆ وقىعان مەك­تەپكە ەسكەرتكىش تاقتا قويۋ جونىندە باس­تاما كوتەرەدى. كوپتەگەن ۇيىمداس­تى­رۋ جۇمىسىنان كەيىن وعان سول كەز­دەگى وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ رۇقسات بەرىپ, تاقتا سول ءبىلىم ۇياسى قابىر­عا­سىنا ىلىنەدى. كەيىن وسى بەرتىندە اتال­عان مەكتەپ ەسكى ءارى تارلىق ەتە باستاعان سوڭ جاڭا عيمارات سالىنىپ, ءبارى سوعان كوشپەي مە؟ مىنە, سوندا الگى بەلگىگە: «رۇق­سات كەرەك», دەگەن سىلتاۋ پايدا بو­­­لادى. ءسويتىپ, ەسكەرتكىش تاقتا جاڭا مەك­­­تەپ قابىرعاسىنا ىلىنبەي قالادى. «سون­­­دا بۇل نە؟ مۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولا­دى؟», دەگەن رەكەڭنىڭ رەنىشىنە: «مە­نىڭ بۇ­دان حابارىم جوق ەدى, اعا, دەدى ­جولان. – كەزىندە دۇرىس ۇيعا­رىم جاسا­لىپ, شەشىمىن تاپقان ماسەلەگە قايتا رۇقسات سۇراۋ... ول – جالتاقتىق. بىرەۋلەردىڭ بىلمەستىگىنەن تۋعان ارەكەت. ايتارىم, سول ەسكەرتكىش تاقتا تاڭەرتەڭ الگى جاڭا مەكتەپتىڭ قابىرعاسىندا ءىلۋلى تۇراتىن بولادى. وسى ءسوزىم – ءسوز. سەنى­ڭىز ماعان!».

...سالتاناتتى جيىن امان-ەسەن ءوتىپ, اس بەرىلگەن سوڭ, كەرى قايتۋعا جينالا باستادىق. كەلگەن قوناقتاردىڭ ءبىر توبى شارىننىڭ سارىتوعاي ماڭىن­دا­عى جارتى بابا كەشەنىن بارىپ كورەتىن بولدى. بۇعان جاۋاپتى نۇرلان اعا مەن دۇيسەن ۇشەۋمىز سول جاققا باراتىنداردى كولىككە وتىرعىزىپ تۇگەندەسەك, رىسبەك جوق. سويتسەك, ول الماتىعا تىكە تارتاتىن ارىپتەستەرىنىڭ ورتاسىندا ­ەكەن. «راحمەت, جاكە, دەدى شاقىرۋى­مىز­عا. مەن مىنا توپپەن سارىجازعا جەتە­يىن. ونداعى التىنبەك وقىعان مەكتەپ­كە سو­عايىن. اكىمنىڭ كەشەگى ۋادەسى ورىندالدى ما, جوق پا, سونى ءوز كوزىممەن كورەيىن. سونى ويلاپ, سوعان الاڭداپ تۇرمىن».

...سودان ارادا ءبىر جەتى وتكەن. مەن ­دە اپتا ورتاسىندا نارىنقولدان الما­تى­عا قايتقانمىن. ەلورداعا جۇرەر الدىندا اۋەجايدان رىسبەك پەن جولانعا تەلەفون سوقتىم. ويىم – رەكەڭنەن انەۋ كۇنگى ءوزى ايتقان سارىجازداعى جاعدايىن ءبىلۋ, ال اۋدان اكىمىنە جوس­پار­لانعان ءىس-شارانىڭ ويداعىداي وتكە­نىنە راحمەت ايتۋ. ارىپتەسىمىز كوڭىلدى ەكەن. «ازاماتقا العىستان باسقا ايتارىم جوق!», دەدى ول كىسى. وزىڭمەن سوي­لەس­كەننەن كەيىن سارىجازعا كەشتەتىپ وتىرىپ بارسام, ەسكەرتكىش تاقتا مەكتەپ قابىرعاسىندا ءىلۋلى تۇر. مۇنداي قۋانباسپىن! بىرسوزدىلىگى ءۇشىن ىنىمىزگە مىڭ دا ءبىر راحمەت!».

ال جولاننىڭ تەلەفونداعى امان-ساۋلىقتان سوڭ ايتقانى: «سىزدەر ريزا بولساڭىزدار بولدى. ءبىز سوعان قۋانا­مىز. ەندىگى مىندەت – ەركىن ءىبىتانوۆ اعا­مىز­عا قاراسازداعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ اتىن بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ. ودان سوڭ اۋدان­دا التىنبەك سارسەنباەۆ اتىنداعى فۋتبول ءتۋرنيرىن ۇيىمداستىرىپ, مەك­­تەپ اتىن بەرۋدى قولعا الۋىمىز كەرەك», دەدى. ءسويتتى دە: «اۋدانعا اكىم بوپ كەلگەن العاشقى كۇندەرى مۇنداعى 21 جىل ىشىندەگى كەتەۋى كەتكەن تىرلىككە كۇيىنگەن ادامداردى كوپ كوردىم, دەپ جاڭا ءبىر اڭگىمەنى باستادى. – ايعايى كوپ سونداي ءبىر باسقوسۋدا ءسوز العان اپايدىڭ: «نەمەنە, سەن دە العالى كەلدىڭ بە؟ الىپ-الىپ بولدىڭدار عوي», – دەپ دۇرسە قويا بەرگەنى. سوندا مەن ول كىسىگە: «العالى ەمەس, بەرگەلى كەلدىم, – دەدىم جاي عانا. – ءيا, بەرمەسەم, سىزدەردەن ەشتەڭە المايمىن». بۇل مەنىڭ بيۋدجەت قاراجا­تىن وڭدى-سولدى شاشپاي, ۇنەممەن جۇم­ساپ, ونىڭ ءبارىن وسىنداعى ەل, ولاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن ۇقىپپەن پايدالانامىن دەگەن ويىم ەدى. اۋدان اشىلعان كۇننەن باس­تاپ, مىنە, سول ۇستانىممەن جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. ۇزىككە قيىق جالعاپ ات­قارعان ول تىرلىگىمىز جامان ەمەس. ونىڭ ناقتى كورىنىسى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە كوز­گە كورىنەرلىك كوپتەگەن ناتيجەگە قول جەتكىزگەنىمىز. ءبىز, مىنە, سوعان قۋانامىز, سوعان ماقتانامىز, اعا!».

بۇل مەنىڭ جولانمەن سوڭعى سويلە­سۋىم ەدى. اقىرعى ءتىل قاتىسۋىم-تىن. ­ودان كەيىن حابارلاسپادىم. ول: «ۋاقىتىن ­ال­­مايىن» دەگەن ادەپ بولاتىن. قازىر ەن­دى سول اسىرە ساقتىق, «كونسەرۆاتور­لىق» قاعيداتىما وكىنەمىن. قينالا­­مىن. ­ەگەر­ سودان كەيىن دە تەلەفونمەن سوي­­لە­­سىپ, اڭگىمەمىزدى ودان ءارى جالعاستىر­­­ساق, ­تا­لاي تولىمدى ءىس, تاعىلىمدى جايت­­تار­­عا كوز جەتكىزەر مە ەدىك, قايتەر ەدىك. ­ەندى ءبارى كەش. ءيا, كەش... ويتكەنى قاي­ران ­ازا­مات 2020 جىلى جازدا اتىڭ وش­كىر ء«تاج تۇماۋى» اتتى تاجالدان وپات ­بولدى.

* * *

بۇل ومىردە ارمانداعان, قيالداعان, ءسويتىپ, سول ارقىلى الدىنا ماقسات قويا بىلگەن وتە جاقسى قاسيەت ەكەن عوي. مەي­لى ول باسشى نەمەسە باقتاشى, جالپى, ­كىم بولسا دا. ويتكەنى ءبىزدىڭ پايىم­داۋى­مىزشا, بۇل ادامدى توقمەيىلسىت­پەي, العا جەتەلەيدى. اسقارالى اسۋ­لار­دى الۋعا ۇمتىلدىرادى. عۇمىرى ­جا­سىن وتىنىڭ جارقىلىنا ۇقساس جولان ­باۋىرىمىز نارىنقول وڭىرىندە قىز­­مەت ەتكەندە, مىنە, وسىنداي ويلى باس­­شى بولا ءبىلدى. وعان – ونىڭ وزىمىزگە ەتە­نە تانىس باستامالارىنىڭ بۇگىنگى ومىر­دەن ناقتى كورىنىس تابۋى انىق دا­لەل. سونىڭ ارقاسىندا تۋما تالانت باققوجا مۇقايدىڭ ەسكەرتكىشى ءوزىنىڭ اتى بە­رىل­گەن عيمارات الدىنا مىزعىماستاي بولىپ ورىن تەپتى. ارىندى اقىن ەركىن ءىبىتانوۆتىڭ ەسىمى قاراسازداعى ما­دەنيەت ءۇيىنىڭ ماڭدايشاسىنا جازىلدى. مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى التىنبەك سارسەنباەۆتىڭ اتىندا اۋدان كولەمىندە فۋتبولدان تۋرنير ۇيىم­داستىرىلىپ, ول قازىر جىل سايىن وتەتىن يگى داستۇرگە اينالدى. سونداي-اق شەيىت كەتكەن ەسىل ەردىڭ ەسىمى سارىجازداعى ءوزى وقىعان ورتا مەكتەپتە تۇر. وسىنىڭ ءبارىنىڭ باستاماشىسى جولان بولاتىن. ءيا, سول. ول يدەيالاردىڭ كەيىنگى اكىمدەر تاراپىنان تۇسىنىستىك تاۋىپ, جۇزەگە اسقاندىعى ءبىز ءۇشىن وتە قۋانىشتى. ءسويتىپ, جولان وماروۆتىڭ ارتىندا ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگىن بىلدىرەتىن بىرەگەي ءىز قالدى. وشپەس, ونەگەلى, ىزگى ءىز.

جانبولات اۋپباەۆ,

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

الماتى وبلىسى,

رايىمبەك اۋدانى,

نارىنقول اۋىلى