سوڭعى ۋاقىتتا ستوماتولوگيالىق ەم-شارانى ءمامس پاكەتىنە قوسۋ تۋرالى ۇسىنىس-پىكىر جيىلەگەنىمەن, قۇنى قىمبات قىزمەتتىڭ شىعىنى سالاعا, مەملەكەتكە جەڭىل تيمەيتىندەي كورىنەدى. قازىر ءتىس ەمحاناسىنا بالاسىن جەتەكتەگەن اتا-انالاردىڭ كەيدە شىدامى تاۋسىلىپ, امالسىز اقىلى قىزمەتكە جۇگىنەتىنىن ەسكەرسەك, ساقتاندىرۋ قورىنا جارناسىن اۋدارىپ وتىرعان ەل ازاماتتارىن تۇگەل تەگىن ەمدەۋ ءىس جۇزىندە مۇمكىن ەمەس ءتارىزدى.
ءبىز ستوماتولوگيالىق قىزمەتتىڭ جاي-كۇيى تۋرالى ماقالانى ءتىس ەمحانالارىنىڭ جۇمىسىن كىم, قالاي باقىلايدى دەگەن سۇراقتان باستاعاندى ءجون كوردىك. «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسكە سايكەس, مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ بۇل ءتۇرى ليتسەنزيا ارقىلى ۇيلەسەدى. ول ءۇشىن سۋبەكت مەديتسينالىق قىزمەتكە قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارىنا تولىق سايكەس كەلۋگە ءتيىس. اۋەلى سانيتارلىق قاعيدالارعا ساي عيماراتتىڭ بولۋى شارت. سوسىن مامانداردان ءتيىستى ماماندىق بويىنشا سەرتيفيكات تالاپ ەتىلەدى. وسىدان سوڭ ستوماتولوگيالىق كومەك كورسەتۋ ستاندارتىنا ساي كەلەتىن مەديتسينالىق بۇيىمدار, قۇرالدار, اسپاپتار, جيھاز سىندى تاعىسىن-تاعى جابدىقتار قاجەت. ءتىس ەمحاناسىن اشۋدى ويلاعان ازامات كەرەك-جاراعىن تۇگەندەگەن سوڭ قۇجاتتارىن «ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ» ۆەب-پورتالىنا جۇكتەيدى. كەيىن قورىتىندىنى مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتى شىعارادى. تيىسىنشە, ءتىس ەمحاناسى تالاپتارعا ساي كەلمەسە, ليتسەنزيا بۇيىرمايدى.
بىرنەشە كۇن بۇرىن ءبىز تاقىرىپ اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە ساۋال جولداپ, مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتىنەن رەسمي جاۋاپ العان ەدىك. سوعان ءۇڭىلىپ, ءتىس ەمحانالارىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن ستوماتولوگيالىق كومەك كورسەتۋدى ۇيىمداستىرۋ ستاندارتىنا ساي جۇمىس ىستەيتىنىن بىلدىك. بۇگىندە ەلدە باس-اياعى 5 934 ستوماتولوگيالىق كلينيكا تىركەلىپتى. ونىڭ ىشىندە 3 897 كلينيكا جەكەمەنشىك بولسا, ۆەدومستۆولىق جانە مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا 2 037 ستوماتولوگيا كابينەتى بار ەكەن. كاسىپكەرلىك كودەكسىنە سايكەس ءتىس ەمحانالارىن تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمىنسىز جىلىنا ەكى مارتە پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋعا بولادى ەكەن. سونداي-اق تۇرعىنداردىڭ تالاپ-ارىزىنا قاراي جوسپاردان تىس تەكسەرۋگە دە مۇمكىندىك بار. قىسقاسى, تۇرعىندارعا ساپالى قىزمەت كورسەتەتىن ەمحانالارعا ەشكىم ورىنسىز شۇيلىكپەيدى.
18 جاسقا دەيىنگى بالالار مەن جۇكتى ايەلدەرگە ستوماتولوگيالىق كومەك جوسپارلى جانە شۇعىل تۇردە كورسەتىلەدى. مۇندا قاراپايىم جانە كۇردەلى تۇراقتى ءتىستى انالگەتيكپەن ج ۇلىپ تاستاۋ, تەرەڭ تىسجەگىن ەمدەۋ, پلومبالاۋ, تۇراقتى ءتىستىڭ ەكى تامىرىن پلومبالاۋمەن ءپۋلپيتتى ەمدەۋ سىندى ەم-شارالار قاراستىرىلعان. سول سەكىلدى 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا, جۇكتى ايەلدەرگە, 1, 2, 3-توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا, «التىن», «كۇمىس» القالى كوپبالالى انالارعا, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىندارعا, زەينەتكەرلەرگە, ينفەكتسيالىق, وزگەلەرگە قاۋىپ توندىرەتىن اۋرۋعا شالدىققان ناۋقاستارعا, مۇگەدەكتىگى بار بالاعا كۇتىم جاسايتىن جۇمىسسىزدارعا, ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار بالاعا كۇتىم جاسايتىن تۇرعىندارعا شۇعىل كومەك كورسەتىلەدى. ولارعا ءتىستى انالگەتيكپەن جۇلىپ تاستاۋ, حيميالىق پلومبالاۋ, ابستسەسس اۋتوپسياسى سىندى ەم-شارالار تەگىن. سونداي-اق تۋا بىتكەن جاق-بەت پاتولوگياسى بار بالالارعا ورتودونتيكالىق كومەك قاراستىرىلعان. وسى رەتتە «ستوماتولوگيالىق قىزمەتتى ءمامس پاكەتىنە قوسۋعا ءىس جۇزىندە مۇمكىندىك بار ما؟» دەگەن سۇراققا مينيسترلىكتىڭ مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتى ۇسىنعان جاۋاپتى كەلتىرەيىك.
ء«مامس جۇيەسى ارقىلى ستوماتولوگيالىق قىزمەتتەر ادەتتەگىدەن قولجەتىمدى بولدى. ناتيجەسىندە, ستوماتولوگيالىق كومەك الاتىن تۇرعىنداردىڭ سانى دا ەداۋىر ءوستى. ستوماتولوگيالىق قىزمەت الاتىنداردىڭ ءتىزىمىن كەڭەيتۋ جانە تولىقتىرۋ ءمامس جۇيەسىنە قوسىمشا قارجى جۇكتەمەسىن تۋدىرادى. سونداي-اق ددۇ مالىمەتىنە سايكەس اۋىز قۋىسىنداعى اۋرۋلاردىڭ تۋىنداۋى ازاماتتاردىڭ اۋىز قۋىسىنا جاسالعان پروفيلاكتيكالىق شارالارعا بايلانىستى. سوندىقتان قازىرگى تاڭدا ءمامس جۇيەسىندە ستوماتولوگيالىق قىزمەت الۋشىلار ءتىزىمىن كەڭەيتۋ ماسەلەسى قارالمايدى», دەلىنگەن رەسمي جاۋاپتا.
دەمەك تەگىن ستوماتولوگيالىق قىزمەتكە ءمامس جۇيەسى ارقىلى ەكىنىڭ ءبىرى جۇگىنە المايدى. ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلگەلى قورعا اقشا اۋدارىپ وتىرعان پاتسيەنتتەر مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا قاتىستى سىن-پىكىرلەردى اشىق ايتىپ جاتىر. ايما-اي اۋدارىپ وتىرعان قارجىنىڭ رەتىن قوردان سۇراپ, تالاپ ەتە باستادى. ەسەسىنە قوردان قارجى الىپ وتىرعان ۇيىمدار مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا كوبىرەك كوڭىل بولە باستادى. تۇرعىندار دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن دەرلىك ءمامس-كە تەلىپ جاتقان سوڭ, قور دا قاراپ قالماي, مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ كەمشىلىگىن انىقتاپ, رەتتەگەنى دۇرىس-اق. ءتىس ەمحانالارىنىڭ جۇمىسىن الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ ماماندارى دا مونيتورينگىلەيدى. مۇنى بىزگە استاناداعى «Dental city» ءتىس ەمحاناسىنىڭ باس دارىگەرى جانار ابۋوۆا ايتىپ بەردى. ەمحانا مەڭگەرۋشىسى قور باسشىلىعىنىڭ وسى قادامىنان پايدا بولماسا, زيان شەكپەيتىنىن ايتادى.
– بىلتىر ناۋرىزدا كلينيكاعا الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ ماماندارى كەلدى. ءبىزدىڭ جۇمىستى بىلىكتى مامانداردان قۇرىلعان توپ باقىلاپ, قۇجاتتاردىڭ بارلىعىن تەكسەردى. دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىنە نازار اۋداردى. پاتسيەنتتەردى كىم, قالاي جانە قاي جەردە قابىلدايتىنىن كوزبەن كوردى. مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا زەيىن قويدى. مۇنىڭ سەبەبى بەلگىلى, قازىر دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كەمشىلىكتەردىڭ بارلىعى دەرلىك ساقتاندىرۋ قورىنا كەلىپ تيەدى. تۇرعىندار جارناسىن تولەپ وتىرعان سوڭ, ساپالى قىزمەت العىسى كەلەدى. قىزىعى, ساپانى ەمحانادان ەمەس, قوردان تالاپ ەتەدى. ءتىس ەمحانالارىن وسىلاي باقىلاپ تۇرعاننان ءبىز ۇتىلمايمىز. قازىر كەيبىر ءتىس ەمحانالارىندا دانتيستەر كۇردەلى ەم-شارالاردى شىمىرىكپەي جۇرگىزەدى دەپ ەستيمىز. ءوز باسىم مۇندايعا جول بەرمەۋ كەرەك دەپ سانايمىن. ءوزىمىز ءمامس-پەن ۇدايى بايلانىستامىز. ءبىر جاعى ءوزىم – استانا قالاسى بويىنشا شتاتتان تىس بالالار ستوماتولوگىمىن. وسى سالادا جۇرگەن سوڭ قولدان كەلگەنشە سالانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ, قوعامدىق جۇمىستارمەن اينالىسۋدان قاشپايمىز, – دەيدى ءتىس ەمحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
ءتىس ەمحانالارىنىڭ كوبىن قازىر قور قارجىلاندىرادى, مونيتورينگىلەيدى دەگەنمەن, مينيسترلىك, دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارى جەكەمەنشىك ۇيىمدى ورىنسىز تەكسەرە بەرمەيدى ەكەن. ورايى كەلگەندە جانار ابۋوۆادان ءتىس ەمحانالارىنداعى كەزەك, ساپامەن قوسا قارجىلىق ماسەلەلەر تۋراسىندا سۇراپ-ءبىلۋدى ءجون كوردىك.
– قازىر ەلدە 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا, جۇكتى ايەلدەرگە, سوسىن تاعىسىن تاعى ءبىردى-ەكىلى ساناتتاعى ازاماتتارعا تەگىن ەم-شارالار قاراستىرىلعان عوي. تەگىن ەمگە سۇرانىس كوپ. سەبەبى ستاتيستيكاعا ۇڭىلسەك, ستوماتولوگيالىق ەم-شاراعا جۇگىنەتىندەردىڭ شامامەن 90 پايىزى – بالالار. سۇرانىس كوپ بولعان سوڭ, ءبىز ولاردى كەزەككە قويۋعا ءماجبۇرمىز. ءيا, كەزەكتى اپتالاپ كۇتەتىندەر بار. ولار «ەگەر اقىلى قىزمەتكە جۇگىنسەك, بىردەن ەمدەر ەدىڭدەر» دەگەن سيپاتتا ءجيى ءۋاج ايتادى. بۇل بىلاي, باسقا ءتىس ەمحانالارىن بىلمەدىك, بىراق ءبىز دارىگەرلەرگە كەستە بەكىتەمىز. كۇندەلىكتى پالەنشە پاتسيەنتتى تەگىن, تۇگەنشەسىن اقىلى ەمدەۋ كەرەك دەيمىز. ارينە, تەگىن ەمگە جۇگىنەتىن پاتسيەنت كوپ بولسا, اقىلى ەمگە باراتىندار از. سوندىقتان اقىلى قىزمەتتە ۇزىن-سونار كەزەك بولا بەرمەيدى. بىراق ءبىز تەگىن ەمدەگى پاتسيەنتتەردىڭ كوپتىگىنە قاراماستان بەتىن قايتارماۋعا تىرىسامىز. شۇعىل كومەك كورسەتۋ قاجەت بولسا, مىندەتتى تۇردە دارىگەرلەر ۋاقىت تابادى. ويتكەنى سىرقات ەرتەسىنە اسقىنىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن عوي. ال مۇنداي كەلەڭسىزدىككە مۇلدە جول بەرۋگە بولمايدى. تاعى ءبىر جايعا توقتالسام, قازىر ءتىس ەمحانالارى انەستەتيكتەردى قارجىلاندىرۋ ىسىنە الاڭداپ وتىر. بۇل ماسەلە – ءتىس ەمحانالارىن شىعىنعا الىپ كەلۋى مۇمكىن. قور باسشىلىعى جۋىقتا كەلەڭسىزدىكتى رەتتەيتىنىن العا تارتىپ وتىر, – دەدى ج.ابۋوۆا.
الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى قۇرىلعان شاقتان قاراجاتتى اۋماقتىق ەمحانالارعا اۋدارىپ كەلسە, بىلتىردان باستاپ ءتىس ەمحانالارىن تىكەلەي قارجىلاندىرۋعا كىرىسكەن. وسىعان قاراماستان سوڭى اپتاعا سوزىلاتىن كەزەك ءالى كۇنگە ازايماي تۇر. شاعىمداناتىن ازاماتتار كوپ. ءبىر قاراعاندا, بۇل دا – رەتتەۋگە بولاتىن شارۋا. ءتىس ەمحانالارى قوردىڭ قارجىلاندىرۋىمەن جۇمىس ىستەگەن سوڭ, ماسەلەنىڭ كوبى قارجىلاندىرۋعا, جۇمىستى باقىلاۋعا كەلىپ تىرەلەدى. ناق قازىرگى جاعداي بىلاي, ءتىس ەمحانالارىندا دارىگەر كۇندەلىكتى جوسپار بويىنشا 5 بالانى ەمدەيتىن بولسا, سونىمەن كوڭىلى كۇپتى بولىپ, شەكتەلۋگە ءماجبۇر. ءتىس دارىگەرى جوسپاردى اسىرىپ ورىنداسا, ەمحاناعا شىعىن. ەگەر قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىندە وسى ءتارتىپتى الىپ تاستار بولسا, اپتاعا جالعاساتىن كەزەك بىرنەشە كۇنگە ازايۋى مۇمكىن. ءتىس ەمحاناسىنا كەلىمدى-كەتىمدى ەمدەلۋشىنىڭ ىشىنەن گۇلجان سىدىعاليەۆا ەسىمدى قالا تۇرعىنىمەن تىلدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپ, پىكىرىن ءتۇرتىپ العان ەدىك.
ء«تىس ەمحاناسىنا ۇل-قىزىمىزدى الىپ كەلدىك. ءوزىم – كوپبالالى انامىن. ەمحاناعا جازىلۋدىڭ ەش قيىندىعى جوق. ءوزىمىز مەكەنجاي بويىنشا №1 قالالىق ەمحاناعا تىركەلگەنبىز. اۋەلى سونداعى تەراپەۆتكە باردىق. ول بىردەن قالادا ءمامس ارقىلى قارجىلاندىرىلاتىن ءتىس ەمحانالارىنىڭ مەكەنجايىن ۇسىندى. بۇگىنگى ەمحاناعا بۇرىننان قاتىناپ جۇرگەن سوڭ, جۇمىسىن جاقسى بىلەمىز. مۇندا كەلىپ, تىركەۋ بولىمىنە قايىرىلعاندا, ولار بوس كۇندى ۇسىنىپ, بەلگىلەدى. سوسىن اللەرگياعا قارسى ەكپە سالۋ كەرەگىن ەسكەرتتى. مۇندا قىزمەتتىڭ بۇل ءتۇرى اقىلى بولعان سوڭ, ءوزىمىزدىڭ ەمحانادان تەگىن ءوتىپ, انىقتاما الدىق. ەندى اراعا اپتا سالىپ كەلىپ وتىرمىز», دەدى قالا تۇرعىنى.
سونىمەن ستوماتولوگيالىق كومەك الۋ ءۇشىن پاتسيەنت الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ دەرەكقورىنداعى ستوماتولوگيالىق ۇيىمداردىڭ قاي-قايسىسىنا دا ەڭ جاقىن اراداعى ۋاقىتقا الدىن الا جازىلىپ, جۇگىنە الادى. ال اقىلى قىزمەتكە كىم, قاشان جۇگىنسە دە ءوز ەركى. اقىلى قىزمەتتىڭ قۇنىن جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى دەربەس بەلگىلەۋگە قۇقىلى ەكەنىن ەسكەرسەك, ءبىر ءتىس ەمحاناسىنداعى ەم-شارانىڭ قۇنى ەكىنشى ەمحاناداعىدان الدەقايدا قىمبات بولۋى ىقتيمال. مۇنى دا بىلە جۇرگەيسىز, وقىرمان.