اتىراۋدا گاز-تۋربينا قوندىرعىلارى مەن جابدىقتارىن جوندەۋ جانە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ زاۋىتى اشىلعان ەدى. بۇل – قازاقستانداعى العاشقى جوبا. بۇرىن ەلىمىزدە ءدال وسىنداي اسىرەسە, گاز تۋربينالارىن مولىنان تۇتىناتىن مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ توقتاۋسىز جۇمىس جاساۋى ءۇشىن قاجەتتى قوندىرعىلاردى جوندەيتىن بىردە-ءبىر زاۋىت بولماعان. كەڭەستىك داۋىردە مۇنداي زاۋىت تەك قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگتە عانا سالىنعان ەكەن. سول سەبەپتەن, قازاقستاننان گاز تۋربينالارى رەسەيدە جانە ۋكراينادا جوندەتۋ ماقساتىندا الىسقا تاسىمالدانىپ كەلگەن. مۇنىڭ ءتۇرلى قيىندىعى بولعانى داۋسىز.
مۇنايلى وڭىردە ىسكە قوسىلعان زاۋىتتىڭ قۇنى – 6 ميلليارد تەڭگە. نىسان قۇرىلىسى تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ 660 ميلليون تەڭگە كولەمىندەگى ءوز قاراجاتىنا جانە 5 ميلليارد 340 ميلليون تەڭگە نەسيەلىك قاراجات ەسەبىنەن سالىنعان. العاشىندا نەسيەنى ەكىنشى دەڭگەيدەگى ءبىر بانكتەن الۋعا نيەت ەتكەنىمەن, كەيىن حالىق بانكىنىڭ ۇسىنىسى كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپتى. بۇل زاۋىتقا وسى زامان تالابىنا تولىق ساي كەلەتىن شەتەلدىك تەحنولوگيالار ورناتىلدى. سوندىقتان مۇندا جوندەۋ جۇمىستارى دا, سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ دە ەش توقتاۋسىز اتقارىلادى.
«كازتۋربورەمونت» جشس باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, جىلىنا گاز تۋربينالارىنا 18 كۇردەلى جوندەۋ وتكىزۋگە تولىق مۇمكىندىك بار. سونىمەن بىرگە, زاۋىتتا ماشينا جاساۋ وندىرىسىندەگى ءتۇرلى بولشەكتەرگە 12 اعىمداعى جوندەۋ جاساۋ تسەحى جۇمىس ىستەيدى. سەرۆيستىك قىزمەت تە كورسەتىلەدى. جاڭا زاۋىت مۇنىمەن شەكتەلىپ قالماق ەمەس. ەل ەكونوميكاسىنىڭ جەتەكشى بۋىنى سانالاتىن مۇناي-گاز ونەركاسىبىندە كەڭىنەن قولدانىلاتىن جابدىقتاردىڭ ارتىق بولشەكتەرىن شىعارۋمەن اينالىسادى. بۇعان قوسا, وسى سالاداعى كاسىپورىنداردىڭ ءبىر رەتتىك تاپسىرىستارىن ورىندايدى.
زاۋىتتاعى كۇردەلى جانە جوندەۋ جۇمىستارىن ورىندايتىن ماماندار تەك قازاقستاننان تارتىلعان. قازىر مۇندا بارلىعى 160-قا جۋىق ادام جۇمىس جاسايدى. «بارلىعى دا شەتەلدىكتەرگە باسەكەلەس بولا الاتىنداي جوعارى ءبىلىمدى ماماندار. ولاردىڭ ارقايسىسىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىندىكتەن مامانداردى ىرىكتەۋدە الدىمەن, بىلىكتىلىگىنە باسا ءمان بەرىلدى. سەبەبى, تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, ورتالىق ازيا ەلدەرى بويىنشا گاز تۋربينالارىن جوندەيتىن العاشقى زاۋىت بولعاندىقتان ءار تاپسىرىستىڭ ساپالى ورىندالۋى قاجەت. ال ساپالى جۇمىس مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىمەن ولشەنەدى», دەپ تۇسىندىرەدى زاۋىت باسشىلارى.
بۇل زاۋىتتىڭ اتىراۋدا اشىلۋىنىڭ وزىندىك ءمانى بار. بىرىنشىدەن, بۇل وڭىردە ءبىر عاسىردان استام مەرزىمنەن بەرى «قارا التىن» قاينارى تولاسسىز وندىرىلۋدە. ەكىنشىدەن, ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرى جاڭادان تابىلعان, گەولوگيالىق قورى ناقتىلانىپ, ءونىمى الىنا باستاعان كەن ورىندارى دا جەتەرلىك. سولاردىڭ ءبىرى دە, بىرەگەيى رەتىندە كومىرسۋتەكتى شيكىزاتىنىڭ مولدىعىمەن الەمگە تانىلعان «تەڭىز» كەنىشىن ايتۋعا بولادى. ۇشىنشىدەن, كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىنان مۇناي مەن گازدىڭ اسا مول قورى تابىلدى. تورتىنشىدەن, مۇناي مەن گاز تەك اتىراۋ وڭىرىندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, كورشىلەس اقتوبە, باتىس قازاقستان جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا مولىنان ءوندىرىلىپ كەلەدى. مىنە, ماسەلەگە وسى تۇرعىدان ۇڭىلگەندە, بۇل زاۋىتقا ەلىمىزدىڭ باتىس وبلىستارىنان مۇناي مەن گازدى وندىرەتىن وتاندىق جانە شەتەلدىك كاسىپورىندار دا, «قارا التىندى» وڭدەيتىن بايىرعى كاسىپورىن – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى دا, وزىمىزدەن ارتىلعان «قارا التىندى» ەكسپورتقا بىرنەشە باعىت ارقىلى تاسىمالدايتىن مۇناي قۇبىرلارىن باسقاراتىن «قازترانسويل», «كتك-ق» سەكىلدى كومپانيالار دا گاز تۋربينالارى مەن جابدىقتارىن جوندەتۋگە قولايلى بولماق.
مۇنى وسى سالانىڭ ماماندارى جوققا شىعارمايدى. ويتكەنى, ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز كومپانيالارى وسى كەزگە دەيىن تاپسىرىستى رەسەيدەگى وسىنداي زاۋىتقا بەرىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. ءارى ونىڭ تاسىمالى دا قوسىمشا شىعىن بولۋشى ەدى. ەندى وتاندىق ەكونوميكانىڭ جەتەكشى بۋىنىنا اينالعان بۇل سالاداعى كومپانيالار, ماسەلەن, ماگيسترالدى گاز قۇبىرلارىنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەتىن قوندىرعىلار جابدىقتاردىڭ كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى تاپسىرىستارىن وسى زاۋىتقا بەرەتىن بولدى. سونىڭ دالەلىندەي, بۇل زاۋىتقا العاشقى تاپسىرىس «قازترانگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنان ءتۇستى. بۇل زاۋىتقا تەك وتاندىق كومپانيالارمەن بىرگە ەۋروپا ەلدەرى دە تاپسىرىس بەرۋگە مۇددەلىلىك تانىتىپتى. دەمەك, وتاندىق مۇناي-گاز جانە وزگە دە سالالاردىڭ گاز تۋربينالارى سەكىلدى كۇردەلى قوندىرعىلارىن جوندەۋدەن وتكىزەتىن, سونىمەن بىرگە, ولارعا سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتە الاتىن قازاقستانداعى بىردەن-ءبىر زاۋىتتىڭ كەلەشەگى كەمەل دەۋگە بولادى. كەلەشەكتە بۇل زاۋىتقا «تەڭىز» كەنىشىن يگەرۋ كەڭەيتىلگەندە, سونىمەن قاتار, كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىنان «قارا التىن» الىنعاندا تاپسىرىستار مولاياتىنى انىق.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ وبلىسى.