اگرارلىق سالا قولداۋدان شەت قالمايدى

قاراعاندى وبلىسى, نۇرا اۋدانىنا قاراستى كوبەتەي اۋىلىنداعى ءسۇت-تاۋار فەرماسى گولشتين سيىرلارىن اكەلگەن. جوبا 1 100 ءىرى قارا مالدى ۇستاۋ­دى قاراستىرادى. فەرما جوبالىق قۋات­تى­لىققا شىققان كەزدە جىلىنا 9 000 تونناعا جۋىق ءسۇت ون­دىرەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. 70-كە جۋىق جۇ­مىس ورنى اشىلادى. جۇمىسقا ورنالاسۋ كەزىندە ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى تۇرعىن­دار قا­بىل­دانادى. سونىمەن قاتار ستف ءوزىن ازىق­پەن قامتا­ماسىز ەتەدى. جالپى, قاراعان­دى وبلىسىندا مال شارۋاشىلىعى بەلسەندى دامىپ كەلەدى.

وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالاسىندا ايماق وندىرۋشىلەرى سۋارمالى ەگىنشىلىككە باسا نازار اۋدارادى. جوسپارلار تۋرالى قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان اسانوۆ باياندادى.

«بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىل­دارى 1,1 ملن گەكتارعا ەگىلدى, بۇل وتكەن جىلمەن سا­لىس­تىرعاندا 37,6 مىڭ گەكتارعا ارتىق. بۇل رەت­تە ءداندى داقىلدار 966,3 مىڭ گەكتاردى, ماي­­لى داقىلدار 31 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. كار­­توپ 11,5 مىڭ گەك­تارعا, باسقا كوكونىستەر 1,2 مىڭ گەكتارعا وتىرعىزىلدى. سۋارمالى جەر­لەر اۋماعى ۇلعايتىلادى», دەپ حابارلادى ول.

«شاحتەرسكوە» ەليتالىق تۇقىم ءوسىرۋ كاسىپورنى دا دەلەگاتسيانىڭ نازارىنان تىس قالمادى. مۇندا جىل سايىن سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋماعى كەڭەيتىلەدى. اينالىمعا سۋ الۋ جانە بەرۋ ءۇشىن بارلىق ينفراقۇرىلىمى بار قوسىمشا 200 گا ەنگىزىلدى. قازىرگى زامانعى تۇقىم تازارتۋ جەلىسى سالىنىپ جاتىر. ول ءداندى, مايلى جانە بۇرشاق تۇقىمدارىن دايىنداۋعا ارنالعان.

«شاحتەرسكوە» جشس باسشىسى گەورگي پروكوپ استىق قويماسى مەن استىق كەپتىرگىشتى كورسەتىپ, قازاقستاننان تىس جەرلەردە بەلگىلى كارتوپ ءوسىرۋ تۋرالى ايتىپ بەردى.

«بۇگىن ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ سالاسىندا بولىپ جاتقان ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋشىلىكتەردى كورىپ وتىرمىز. بۇل بىزگە ودان دا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ءبىز بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمساپ, لايىقتى ءونىم الۋ جانە ونىمدىلىكتى ەكى ەسە ارتتىرۋ ءۇشىن جاقسى جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى ول.

ۆيتسە-پرەمەر سەرىك جۇمانعارين فەرمەرلەرمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ۇكىمەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى قولداۋ جونىندەگى جوس­پارى, فەرمەرلەر ءۇشىن «كەڭ دالا-2» باعدارلاماسى بويىنشا 5% جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ مۇمكىندىكتەرى جانە قاراجات الۋدىڭ قاراپايىمداتىلعان تەتىگى تۋرالى ايتىپ بەردى. سونىمەن قاتار ول فەر­مەرلەرگە اگرارشىلاردىڭ اگروتەحني­كانى جاقسارتۋعا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ, تى­ڭايتقىشتار, تۇقىمدار ەنگىزۋ, جوعا­رى ءونىمدى تەحنيكانى قولدانۋ جانە ت. ب. مىندەتتەمەلەرى جونىندە ەسكە سالا كەتتى.

«بيىل كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا 580 ملرد تەڭگە ءبولىندى. فەرمەرلەرگە ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالار جۇمىس ىستەيدى. قارقىندى دامۋعا مۇمكىندىك بار. تۇقىمعا, پەستيتسيدتەرگە, مينەرالدى تىڭايتقىشتارعا, جانار-جاعارمايعا, قوسالقى بولشەكتەرگە, تەحنيكاعا قاراجات بولىنەدى. ەندى فەرمەرلەر مال شارۋاشىلىعىن قولداۋدى سۇرايدى. بار­لىق ماسەلەلەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشە­مىز, ەگىننىڭ جاقسى ءونۋىن كورىپ وتىرمىز, جاقسى ءونىم كۇتەمىز», دەپ ءوز كەزەگىندە اتاپ ءوتتى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.ساپاروۆ.

سونداي-اق پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى سەرىك جۇمانعارين مەن اۋىل شارۋا­شى­لىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ ۇلى­تاۋ وبلىسىندا جۇمىس ساپارىمەن بولدى.

قازىرگى تاڭدا وڭىردە ەگىس جۇمىس­تارى اياقتالدى. بيىل ەگىستىڭ جالپى كولەمى 29,5 مىڭ گا قۇرادى, ونىڭ 24 مىڭ گا – ءدان­دى داقىل­دار, 4,5 مىڭ گا – جەمشوپ. كار­توپ پەن باسقا دا كوكونىستەردىڭ تۇقى­مى 1 مىڭ گا جەرگە سەبىلدى. شەگىرت­كەگە قارسى كۇرەس بويىنشا جاعداي تۇراقتى. بولجامدارعا سايكەس جالپى وڭدەۋ الاڭى 14,2 مىڭ گا, ونىڭ 10 مىڭ گا وڭدەلگەن.

جۇمىس توبى, ەڭ الدىمەن, قاراكەڭگىر اۋىل­دىق وكرۋگىندەگى «بەكەتاي بابا» شارۋا قوجا­لىعىنا باردى. شارۋا­شىلىقتىڭ جالپى جەر كولەمى 21,3 مىڭ گا قۇرايدى, ونىڭ 15,6 مىڭى – جايىلىم. 5,5 مىڭ گەكتارعا بيداي, ارپا وسىرىلەدى. شارۋا قوجالىعىنىڭ باس­شى­سى باعدات بەكەتاەۆ گەكتارىنا ورتا ەسەپ­پەن 10-12 تسەنتنەر جينايدى, ءونىم دەڭگەيى جوعا­رى بولعاندا 15 تسەنتنەرگە دەيىن الۋعا مۇم­كىن­­دىگى بار. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل توپى­راق­قا تى­ڭايتقىش سالماعان. كاسىپكەر ەگىستىك القابىندا باستاپقى ۋاقىتتا 400 گەكتار اۋماققا سۋارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.

اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى فەرمەرگە مەملەكەتتىك قولداۋدى پايدالانۋدى, سونداي-اق تىڭايتقىشتار ەنگىزۋدەن جانە ساپالى تۇقىمداردى پايدالانۋدان باستاپ بارلىق اگروونەركاسىپتىك كەشەندەرگە دەيىن اگروتەحنولوگيالاردىڭ بارلىق كەشەنىمەن اينالىسۋدى ۇسىندى. سونداي-اق داقىلداردى ساقتاندىرۋعا نازار اۋدارۋ ۇسىنىلدى.

«ەگەر ءسىز تىڭايتقىش قولدانساڭىز, وندا ەگىن مىندەتتى تۇردە بىتىك شىعادى. ونىمدىلىكتى كەم دەگەندە 20 تسەنتنەرگە دەيىن جەتكىزۋگە تىرىسۋ كەرەك», دەدى ول.

شارۋا قوجالىعىندا ۆيتسە-پرەمەر مەن مينيستر وبلىس فەرمەرلەرىمەن كەزدەستى. «باقداۋلەت» شق باسشىسى جارقىنبەك بولەندين ءوزىن تولعاندىرعان ماسەلە بويىنشا سۇراعىن قويدى.

«مەندە 22 مىڭ گەكتار جەر بار. ءوز قاراجاتىما مال ساتىپ الدىم. بيىل 700 گا بيداي مەن ارپا ەگىپ, سۋارۋدى قالپىنا كەلتىرىپ, ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. مەملەكەت قولداۋىنىڭ ارقاسىندا مەن تراكتوردى جەڭىلدىكتى پايىزبەن 88 ملن تەڭگەگە ليزينگكە الدىم. الايدا مەن باعدارلامانىڭ تالابى بويىنشا العان سومانىڭ ءوزىن دە پايىزىن دا وتەۋدى بىردەن باستاپ كەتۋىم قاجەت. ناقتىسىن ايتقاندا, ءبىز العاشقى جىلى پايدا كورمەيمىز, بىزگە كەم دەگەندە 2 جىل جەڭىلدىك كەزەڭى, تولەم دەمالىسى قاجەت. شەتەلدىك ەگىس كەشەنىن ساتىپ الۋعا ءوتىنىش بەرگەنمىن, شەتەلدىك اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىنا سۋبسيديالاردىڭ جويىلۋىنا بايلانىستى ونى قازىر ساتىپ الۋ وڭايعا سوقپاي تۇر», دەدى ول.

شارۋانىڭ سۇراعىنا ايداربەك ساپاروۆ: ء«بىز اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن الۋ ءۇشىن كاسىپكەر تولەۋگە ءتيىس باستاپقى 15% جارنانى الىپ تاستادىق جانە وتاندىق ءوندىرىس تەحنيكاسىنا سۋبسيديالار مولشەرىن 30%-عا دەيىن ۇلعايتتىق. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن سۋبسيديالاۋعا 100 ملرد تەڭگە كولەمىندە قوسىمشا قاراجات ءبولىندى. قازىر وتىنىمدەر جينالىپ جاتىر. اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى­نىڭ قارىزىن تولەۋ بويىنشا دەمالىس بەرۋگە كەلەتىن بولساق, وسى ماسەلەنى قاراستىرامىز», دەپ جاۋاپ بەردى.

مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تۋرالى سەرىك جۇمانعارين باياندادى.

«مەملەكەت بيىل كوكتەمگى ەگىس جۇمىس­تارىنا جىل سايىنعى 180 ميلليارد تەڭگەنى 400 ملرد تەڭگەگە ۇستەمەلەدى. باعدار­لامانىڭ ەرەك­شەلىگى نەسيەلەر فەر­­م­ەرلەرگە 5% بەرى­لەدى. قازىر جەڭىل­دەتىل­گەن اقشانى بەرۋ ءتاسىلى ايتار­لىقتاي جەڭىل­دەتىلدى: «دامۋ» قورى فەر­مەر­لەر­دىڭ «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسيا­سى» ال­دىن­داعى قارىزدارىنا 85% كەپىلدىك بەرەدى. قالعان 15% كەپىلدىكتى فەرمەر بەرەدى. بۇل جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الۋدى ايتارلىقتاي جەڭىل­دەتەدى. سونىمەن قاتار ءبىز ۇكىمەتتىڭ قاۋ­لى­سىنا وزگەرىستەر ەنگىزدىك, ەندى انك عانا ەمەس, اكك كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا فەر­مەر­­­لەرگە نەسيە بەرە الادى. بىراق ءسىزدىڭ تارا­­پى­­­ڭىز­دان اگرونوميانى ساقتاۋ, تىڭايت­قىش­­تار ەن­گىزۋ, مەملەكەت ءۇشىن باسىم داقىلدار­دىڭ ونىم­دىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت», دەدى ۆيتسە-پرەمەر.

سونداي-اق جۇمىس ساپارى بارىسىندا سەرىك جۇمانعارينگە وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالار تانىستىرىلدى, ولار بيىل باستا­لادى دەپ كۇتىلىپ وتىر.  ولاردىڭ قاتارىن­دا جاڭاارقا اۋدانىنداعى ەت كوم­بيناتى, جەزقازعانداعى قۇس فابريكاسى مەن كوكونىس قويماسى, ساتباەۆتاعى قۇس ەتىن وڭدەۋ تسەحى جانە باسقا دا جوبالار بار.