قارشىعا – سايات ءھام ءشاۋلى قۇستاردا الىمدى سانالادى. سونداي-اق تۇيعىن مەن تۇنجىر وسى قارشىعا تۇقىمداستار قاتارىنا جاتcا, تەك بىرىڭعاي تازا قارشىعا تۇقىمى: «اق تارلان», «قارا تارلان», «قىزىل قايىڭ», «سارىنىڭ تەگى» دەپ ءتورت تۇرگە بولىنەدى. قارشىعا دەنە بىتىمىنە قاراي: ء«ىرى», «بۇقا», «تانا», ء«شاۋلى» دەپ اتالادى.
اق تارلان قارشىعانىڭ ەرەكشەلىگى – ءجۇنىنىڭ ءتۇسى قىلاڭ, قازمويىن, قايقى ءتوس, قىرعي قۇيرىق, ءشىل قانات, سارالا كوز, شىنىداي جۇقا تۇمسىق, جەبەلى جىلان باس, قىلشىق بەت, تاناۋ تەسىگى كەڭ, تىقىر ءجۇندى بولىپ كەلەدى. ساۋساعى سالالى, سانى تولىق, باۋتاعارى جۋان, قىسقا جىلىنشىكتى, دەنەسى ءىرى, بوربايى الشاق, ەكى قاناتىنىڭ ۇزىندىعى ءبىر كەز شاماسىنداي بولادى. باستى قاسيەتى – مىنەزى جۋاس, ادامعا ءۇيىر, ەلگەزەك كەلەدى. شاقىرايىپ, بەتكە شاۋىپ, شاپىلدامايدى. كوپ كۇي تالعامايدى, جايدارى, بالا قايىرسا دا باۋ اشادى. زادىندا, وتە شابىتتى قۇس. ەرتەلى-كەش ەرىنبەي ۇشا بەرەدى. تەك ۇساق قۇستاردى عانا ىلەدى.
شۇيگىن تارلان قارشىعا – ول اق تارلاننىڭ سيرەك كەزدەسەتىن تۇقىمى.
قارا تارلان قارشىعا – موينى سۇڭعاق, بىتەۋ جەلكە, قالىڭ توپشىلى, دەنەسى جۇمىر سوم, شالقاق ءبىتىمدى كەلەدى. قاناتىنىڭ ەكى قىرى (توپشىسى) سىرتىنا قاراي جوعارىلاۋ بىتكەن سالالى, ۇزىن قۇيرىق, قاۋىرسىن شىبىعى جۋان, ساڭعىرۋى جۇندەس, سىرت ءجۇنى جالپاق جاپىراقتى, ءتۇسى قوڭىر قوشقىل بولادى. باۋتاعارى جۋان جانە قىسقا, اياعى ءالدى, تۇياقتارى قارا قوشقىل جانە وتكىر, جارعىش كەلەدى. بۇل قۇستى قازاق ساياتشىلارى «قاندى كوز قارا تارلان» دەپ تە ايتادى. باستى ەرەكشەلىگى – قاجىرلى, اشتىققا شىدامدى بولادى. بىراق باۋلۋعا جىلدام ەلىكپەيدى, كەشكىلدەنىپ, كۇي تاڭداپ وتىرىپ الادى. كەيدە قاتۋلانىپ ەكى قاناتىمەن جەر سابالاپ, شاۋىپ قالاتىنى بار.
قىزىل قايىڭ قارشىعا اتالۋىنا سەبەپ بۇل تۇقىم تەك قايىڭعا ۇيا سالادى. سيپاتى: سىرت ءجۇنى قوڭىر-قىزعىلت شۇبار, باۋىر ءجۇنى شىمقاي قىزىل شۇبار, بەتى اق قىلشىق, كوزى شەگىر, باسى ءسۇرىندى, اياعى لاشىندىكى سەكىلدى سالالى تارباق كەلەدى. بۇل قۇس تىم قىزعانشاق, قوماعاي, شاپىلداق, قياڭقى, جەمگە شىدامسىز بولادى. ءۇي جانۋارلارىن ماڭىنان جۇرگىزبەيدى, ولاردى سالىپ قالىپ, شاپىلداپ وتىرادى. ءىرىسى قويان العىش بولادى.
سارىنىڭ تەگى قارشىعا – دەنەسى ءىرى, قولابالاۋ, بوكتەرگى قانات, جۋان مويىن بولىپ كەلەدى. ەكىنشى جاعىنان, ەڭكىش, شالقاق باس, قىسقا تۇمسىق, ايران كوز بولادى. سىرتقى جۇندەرى قوڭىر شۇبار, باۋىر ءجۇنى سابالاق سارى, جىلىنشىگى ۇزىن, اياعى ساۋساقتى, سالالى شەڭبەر تۇياق كەلەدى. قارشىعانىڭ بۇل ءتۇرىن «ۇكى ءجۇندى سارى الا» دەپ تە اتايدى. بىراق بۇل تەكتەن قىران شىقپايدى, كۇيشىل, شابان, سالپىلداق كەلەدى. قولدان تويات جەي بەرگەندى جاقسى كورەدى. جالپى ايتقاندا, جىلدام باۋ اشپاي, اۋرە قىلاتىن قۇس.