بويداعى كىر-قوڭىستى سىلكىپ تاستاپ ءومىر ءسۇرۋ قازاق بالاسىنا ءتان ەمەس پە ەدى؟ مولدىرەگەن دالاسىنا ۇقساپ, ەلجىرەگەن جۇرەكپەن, كەزى كەلگەندە شامىرقانىپ, كەكتەنىپ, ەسەسىن الماي قويماعانمەن, الدىنا كەلسە اتاسىنىڭ قۇنىن كەشكەن دە وسى قازاق. وندايدا ءبىزدىڭ ەلدەي كەڭپەيىل ەل جوق. سونىڭ ءبارى ومىرىنەن وزەك تارتقان ولەڭى مەن جىرىنا تۇنىپ, نەشە مىڭجىلدىق تاريحىنا قاشالىپ قالعانىن قالاي ۇمىتامىز.
«اعارىپ اتقان تاڭداي دەپ,شولپاندى شىققان كۇندەي دەپ,ماي قاڭباقتا اعالاردىڭ اتى جۋساپ جاتىر دەپ,اق شاڭداقتى قۇرىپ قويعان شاتىر دەپ,جازىدا كوپ-اق جورتقان ەكەنبىز:ارعىماقتىڭ تالداي موينىن تالدىرىپ,ۇيدە قالعان ارۋدىڭال يىندىگىن اۋدىرىپ», دەيدى جورىق جىراۋى دوسپامبەت. وسىلاي دا سويلەۋگە مۇنشا رۋح پەن سەزىم ساۋلەسىنەن تۇسكەن ءومىردىڭ جارقىلداعى كەرەك ەمەس پە؟ شىعارما يەسىنىڭ شامىرقانعان ءومىرى جايلى تولعاۋ بۇل تۇسىنگەنگە. «اعارىپ اتقان تاڭداي دەپ, شولپاندى شىققان كۇندەي دەپ» دەگەندەگى ويىن اراعا ءتورت جول سالىپ سوڭعى ەكى تارماققا ءيىپ اكەلىپ تۇر. ءسوز ۇستىنى, جىر استارى قالىڭ, ءبىر قاراعانعا «الدىرمايدى». ۇزاق تولعاۋدىڭ ءدال وسى تۇسىنا كوڭىل كوزىمەن ۇڭىلگەنگە شىعارمادان تەرەڭ سىردىڭ ۇشتىعى كورىنبەي مە؟ «ماي قاڭباقتا اعالاردىڭ اتى جۋساپ جاتىر دەپ, اق شاڭداقتى قۇرىپ قويعان شاتىر دەپ...». دەمەك اتى جۋساپ جاتقان ەر شاتىر ىشىندە. ەرلىك اراسىندا, جورىق ۇستىندە ماحابباتتىڭ ساۋلەسى وينايدى.
قازاق تۋمىسىنا بىتكەن وسى رۋح ۇلت تاعدىرى اۋدارىلىپ-توڭكەرىلگەن اۋمالى-توكپەلى زاماندا وشكىندەگەن شىعار, ءبىرجولا كۇيرەپ جوعالعان جوق. «ىشىندە كىمنىڭ وتى بار, قار جاۋسا دا سونەر مە؟» دەگەن ابايدان سوڭ ماعجان, سۇلتانماحمۇت پەن قاسىمنان سوڭ قۋاندىق شاڭعىتباەۆ, سىرباي ماۋلەنوۆتەرگە جالعاستى. ىلكىدەگى دوسپامبەت جىراۋ تولعاۋىنىڭ ءۇزىندىسىن قۋاندىق اقىننىڭ ءبىر ولەڭىن اشۋ ءۇشىن كەلتىرگەنىمىزدى نەسىنە جاسىرامىز. ءبىر الەمدى اشارعا ونىڭ باستاۋىنا ۇڭىلسە, تاقىرىپ ساۋلەلەنە تۇسەتىنى بار ەمەس پە؟
جاقىندا اقىن سۆەتقالي نۇرجان الەۋمەتتىك پاراقشاسىندا ء«ومىرىمدى وزگەرتكەن ولەڭدەر» اتتى ايدار اشىپ, قازاق پوەزياسىنىڭ تاڭداۋلى جىرلارىن جاريالاي باستادى. العىسوزىن بىلاي ادىپتەدى:
«بىزدەر ارعى, «بۇدىرايعان ەكى شەكەلى, شەكەلىگى ءۇش ەلى, جاراعان تەكە مۇشەلى», ءبىر وزىندە «بەس ەركەكتىڭ بۋى بار» جاۋىنگەر جىراۋلاردى – جىرلارى; ۇنىنە اققۋ اينالعان, سانىنە پەرىنىڭ قىزى بايلانعان سال ءبىرجان, سەرى اقان, پەرى مۇقيت, قايقى دوساتتاردى اندەرى ارقىلى عانا بىلەمىز. ال ەلەسى كوزگە شالىنعان بەرگىلەردىڭ ىشىندەگى «قۇداي-تاعالا كوڭىلدەنىپ وتىرعاندا جاراتقان» ماعجان, ساكەن سىندى سياقات پەن قياپاتتى قاتار بەرگەن سۇلۋ اقىنداردىڭ قاتارىنا قۋاندىق شاڭعىتباەۆتى دا قوسار ەدىم. قۋان-اعاڭدى كورگەندە ولجاستىڭ: «پوەت كراسيۆىم دولجەن بىت, كاك بوگ!» دەگەن ءسوزى ەسكە ەرىكسىز تۇسەر-ءدى...
ول ەشقاشان كۇنەلتىس ءۇشىن بوققوڭىزدانىپ ولەڭ جازعان جوق نەمەسە پاكىزا پوەزيانى بىرەۋلەردەن ءوش الۋ قۇرالىنا اينالدىرمادى, ياكي كوكدوڭىزدانىپ اركىمگە جىنىن شاشپادى: ارۋ-جىردىڭ «كوزىنە ءشوپ سالمادى», سوندىقتان دا ونى ابىروي-اتاقتىڭ ءوزى ىزدەپ ءجۇردى. ەسەنعالي مارقۇم قۋان-اعاسىن «مەتر», «سۇڭقار اقىن!» دەپ باعالايتىن» دەدى سۆەتقالي نۇرجان. وسىلاي دەپ اقىننىڭ «قىز قۋ» ولەڭىن تاستاپ كەلىپ جىبەرگەندە, ارقامىز شىمىر ەتتى. سوناۋ دوسپامبەت جىراۋ تولعاۋىنىڭ كولەڭكەسىن كوكەيىمىزگە تۇسىرگەن بۇل جىردى ءسىز دە وقىپ, تاماشاعا قالىڭىز.
ء«تورت ورمە قامشى سارت ەتتى, ارعىماق اتقىپ جۇلقىندى. جانارى قىزدىڭ جالت ەتتى, جارىسىپ جەلمەن ۇمتىلدى.
جىگىت تە شىقتى سىدىرىپ, ورامال تاڭىپ باسىنا. جۇمىلعان بەينە جۇدىرىق, جابىسىپ ەردىڭ قاسىنا.
توپىلداپ تيگەن تۇياقتان توزاڭى جەردىڭ ءورىلدى. ءدۇيىم ەل تۇرىپ بۇ جاقتان, كۇلەدى گۋلەپ كوڭىلدى.
سىرباي-اۋ, انە, قاراپ باق: قۋالاي ورلەپ دالانى, ايتىلماي جۇرگەن ماحاببات, قۇيىن بوپ اعىپ بارادى».
بۇل جىردى جازعاندا قۋاندىق شاڭعىتباەۆ جيىرما بەس جاستا عانا كورىنەدى. سۆەتقالي نۇرجاننىڭ تىلىمەن ايتقاندا, «شىن مانىندە, «سوتس.رەاليزم» شىرنەسىن (ماڭگۇرت-تەلپەك) شەكەسىنەن ج ۇلىپ الىپ, «تۇرپايى الەۋمەتشىلدىك» توڭىن دار-دار ايىرعان تۇرەن-جىر بولاتىن». دەسە – دەگەندەي-اق!