كەيىنگى جىلدارى تۇرىكمەنستان مەن قازاقستان اراسىندا مادەني-رۋحاني بايلانىستار جاندانا ءتۇستى. تەرەڭنەن تولعاساق, ەكى ەل حالىقتارىن تۇركى, وعىز داۋىرىنەن باستاۋ الاتىن ءتۇرلى تاريحي كەزەڭدەر بايلانىستىرادى. مادەني-رۋحاني مۇراسىنىڭ ۇقساستىعى, تۋىستىق تاقىرىبى دا وتە اۋقىمدى. ءيا, تۇرىكمەن مادەنيەتىنىڭ قازاق مادەنيەتىمەن كوپ ۇقساستىعى بار. ەجەلگى زاماننان بەرى حالىقتارىمىز ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتىپ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدە ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ەكى ەلدى ورتاق شەكارا, تاريح, ءدىن, مادەني قۇندىلىقتار, داستۇرلەر مەن ادەت-عۇرىپ بىرىكتىرەدى.
تاياۋدا ماقتىمق ۇلى مادەنيەت پاركىندە كۇيشى قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنا ەسكەرتكىش ورناتىلدى. الداعى ۋاقىتتا اشحابادتا ارنايى گۇلزارعا اقىن اباي ەسكەرتكىشىن تۇرعىزۋ جوسپارلانعان. ال قازاقستان استاناسىندا تۇرىكمەن اقىنى ماقتىمق ۇلى پىراعى ەسكەرتكىشى بوي كوتەرەدى. ەندى, مىنە, ەل استاناسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇرىكمەنستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى باستالىپ وتىر.
مادەني ءىس-شارالاردىڭ شىمىلدىعى تۇرىكمەنستان كينو كۇندەرىمەن اشىلدى. كۇنى كەشە عانا «Kinopark 7 IMAX Keruen» كينوتەاترىندا رەجيسسەر ارسلان ەۋەبەرديەۆتىڭ «يستاريان» كوركەم ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمى ءوتتى. كينوكارتينا تۇرىكمەن حالقىنىڭ ۇلى شايىرى ماقتىمق ۇلى پىراعىنىڭ «ات يسلارين» شىعارماسىنا نەگىزدەلگەن. حح عاسىردىڭ 30-40 جىلدارىندا جانە ماقتىمق ۇلى پىراعىنىڭ ومىرىندەگى XVII-XVIII عاسىرلارداعى ءتيىستى وقيعالار, اسىرەسە وسى ۋاقىتقا دەيىن زەرتتەلگەن, قۇپيا بولىپ قالعان اقىننىڭ شىعارمالارىنىڭ ماعىناسىن اشۋ – كوركەم فيلمدە ناقتى سيپاتتالعان. ياعني اقىننىڭ قۇپياعا تولى شىعارمالارى تەرەڭ تۇسىندىرىلەدى.
تۇرىكمەنستان كينو كۇندەرىنىڭ اشىلۋىنا ەكى ەلدىڭ مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, شىعارماشىلىق جانە عىلىمي ورتا, زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.
سونداي-اق ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى سەردار بەردىمۇحامەدوۆتىڭ «Änew – müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet» («انەۋ – مىڭجىلدىق مادەنيەتتىڭ مايەگى») اتتى كىتابىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. انەۋ – باعزىدان جەتكەن تۇرىكمەن شاھارى. تۇپكى ماعىناسى «جاڭا سۋ» ەكەن.
تۇساۋكەسەر تۇرىكمەنستاننىڭ استاناداعى مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا قازاقستانداعى تۇرىكمەنستان ەلشىلىگىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىلىپ وتىر.
حالىقارالىق تۇركى مادەنيەتى ۇيىمى (تۇركسوي) 2024 جىلدى «تۇركى الەمىنىڭ ۇلى اقىنى جانە ويشىلى – ماقتىمق ۇلى پىراعى جىلى» جانە ەجەلگى تۇرىكمەن قالاسى انەۋ – تۇركى الەمىنىڭ 2024 جىلعا ارنالعان مادەني استاناسى دەپ جاريالاعان ەدى.
جاڭا كىتاپ تا وسىعان اتاۋلى جىلعا وراي جازىلىپ وتىر. تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتىنىڭ ەڭبەگى تۇرىكمەن حالقىنىڭ باي مادەني-تاريحي مۇراسىن جاڭعىرتۋ, ونى الەمدە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ جونىندەگى ساياساتتى ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. سونداي-اق ءتۇرلى ەلدەردىڭ تاريحشىلارى, ارحەولوگتەرى اراسىنداعى حالىقارالىق بايلانىستاردى دامىتۋعا, تۇرىكمەنستان اۋماعىندا بىرلەسكەن ارحەولوگيالىق جانە ەتنوگرافيالىق ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرۋعا دا ىقپالداسادى.
القالى جيىندى تىزگىندەگەن اكادەميك, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى دارحان قىدىرالى تاريحتار كومبەسىنە اينالعان انەۋ قالاسىنىڭ ەجەلگى ماڭىزىنان ءسوز تارقاتتى.
«بيىل – تۇرىكمەنستان ءۇشىن ەرەكشە جىل. ياعني بارشا تۇركى حالىقتارى ءۇشىن دە ايتۋلى جىل. تۇرىكمەن حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى, تۇركى الەمىنىڭ ويشىل اقىنى ماقتىمق ۇلى پىراعىنىڭ 300 جىلدىق مەرەيتويى يۋنەسكو كولەمىندە تويلانىپ جاتىر. تۇرىكمەنستان تورىندە ادامزاتتىڭ اقىل-ويىنىڭ زاڭعار بيىگىنە 60 مەترلىك الىپ ەسكەرتكىش قويىلدى. ەڭبەكتەرى ءتۇرلى تىلدەرگە اۋدارىلىپ, باسىلىپ جاتىر. مىڭداعان جىلدان بەرى ادامزات تاريحىمەن بىرگە جاساپ كەلە جاتقان ەجەلگى انەۋ قالاسىنىڭ 2024 جىلى تۇركى الەمىنىڭ استاناسى اتانۋى دا ايتۋلى وقيعا. شۋمەر زامانىنان تامىر تارتاتىن قالا تۋرالى ماستون سىندى ايگىلى ارحەولوگتەر دايەكتى زەرتتەۋلەر قالدىرعان. اشحابادتا انەۋ قالاسىنىڭ 2024 جىلعى تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى بولىپ جاريالانۋىنا بايلانىستى ءىس-شارالار تىزبەگى جالعاسىپ جاتىر. بۇل باسقوسۋ دا ەكى ەلدەگى ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتادى. الەمدىك دەڭگەيدەگى تۇلعا ماقتىمق ۇلىنىڭ ءۇش عاسىرلىق مەرەيتويى – تۇگەل تۇركى جۇرتىنا ورتاق توي», دەدى اكادەميك.
تۇرىكمەنستان مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى نۇرساحەت شيريموۆ ەكى ەل اراسىنداعى بەرىك قارىم-قاتىناستاردىڭ تاريحىنا توقتالدى.
ء«بىزدىڭ ەلدەرىمىزدى ەجەلدەن جان-جاقتى كومەك پەن قولداۋعا نەگىزدەلگەن ەكىجاقتى بەرىك قارىم-قاتىناستار بايلانىستىرىپ كەلەدى. 24 ماۋسىمدا تۇرىكمەنستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا ارسلان ەۋەبەرديەۆتىڭ «يستاريان» كوركەم ءفيلمى كورسەتىلدى. تۇرىكمەنستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى قازاقستاندىقتارعا تۇرىكمەن حالقىنىڭ ءداستۇرلى قۇندىلىقتارىن, ونىڭ باي ادەبي, مۋزىكالىق جانە كوركەم مۇراسىن جاقسىراق تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى دەپ سەنەمىن. تۇرىكمەن مادەنيەتىنىڭ تانىمال بولۋىنا زور ۇلەس قوسقان ءبىزدىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتىمىز سەردار بەردىمۇحامەدوۆتىڭ كىتابى بولدى, ونى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ ديرەكتورىنا ۇسىنعىم كەلەدى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
جيىن بارىسىندا ءسوز العان تۇرىكمەنستاننىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى باتىر رەجەپوۆ جاڭا كىتاپتىڭ رۋحاني ماڭىزىن اتاپ ءوتىپ, ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋعا قولداۋ كورسەتكەندەرگە العىس ءبىلدىردى.
«انەۋ – مىڭجىلدىق مادەنيەتتىڭ مايەگى» كىتابى ءۇش تىلدە – تۇرىكمەن, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە جارىق كوردى. بولاشاقتا تۇركى اكادەمياسىمەن بىرلەسىپ بۇل كىتاپتى قازاق تىلىنە اۋدارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. پرەزيدەنت كىتاپتى جازۋعا تۇرىكمەن حالقىنىڭ ۇلت كوشباسشىسى, اركاداگ گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆتىڭ تاريحي دەرەككوزدەردەن جيناعان ماتەريالدارى كومەكتەسكەنىن اتاپ ءوتتى. قۇندى ەڭبەك انەۋ قالاسىنىڭ كونە تاريحىنا ارنالعان, جەكەلەگەن تاراۋلاردا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ساقتالعان ارحەولوگيالىق ولجالار مەن بىرەگەي ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى باياندالادى. كىتاپ الەمنىڭ ەڭ كورنەكتى زەرتتەۋشىلەرىنىڭ كوپتەگەن عىلىمي ەكسپەديتسيالارىنىڭ ناتيجەسىندە الىنعان دەرەكتەرگە تولى. جاڭا ەڭبەك تۇرىكمەن حالقىنىڭ تاريحى, ونىڭ مادەني قۇندىلىقتارى مەن رۋحاني مۇراسى تۋرالى تۇتاس تۇسىنىك قالىپتاستىراتىن كومپوزيتسيالىق ۇيلەسىمدىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى», دەدى ەلشى.
سونداي-اق جيىن بارىسىندا فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءادىل احمەتوۆ, اكادەميك, ۇعا اكادەميگى ءۋاليحان قاليجانوۆ, باسقا دا زيالى قاۋىم وكىلدەرى ءسوز الىپ, تۇركى دۇنيەسىنە ورتاق ادەبي قۇندىلىقتارعا توقتالدى.
ءىس-شارا اياسىندا تۇرىكمەن كلاسسيگىنىڭ 300 جىلدىعىنا ارنالعان كىتاپ-يلليۋستراتسيالىق كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. تۇرىكمەنستاننىڭ استاناداعى مادەنيەت كۇندەرىنە ارنايى كەلگەن قوناقتار دا ونەر كورسەتتى.
ءىس-شاراعا ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى, قازاقستان مەن تۇرىكمەنستاننىڭ كورنەكتى عالىمدارى مەن جازۋشىلارى, ماقتىمق ۇلى پىراعى شىعارماشىلىعىنا قىزىعۋشى وقىرماندار قاتىستى.
سونىمەن قاتار قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاتر فويەسىندە تۇرىكمەنستاننىڭ حالىقتىق-قولدانبالى ونەر جانە مۋزەي قۇندىلىقتارى كورمەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى. ايتا كەتەيىك, اتالعان كورمە كوركەم كەسكىندەمە, مۇسىندەمە, گرافيكا, ءسان جانە قولدانبالى ونەر سالالارىن قامتيتىن, ۇلتتىق دۇنيەتانىمعا نەگىزدەلگەن كوركەمونەردى ناسيحاتتاۋ, دارىپتەۋدى ماقسات ەتەدى. كورمەدە تۇرىكمەن ونەرى مەن مادەنيەتىنىڭ جاڭا كورىنىسى, زاماناۋي تۋىندىلارى ۇسىنىلدى.
سونداي-اق وسى كەشتە تۇرىكمەنستان ونەر شەبەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇرىكمەنستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋىنا وراي گالا-كونتسەرت ءوتتى. ايتۋلى كەشكە ەكى ەلدىڭ ۆيتسە-مينيسترلەرى, ەلشىلەر مەن ونەر ۇجىمدارى قاتىستى.
ساحناعا شىققان تۇرىكمەنستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ارتىستەرى, تۇرىكمەنستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازدارى, باسقا دا ونەر جۇلدىزدارى تانىمال ەسترادالىق اندەر مەن حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىندادى.
24-27 ماۋسىم كۇندەرى وتەتىن تۇرىكمەنستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا وزگە دە مادەني ءىس-شارالار جوسپارلانعان. اتاپ ايتساق, بۇگىن «Kinopark 7 IMAX Keruen» كينوتەاترىندا رەجيسسەر حەكيم الاۆوۆتىڭ «قىزىل الما» كوركەم ءفيلمى ۇسىنىلادى. ودان بولەك, وسى كەشتە قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاتر فويەسىندە تۇرىكمەنستان ۇلتتىق كيىمدەرىنىڭ ءسان كورسەتىلىمى وتەدى. سونداي-اق اتالعان تەاتردا «دانىشپان» مونو-قويىلىمى ساحنالانادى. ال 27 ماۋسىمدا ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇرىكمەنستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرىنىڭ جابىلۋ سالتاناتى اياسىندا ەكى ەل ونەر شەبەرلەرىنىڭ گالا-كونتسەرتى بولادى.