كۇنى كەشە قابىلدانعان ويىن بيزنەسى مەن لوتەرەيا قىزمەتىن رەتتەۋگە قاتىستى زاڭ نەگىزىنەن ەلدەگى قامىسقا تيگەن ورتتەي قاۋلاعان لۋدومانيا ماسەلەسىن شەشۋگە باعىتتالعان. بۇل كەيىنگى جىلدارى ناعىز الەۋمەتتىك, قوعامدىق كەسەلگە اينالىپ كەتتى. بۇگىندە وسى دەرتتەن ارىلا الماي, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردى كۇندىز-ءتۇنى توڭىرەكتەپ جۇرگەندەردىڭ كوبى كورسەقىزارلىقپەن عانا ەمەس, قاجەتتىلىكتەن دە ويىنحانانىڭ ەسىگىن اشىپ كورگەن. ال وڭاي ولجانىڭ ارتى وپىق جەگىزەتىنى كوبىنىڭ قاپەرىنە كىرىپ-شىقپاعان.
ەل كۇتكەن تۇزەتۋلەر
لۋدومانيا شەكارا سىزىعىنا, قاۋىپتى قورعانىسقا قولدانىلاتىن تىكەنەك سىم سەكىلدى. ءبىر ىلىنسەڭ شىعا الماي, تارتقان سايىن شىرماتىلا بەرەسىڭ. ال مۇنى قۇمارپازدىقتىڭ قۇرىعىنا ءتۇسىپ, كوزى بايلانعاندار كەش ءتۇسىنىپ جاتادى. بۇل كەسەلدىڭ اسقىنىپ, ەلدىڭ ەسىن شىعارا باستاعانى سونشالىق, مەملەكەت باسشىسى لۋدومانيانىڭ ارتى جاقسىلىققا اپارمايتىنىن, ويىنقۇمارلىقتىڭ ويىنىڭدى وسىلدىرىپ جىبەرەتىنىن ۇنەمى ايتىپ جۇرەتىن جاعدايعا جەتتىك. ارىعا بارماي-اق قويايىق, بىلتىر كۇزدە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا, بيىلدىڭ وزىندە اتىراۋداعى ۇلتتىق قۇرىلتايدا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحححىىى سەسسياسىندا, رەسپۋبليكالىق «ارداگەرلەر ۇيىمى» ورتالىق كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ومىرزاق وزعانباەۆتى قابىلداعاندا, مادەنيەت جانە ونەر قىزمەتكەرلەرىن ماراپاتتاۋ راسىمىندە, وتكەن ايداعى باق سالاسى قىزمەتكەرلەرىن ماراپاتتاۋ راسىمىندە وسى لۋدومانيامەن قوعام بولىپ كۇرەسۋ كەرەگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. اسىرەسە باق سالاسى قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسكەندە كەڭىرەك توقتالدى. ويتكەنى بۇل دەرتتى ورشىتەتىن دە, وعان قارسى كۇرەستە العى شەپتە جۇرەتىن دە باق ەكەنى داۋسىز.
«ينتەرنەت دامىعان سايىن لۋدومانيا پروبلەماسى ۋشىعا ءتۇستى جانە ناعىز الەۋمەتتىك ىندەتكە اينالا باستادى. بۇل ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىنا قاتەر توندىرەدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى رەتىندە مەن وسى قاۋىپتى قۇبىلىسپەن كۇرەسۋ ءۇشىن بىرقاتار پارمەندى شارا قابىلدادىم. بىلتىر كۇزدە وسى ماسەلە بويىنشا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ارنايى وتىرىسى ءوتتى. جۋىردا مەنىڭ تاپسىرماممەن ۇكىمەت زاڭسىز ويىن بيزنەسى مەن لۋدومانياعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى كەشەندى جوسپاردى بەكىتتى. سونىمەن قاتار ءتيىستى زاڭ جوباسىن تەز ارادا قابىلداۋ جونىندە بۇعان دەيىن بىرنەشە رەت ايتقان ەدىم. اتالعان زاڭنىڭ كۇشىنە ەنۋى ازاماتتارىمىزدى, ەڭ الدىمەن, وسكەلەڭ ۇرپاقتى وسى زياندى الەۋمەتتىك دەرتتەن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەگەن بولاتىن مەملەكەت باسشىسى باق وكىلدەرى الدىندا.
ءماجىلىس قابىلداعان زاڭدى كوپ ۇزاماي سەنات تا ماقۇلداپ, اقورداعا جولداعان. وسىلايشا, پرەزيدەنت قول قويعان ويىن بيزنەسى مەن لوتەرەيا قىزمەتىن رەتتەۋگە ءتيىس زاڭ 8 كودەكس پەن 14 زاڭنىڭ نورمالارىن قوزعايتىن 150 تۇزەتۋدى قامتىدى. بۇل ەلىمىز تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان نورماتيۆتىك تۇزەتۋ بولىپ وتىر. ويتكەنى بۇل زاڭ قابىلدانعالى 17 جىل وتسە دە, وعان مۇنداي اۋقىمدى وزگەرىستەر ەنگىزىلمەپتى.
تۋريزم جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى ميراس تولەباەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭ حالىقتىڭ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ, جارنامانى شەكتەۋ, ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ, مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ارقىلى لۋدومانيا پروبلەماسىن شەشۋگە باعىتتالعان. قۇجاتتى ازىرلەۋ بارىسىندا پرەزيدەنتتىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە جانە ۇلتتىق قۇرىلتايدا بەرگەن تاپسىرمالارى تۇگەلدەي ەسكەرىلگەن.
– زاڭدى ازىرلەۋ ۇدەرىسىندە بارلىق مۇددەلى تاراپتار قاتىستى, قاجەتتى قورىتىندىلار الىندى, 18 نورما بويىنشا رەتتەۋشىلىك اسەرگە تالداۋ جۇرگىزىلدى, اشىق قوعامدىق تالقىلاۋلار وتكىزىلدى. زاڭدى دايارلاۋ بارىسىندا قارسىلىق پەن لوببيزمگە دە تاپ بولدىق. الايدا حالىقتىڭ قولداۋى جۇمىسقا دەمەۋ بەردى. بۇل رەتتە 50 مىڭ قول جيناعان پەتيتسيانىڭ ماڭىزدىلىعىن دا اتاپ وتەمىن. ىنتىماقتاستىقتىڭ ناتيجەسىندە قوعامنىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن تاريحي زاڭ جارىق كوردى, – دەپ اعىنان جارىلدى ۆيتسە-مينيستر م.تولەباەۆ.
وسى رەتتە ۆەدومستۆو وكىلى مينيسترلىك اتىنان 1,5 جىل بويى جوبانى دايىنداپ شىققان دەپۋتاتتارعا, اتسالىسقان قوعام بەلسەندىلەرىنە, سىرتتان جانكۇيەر بولعان وتانداستارىمىزعا دا العىس بىلدىرە كەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر نورمالار ءالى كۇنگە دەيىن مۇددەلى توپتاردىڭ سىنىنا ۇشىراپ وتىرعان كورىنەدى. الايدا جەكە كومپانيالاردىڭ تابىسى مەن ۇلتتىڭ كەلەشەگى, ەرتەڭگى تاعدىرىمىز تارازىعا سالىنعاندا پارلامەنت پەن ۇكىمەت حالىقتىڭ ۇنىنە باسىمدىق بەردى.
زاڭنىڭ نەگىزگى نوۆەللالارى
ويىن بيزنەسى مەن لوتەرەيا قىزمەتىن رەتتەيتىن زاڭنىڭ نەگىزگى نوۆەللالارىنا توقتالساق. ەڭ باستىسى, لوتەرەيا تەرمينالدارى مەن تيراجدىق ەلەكتروندىق لوتەرەيالارعا تىيىم سالىنىپ وتىر. قۇمار ويىندار مەن ءباس تىگۋدىڭ جارناماسىنا شەكتەۋ قويىلدى, SMS-حابارلامالار ارقىلى دا شەكتەۋ كوزدەلگەن. بۋكمەكەرلەردى جارنامالاۋعا, ونىڭ ىشىندە كولىك قۇرالدارىنا جارناما جابىستىرۋعا دا قاتاڭ تىيىم سالىندى. تەك بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر, سپورت عيماراتتارى مەن سپورتشىلاردىڭ جابدىقتارىنا عانا جارناما ورنالاستىرۋعا رۇقسات ەتىلدى.
ميراس تولەباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسىعان ۇقساس نورما ينتەرنەت-رەسۋرستاردى قوسا العاندا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا دا قاتىسى بار. سونىمەن قاتار بۇدان بىلاي بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ جارناماسى بار SMS-حابارلامالار جىبەرىلمەيدى.
– بىرىنشىدەن, بۇگىندە مۇنداي حابارلامالار ابونەنتتىڭ كەلىسىمىنسىز كەلەدى. ەكىنشىدەن, حابارلامالار, ۆيزۋالدى جارناما زاڭدى تۇردە قۇمار ويىندارعا قاتىسا المايتىن 21 جاسقا تولماعان ازاماتتارعا باعىتتالعان. ال زاڭ بۇزۋشىلار ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. سونداي-اق بورىشكەرلەردىڭ بىرىڭعاي تىزىمىنە ەنگىزىلگەن ادامداردى قۇمار ويىندارعا جىبەرۋگە جانە ولاردىڭ ءباس تىگۋىنە تىيىم سالىنادى. مەرزىمى وتكەن قارىزدارى بار ازاماتتار قۇمار ويىندارعا اقشا جۇمساماۋ كەرەك, – دەگەن ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەل اۋماعىندا شامامەن 3,5 ملن بورىشكەر بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار بۇل نورما ءباس تىگۋ ارقىلى قارىزدارىن جاپقىسى كەلەتىن ازاماتتاردى دا قاۋىپتەن قورعايدى. بورىشكەرلەردى, 21 جاسقا تولماعان جانە قۇمار ويىندارعا قاتىسۋىن ءوز بەتىنشە شەكتەگەن ادامداردى ويىنعا جىبەرگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلەدى.
– جەكە تۇلعالاردى قۇمار ويىندارعا جانە ءباس تىگۋگە قاتىسۋدان ءوز بەتىنشە شەكتەۋدىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمى 10 جىلعا دەيىن ۇزارتىلدى. تىزىمدە 150 مىڭنان استام ادام بار. مەملەكەتتىك جانە اسكەري قىزمەتشىلەرگە قۇمار ويىندارعا قاتىسۋعا تىيىم سالىنعان. زاڭدا قۇمار ويىندارعا قاتىسۋ مەن ءباس تىگۋ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شەكتەۋ رەتىندە قاراستىرىلادى. زاڭدى بۇزاتىندار جۇمىستان شىعارىلادى. تىيىمنىڭ ورىندالۋىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كادر قىزمەتى, انتيكور جانە مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى قاداعالايدى. قازىرگى ۋاقىتتا وسى نورمانى زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەر دەڭگەيىندە ىسكە اسىرۋ تەتىگى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر, – دەيدى م.تولەباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جوعارىدا اتالعان ءۇش نوۆەللانىڭ جاعىمدى تۇستارى بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن كازينولاردىڭ كليەنتتەرى اراسىندا وتانداستارىمىزدىڭ سانىن ايتارلىقتاي قىسقارتۋعا ءتيىس. نورمالاردىڭ شەتەلدىكتەرگە قاتىسى جوق. بۇل – شامامەن 4 ملن ادام. ونىڭ 3,5 ميلليونى بورىشكەر بولسا, ودان كەيىنگى 150 مىڭ ادام – قۇمار ويىندارعا قاتىسۋىن ءوز بەتىنشە شەكتەگەندەر, قالعان 90 مىڭى – مەملەكەتتىك قىزمەتشى. سونداي-اق اسكەري جانە قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە از ەمەس.
م.تولەباەۆ لۋدومانداردى ديسپانسەرلىك ەسەپكە قويماي ەمدەۋدىڭ جاڭا ءتارتىبى ەنگىزىلىپ جاتقانىن دا ايتىپ بەردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, رەسمي ەسەپتە بارلىعى 19 لۋدومان بار ەكەن.
جەتى باستى ايداھار
سونداي-اق ويىن بيزنەسىن زاڭسىز ۇيىمداستىرۋشىلارعا اقشا جىبەرۋگە تىيىم سالىنادى. ەلىمىزدە ونلاين-ويىنحانالارعا تىيىم سالىنعان جانە بۋكمەكەرلىك قىزمەت ءۇشىن ليتسەنزيا قاجەت. وكىنىشكە قاراي, بۇل ماسەلەنىڭ تولىققاندى شەشىمى بولماي تۇر. ينتەرنەت-ويىنحانالار ءبىز تۇرماق, زاڭى قاتال, عالامدىق جەلىنىڭ تسەنزۋراسى بار ەلدەردە دە وركەن جايىپ تۇر. مۇنداعى بار قولدان كەلەتىنى تىيىم سالىنعان ينتەرنەت-رەسۋرستاردى بۇعاتتاۋ عانا. الايدا جەتى باستى ايداھار ىسپەتتى سايتتاردىڭ ءبىرىن جاپساڭ, ولار ەكىنشىسىن اشىپ الۋدان جالىعار ەمەس. بىلتىر مەملەكەتتىك ورگاندار كيبەرباقىلاۋ اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى 4 مىڭنان استام زاڭسىز ويىنحانا مەن بۋكمەكەرلىك سايتتارعا كىرۋگە تىيىم سالعان. سوندىقتان سايتتارعا تولەنەتىن بارلىق تولەمدى بۇعاتتاۋ دا كوزدەلىپ وتىر.
بۇدان بولەك, ۆەدومستۆو وكىلى ازاماتتاردان شەتەلدىك ينتەرنەت-ويىنحانالارعا جانە زاڭسىز بۋكمەكەرلىك سايتتارعا كىرمەۋ كەرەگىن دە ەسكەرتتى. وسى ويىن بيزنەسىن زاڭدى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءتىزىمى مينيسترلىكتىڭ سايتىندا جانە ە-ليتسەنزيالاۋ پورتالىندا ورنالاستىرىلعان.
زاڭمەن لوتەرەيا تەرمينالدارى مەن ەلەكتروندى لوتەرەيالارعا (لوتو كلۋبتارى) تىيىم سالىنىپ وتىر. لوتەرەيا وپەراتورىنىڭ ەلەكتروندىق ونىمدەرى ونىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جانە ءموبيلدى قوسىمشاسىندا عانا قولجەتىمدى بولماق. كلاسسيكالىق لوتەرەيا تۇرعىن ۇيلەردە, مادەنيەت, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا, سونداي-اق ءدىني مەكەمەلەردە ساتىلمايدى.
كەشەندى جوسپاردىڭ كوزدەگەنى نە؟
جاڭا زاڭدى باسشىلىققا العان ۇكىمەت جۋىردا 2026 جىلعا دەيىن لۋدومانيامەن كۇرەسەتىن كەشەندى جوسپار بەكىتتى. جوسپار زاڭ نورمالارىمەن ۇندەستىرىلگەن جانە پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋگە باعىتتالىپ وتىر. ونى ىسكە اسىرۋ قورىتىندىسى بويىنشا بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن ويىنحانالاردىڭ بەلسەندى كليەنتتەرىنىڭ سانىن 42%-عا تومەندەتۋ, تەگىن وڭالتۋدان وتەتىن لۋدومان سانىن 500-گە دەيىن جەتكىزۋ, جىل سايىن كەمىندە
7 مىڭ ينتەرنەت-ويىنحانا مەن بۋكمەكەرلىك سايتتاردى بۇعاتتاۋ كوزدەلگەن.
– قۇجاتتا 4 بلوككە بولىنگەن 28 ءىس-شارا قاراستىرىلعان. ءار بلوكتىڭ ءوز ماقساتتى اۋديتورياسى بار. ءبىرىنشى ءبولىم قۇمار ويىنداردى بۇعان دەيىن ويناماعان ازاماتتارعا ارنالعان. ەكىنشى ءبولىم تاۋەكەل توبىن انىقتاۋعا جانە ولارمەن جۇمىس ىستەۋگە باعىتتالعان. ءۇشىنشى بلوك لۋدوماندارعا كومەك كورسەتۋدى كوزدەيدى. جوسپار اياسىندا لۋدومانيانىڭ الدىن الۋ بويىنشا ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار ازىرلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر, – دەدى تۋريزم جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى م.تولەباەۆ.
سوڭعى اقپاراتقا سۇيەنسەك, بۇگىندە ەلىمىزدە 6 ويىنحانا, 3 ويىن اۆتوماتتارى زالى جانە 8 بۋكمەكەرلىك كەڭسە بار ەكەن. ولاردا 5 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىس ىستەپ, ناپاقاسىن تاۋىپ ءجۇر. وتكەن جىلى مينيسترلىكتىڭ تالابىمەن سوت شەشىمدەرى نەگىزىندە زاڭنامانى بۇزعان 14 بۋكمەكەرلىك كەڭسە, توتاليزاتور جانە 1 ويىن اۆتوماتتارى زالىنىڭ قىزمەتى توقتاتىلىپتى. ال وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا قوناەۆ قالاسىندا 4 بۋكمەكەرلىك كەڭسە مەن 2 ويىن اۆتوماتتارى زالىنا جوسپاردان تىس جانە جوسپارلى تەكسەرىس, سونداي-اق لوتەرەيا وپەراتورىنا جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپتى.
ەلىمىزدە العاش رەت الەۋمەتتىك جەلىلەردە زاڭسىز لوتەرەيالارعا قارسى كۇرەس جۇمىستارى دا باستالىپ كەتتى. ول ءۇشىن 400 مىڭنان 3,7 ملن تەڭگەگە دەيىن ايىپپۇل قاراستىرىلعان. قازىردىڭ وزىندە 16 ازامات جالپى سوماسى 7 ملن تەڭگەگە جۋىق اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. سوتتىڭ قاراۋىنا قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى 30 حاتتاما جىبەرىلگەن. ەندى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى زاڭسىز ۇتىس ويىندارىن ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن ءتيىستى ماتەريالدارى جينالىپ جاتقان 35 فاكتىنىڭ «كەيىپكەرلەرى» جاۋاپقا تارتىلۋدىڭ كەزەگىن كۇتىپ تۇر.