شەراعاڭنىڭ «زاڭ دەگەنىمىز – ورمەكشىنىڭ تورى: السىزدەر تۇتىلىپ, الدىلەر قۇتىلىپ كەتە بەرەدى» دەگەن ءسوزى ءالى دە وزەكتى بولىپ تۇر. زاڭدى بەلشەسىنەن باسىپ, حالىق يگىلىگىنە جۇمسالۋعا ءتيىس قاراجاتتىڭ كورىنگەننىڭ قالتاسىنا كەتىپ جاتقانىن كورگەندە وسىنداي وي تۇيەسىڭ. بۇعان ەل ىشىندە ناقتى مىسالدار جەتىپ ارتىلادى.
قوي سانى قاعازداعىدان 5 ەسە از
سۋبسيديا بەرۋ مەملەكەت قارجىسىن جىمقىرۋدىڭ ەڭ وڭتايلى جولدارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. سونىڭ ءبىر مىسالى الماتى وبلىسىندا تىركەلدى. جەرگىلىكتى پروكۋراتۋرا وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىن تەكسەرۋ ناتيجەسىندە بيۋدجەتتىك سۋبسيديالاردى ۇرلاۋدىڭ, ولاردى زاڭسىز تولەۋدىڭ جانە شارۋالارعا «تاڭداۋ ادىسىمەن» تولەنگەن جۇيەلى سحەمالارىن انىقتاعان. بۇگىندە سۋبسيديالاۋ سالاسىنداعى قايتارىلۋعا جاتاتىن بۇزۋشىلىقتار سوماسى 4,8 ملرد تەڭگەدەن اسىپ وتىر. پروكۋراتۋرانىڭ قاداعالاۋ اكتىسىمەن وتەۋ ءۇردىسى باستالىپ, بۇگىندە بيۋدجەتكە 110 ملن تەڭگە قايتارىلدى.
اۋىلدارداعى الەۋمەتتىك-وندىرىستىك كووپەراتيۆتەر اسىل تۇقىمدى جانۋارلاردى الۋ ماقساتىندا سەلەكتسيالىق جۇمىستارعا ارنالعان 1,2 ملرد تەڭگە سۋبسيديانى ۇرلاعان. ءىس جۇزىندە بۇل جۇمىستار ورىندالماي, قۇجاتتار رەسمي تۇردە رەسىمدەلىپ, وبلىستا اسىل تۇقىمدى مال سانى كوبەيمەگەن.
وبلىس اكىمدىگىنىڭ ەسەپتىك دەرەكتەرىنشە, اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. اسىل تۇقىمدى قويلاردى سەلەكتسيالاۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە 4 جىلدا ولاردىڭ سانى 1,9 ملن-عا دەيىن كوبەيىپتى-ءمىس. الايدا بۇل دەرەكتەر تەك قاعاز جۇزىندە عانا. شىن مانىندە, پروكۋرورلىق تەكسەرۋ وبلىستاعى اسىل تۇقىمدى قويلاردىڭ سانى نەبارى 367 مىڭ باس ەكەنىن كورسەتتى.
قازىرگى كۇنى وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ تيىمدىلىگىن تالداۋ جالعاسىپ جاتىر. مىسالى, ۇيعىر اۋدانىندا تىركەلگەن جانۋارلار جوق بولسا دا, 2023 جىلى سەلەكتسيالىق جۇمىستاردى جۇرگىزگەنى ءۇشىن 45,2 ملن تەڭگە سوماسىنا سۋبسيديا العان. سول ۋاقىتتا سۋبسيديا العان كووپەراتيۆ ءوزىنىڭ جەكە اۋلاسى رەتىندە ۇيعىر اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق جانۋارلارىن تىركەگەن.
اكىمدىك مال باسىنىڭ ناقتى ساقتالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزبەگەندىكتەن, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە زالال كەلتىرىلىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا اتالعان فاكتىلەر بويىنشا سوتقا دەيىنگى 5 تەرگەۋ باستالىپ, زاڭسىز تولەنگەن سۋبسيديالاردى قايتارۋعا 3 ۇسىنىس ەنگىزىلدى.
جوسپاردا جوق ءىس-شارالار...
ال اقتوبە وبلىسىندا قورشاعان ورتانى لاستاعانى ءۇشىن كومپانيالاردان تۇسكەن قاراجات باسقا ماقساتتارعا جۇمسالعان. تابيعاتتى قورعاۋ پروكۋرورلارى وبلىس اكىمدىگىنىڭ تابيعاتتى قورعاۋ شارالارىنىڭ جوسپارىن زەردەلەۋ بارىسىندا كوپتەگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتادى.
ەكولوگيالىق زاڭنامادا قورشاعان ورتانى جاقسارتۋدى قارجىلاندىرۋعا قويىلاتىن تالاپتار بەلگىلەنگەن. ماسەلەن, 2019-2021 جىلدارى وبلىستا قورشاعان ورتانى لاستاعانى ءۇشىن بارلىق كومپانيادان بيۋدجەتكە 25 ملرد تەڭگە تۇسكەن, سايكەسىنشە اكىمدىك قورشاعان ورتانى جاقسارتۋعا وسى سومادان كەم ەمەس قاراجات بولۋگە مىندەتتى. الايدا جوسپارعا سايكەس 2022-2024 جىلدارى جالپى شىعىندار 23 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
سونىمەن قاتار جوسپاردىڭ ءوزى تالاپتارعا سايكەس كەلمەيدى. ويتكەنى ول ۇلگىلىك تىزىمدە قاراستىرىلماعان ءىس-شارالاردى قامتيدى. جوسپارعا نەگىزسىز اۋىلداردى گازداندىرۋ, جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋ, ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ اپپاراتتارىن كۇتىپ ۇستاۋ ەنگىزىلگەن. زاڭدا كوزدەلمەگەن ءىس-شارالارعا جۇمسالعان قاراجاتتىڭ جالپى سوماسى 8 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ وتىر.
قازىرگى ۋاقىتتا تابيعاتتى قورعاۋ پروكۋراتۋراسىنىڭ باستاماسىمەن تابيعاتتى قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارى ۇلگىلىك تىزبەگە سايكەس قايتا ءتۇزىلىپ, قارجىلاندىرۋ كولەمى 30 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسەتىن بولدى. قاداعالاۋ اكتىسىمەن كىنالى لاۋازىمدى تۇلعالار قاتاڭ تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
زەينەتاقىنى نەمەرەسى الىپ كەلگەن
ەلىمىزدە مەملەكەت قارجىسى جىمقىرىلماعان سالا قالمادى دەسە بولادى. بالاباقشانىڭ دا, مەكتەپتىڭ دە قارجىسى ۇرلاندى. ەندىگى «كەزەك» – زەينەتكەرلەردىڭ اقشاسى. اقمولا وبلىسى پروكۋراتۋراسى وسىنداي قىلمىستىڭ بەتىن اشتى.
پروكۋراتۋرانىڭ تالداۋ ناتيجەسىندە زەينەتاقى قاراجاتىن ۇرلاعانى ءۇشىن جەرگىلىكتى تۇرعىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنا جۇرگىزىلگەن تالداۋ بارىسىندا 1937 جىلى تۋعان زەينەتكەر پ.ە.ن. 2021 جىلى زەرەندى اۋلىندا قايتىس بولعانى انىقتالدى. ال ونىڭ تۋعان نەمەرەسى, پايداكۇنەمدىك نيەتپەن قايتىس بولۋ فاكتىسىن ۋاكىلەتتى ورگانداردان جاسىرىپ, قايتىس بولعان ادامنىڭ زەينەتاقى بانك كارتاسىن پايدالانىپ, اي سايىن اقشاسىن الىپ وتىرعان. جالپى سوماسى 4 000 000 تەڭگەدەن استام قاراجاتتى ۇپتەگەن ول مەملەكەتكە ءىرى مولشەردە زالال كەلتىرىپ, اقىرى قولعا ءتۇستى.
وسى فاكت بويىنشا زەرەندى اۋدانىنىڭ پروكۋراتۋراسى قىلمىستىق كودەكستىڭ 1-تارماعىنىڭ 190-بابى 3-بولىگىمەن سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدى باستادى (الاياقتىق, ياعني بوتەننىڭ مۇلكىن ۇرلاۋ نەمەسە ءىرى مولشەردە جاسالعان الداۋ ارقىلى بوتەننىڭ مۇلكىنە قۇقىق الۋ). زەرەندى اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن قاسكۇنەم قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابى 3-بولىگى بويىنشا كىنالى دەپ تانىلدى جانە ول ورتاشا قاۋىپسىزدىك مەكەمەسىندە جازاسىن وتەۋ ءۇشىن 3 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى, سونداي-اق كورسەتىلگەن زالال سوماسى مەملەكەت كىرىسىنە ءوندىرىلدى.
14 جەر تەلىمى مەملەكەتكە قايتارىلدى
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ەل كولەمىندە زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. جۋىردا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورلارى جەر كودەكسىنىڭ تالاپتارى بۇزىلعانىن انىقتادى. ياعني كاسىپكەرلەر جالپى اۋدانى 10,2 مىڭ گا بولاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى 14 جەر تەلىمىن ۇزاق ۋاقىت بويى نىسانالى ماقساتى بويىنشا پايدالانباعان.
قاداعالاۋ ورگانىنىڭ شارالارىمەن اتالعان جەر ۋچاسكەلەرى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپ, بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى زاڭدى ەكونوميكالىق اينالىمعا تارتىلىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار قىزىلجار اۋدانى پروكۋرورىنىڭ تالابىمەن قالا ماڭىنداعى 47 گەكتار زاڭسىز بەرىلگەن جەر تەلىمى مەملەكەتكە قايتارىلدى. بارلىق قابىلدانعان قاداعالاۋ شارالارىمەن مەملەكەتكە جالپى سوماسى 300 ملن تەڭگەدەن استام اكتيۆتەر قايتارىلدى.