جاڭا سالىق كودەكسى ۇسىنىلدى

«اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپ­كەرلەر پالاتاسىنىڭ تالقىلاۋ الاڭىندا جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. ايتا كەتۋ كەرەك, جاڭا قۇجاتتا تەك مەملەكەت مۇددەسىنە عانا ەمەس, بيزنەس وكىلدەرىنىڭ دە سۇرانىسىنا ساي كەلەتىنىن وزگەرىستەر جەتكىلىكتى. ارنايى وتىرىسقا ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامرين مەن قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ قاتىسقان ەدى.

جاڭا كودەكستە بىرقاتار وزگە­رىس بار, سونىڭ ءبىرى – ەلدىڭ تەڭ جارىمىنىڭ تاقىمىنداعى ەسكى كولىك ءۇشىن ەكى ەسە از سالىق تولەنە­تى­نى. ەگەر كو­لىكتىڭ ءجۇرۋ مەرزىمى 10 جىل­دان اسسا مولشەرى – 30, ال 20 جىل­دان اسسا 50 پايىزعا دەيىن تومەن­دەيدى. شەتەلدەن قىمبات كولىك اكە­لىپ, ونىڭ قۇنى 75 ملن تەڭگەدەن اسسا, سالىققا 7,5 ملن تەڭگە تولەۋگە مىندەتتى. بۇل جىلجىمايتىن م ۇلىككە دە قاتىستى. مۇندايدا م ۇلىكتىڭ جيىنتىق قۇنى 450 ملن تەڭگەگە باعالانسا, سالىق سوماسى دا جوعارىلايتىن بولا­دى. دەمەك اۋقاتتى ادامدار­داعى م ۇلىكتىڭ مولشەرىنە قاراي سالىق تا كوتەرىلەدى دەگەن ءسوز.

«كولىك تۋرالى ايتاتىن بول­ساق, قۇنى 75 ملن تەڭگەدەن اساتىن جەڭىل اۆتوكولىكتەر ءۇشىن كولىك سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسىن ءۇش ەسە ارتتىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ال جالپى قۇنى 450 ميلليون تەڭ­گەدەن جىلجىمايتىن مۇ­لىك سا­لى­عى ارنايى ەسەپ بويىنشا ­2 پايىز مولشەرىندە ءاربىر سا­لىق سالىناتىن وبەكتىگە جۇرگىزى­لە­دى. بۇدان بولەك, قىمبات تۇراتىن تەڭىز جانە اۋە كەمەلەرىنە, ءليترى 500 مىڭ تەڭگەدەن اساتىن قىمبات الكوگول جانە ءبىر داناسى 10 مىڭ تەڭگە تۇراتىن تەمەكى ونىمدەرىنە دە قاتىستى سالىق تولەمى دايىندالعان. بۇل شارالار ەل ەكونوميكاسىنداعى كولەڭكەلى اينالىم دەڭگەيىن تومەندەتۋ ءۇشىن ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى», دەيدى ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامرين.

بۇدان بولەك, قۇجات بويىن­شا زەينەتكەرلەردىڭ تابىس سا­لىعىنىڭ مولشەرلەمەسى قىس­قا­رادى, ياعني ونى تولەۋدەن مۇل­دە بوساتىلماق. سونداي-اق ءار جار­تى جىل سايىن ەسەپ تاپسىرۋدان شارشاعان كاسىپكەرلەر ءۇشىن دە جاعىمدى جاڭالىق بار. ەندى سالىق ەسەپتىلىگىن ۇسىن­باعانى ءۇشىن ولارعا ايىپپۇل قاراس­تىرىلمايدى.

«كوبىنە شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى كاسىپكەرلەر مەملەكەتكە ەسەپ بەرۋدى ۇمىتىپ كەتىپ جاتادى. سول ءۇشىن ولار اكىمشى­لىك جازاعا تارتىلىپ, ايىپپۇل ارقالايتىن. ەندى جاڭا سالىق كودەكسىنە سايكەس جازا الىنىپ تاستالدى. ياعني ەسەپ بەرمەسە, ءبىز نولدىك ەسەپتىلىكپەن قابىلداپ جىبەرەمىز. كەيىن قاجەت بولسا, ءوز بيزنەس ەسەبىن تۇزەتىپ الۋىنا بولادى. جالپى, ەلدەگى ەسەپ بەرۋ نىساندارى 30 پايىزعا قىس­قارتىلعالى وتىر», دەيدى قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ.

بۇدان بولەك, وزىندىك سەبەپتەرگە بايلانىستى سالىقتاعى بەرەشەگى بار كاسىپكەرلەردىڭ شوتى بىردەن بۇعاتتالمايدى. بۇل جەردە كاسىپكەر بورىشى 73 840 تەڭگەدەن اسپاسا, سالىق بەرەشەگى جايلى ەسكەرتۋ حابارلاما جولدانادى. ال قارىزى 20 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن كوپ بولسا, شوتىنداعى شىعىس وپەراتسيالار توقتاتىلادى. بۇدان جاڭا قۇجات­تا بيزنەس وكىلدەرىنە جەڭىلدىك كوپ­تەپ قاراستىرىلعانىن باي­قاۋ­عا بولادى.

«بىزدە ارنايى سالىق رەجىم­دەرى وتە كوپ ەكەنى بەلگىلى. بيز­نەس سالاسىنداعىلار دا وسى ماسە­لەنى قوزعاپ, وزدەرىنىڭ شاتاساتىنىن دا ءجيى ايتادى. مۇنداي كەمشىلىكتەردىڭ بارلىعىن جويۋ ءۇشىن رەجىمدەردى بارىنشا قىسقارتتىق. مىسالى, ءبىرىنشىسى – ءوز-ءوزىن جۇمىسپەن قامتۋشىلار رەجىمى. وعان قازىر ءموبيلدى قوسىمشا نەمەسە ينتەرنەت پلات­فورمالار ارقىلى قىزمەت كور­سەتۋشىلەر 34 قىزمەت ءتۇرى بو­يىن­شا پاتەنت ارقىلى جۇمىس ىستەۋشىلەر كىرەدى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر ازامات ءامرين.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ سوزىنشە, بۇگىندە بىزدە 1,9 ميلليوننان اس­تام سالىق تولەۋشى وڭايلاتىل­عان دەكلاراتسيانى پايدالانا­دى. ياعني جىلدىق ماكسيمالدى تابىس 177,4 ملن تەڭگەدەن اسپاي­دى ەكەن. سونداي-اق جاڭا قۇجات­تا كەيبىر سالىق تولەۋشىلەر جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋدەن بوساتىلادى. تەك تابىسى بويىنشا ­جاي الىم عانا تولەيدى. ال تابىس­تىڭ سالىق مولشەرلەمەسى 4 پايىز­دى قۇراماق. وعان قوسا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ارنالعان ارنايى رەجىمدەر ءۇشىن سالىق مولشەرى تابىستىڭ 3-تەن 2 پايىزىنا دەيىن تومەندەتىلەدى.

بىراق ويىن بيزنەسىنە قو­سىلعان قۇن سالىعى سالىنبايدى, الايدا كورپوراتيۆتىك تابىس سا­لىعى بويىنشا مولشەرلەمە ­­25 پايىزعا ءوسۋى مۇمكىن. بۋكمە­كەر­لىك كەڭسەلەرگە دە ارنايى سالىق كوزدەلىپ وتىر. بۇل جەردە ويىنشىلاردان تۇسكەن كەز كەلگەن سومانىڭ 8 پايىزىن اۋدارۋى قاجەت. سونىمەن قاتار ۇتىسقا يە بولعان ويىنشىلار دا سالىق تولەۋگە ءتيىس. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى جاڭا قۇجاتتاعى كەيبىر تارماقتاردى ءالى دە جەتىلدىرۋ كەرەك دەگەن پىكىردە.

«كودەكستەگى جاڭا وزگەرىستەر­دىڭ 70 پايىزىن بيزنەس وكىلدەرى ۇسىنعان ەدى. بىراق ءالى دە شەشى­لۋ­گە ءتيىس اۋقىمدى ماسەلە بار. مى­سالى, بۇرىن سالىققا 3 پا­يىز تولەگەن كاسىپكەر ەندى 8 پا­يىز تولەۋگە مىندەتتەلىپ وتىر. ءبىز بۇعان كەلىسپەيمىز. سونداي-اق ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلارعا قاتىستى ماسەلەلەر بار. ايتا كەتەيىن, ءونىمدى ءوزى ءوندىرىپ, ءوزى ساتاتىن سالىق تولەۋشىلەر كۇشىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى 10 پا­يىزعا, جەكە تابىس سالىعى 5 پا­يىزعا تومەندەتىلەدى. جال­پى, جاڭا قۇجات مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس, بيز­نەستىڭ دە مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى دەگەن سەنىم بار», دەيدى «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر جاركەنوۆ.

كودەكستى ازىرلەۋگە بيزنەس قاۋىمداستىعى بەلسەنە اتسا­لىس­قان. ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ سوزىنشە, 500-دەن استام وكىلدىڭ قاتىسۋىمەن 300-دەن استام كەزدەسۋ مەن كون­فەرەنتسيا وتكەن. اتالعان شارا­لارعا ەكونوميكانىڭ ءار­تۇر­لى سەكتورىنداعى بيزنەس-قاۋىم­داستىقتار, كاسىپكەرلەر, حالىق­ارالىق ۇيىمدار, سالىق ساراپشى­لارى, ەكونوميستەر جانە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە «اتامەكەن» ۇكپ وكىلدەرى قا­تى­سىپتى. سونىمەن قاتار جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ جوباسىن تالقى­لاۋعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى­مەن بىرگە ەكونوميكانىڭ بار­لىق سالاسىنداعى وكىلدەردىڭ قاتى­سۋىمەن بىرنەشە كەزدەسۋ ۇيىم­داستىرىلعان. كودەكس بويىنشا تالقىلاۋ ءالى جالعاسا بەرمەك.

ايتا كەتەيىك, بۇرىنعى سالىق كودەكسىندە سالىق ساياساتىنا باسا ءمان بەرىلسە, جاڭا كودەكستە سا­لىقتىق اكىمشىلەندىرۋگە نازار اۋدارىلعان. بۇرىن مۇنداعى رەجىمدەردىڭ شامادان تىس ءار­تۇرلى بولۋى, ولاردىڭ شارتتارى مەن كريتەريلەرى سالىق ىسىن­دە كوپ قيىندىق تۋدىرىپ كەل­گەنى راس. ال جاڭا قۇجاتتا سالىق دەكلاراتسياسىنىڭ نىسان­دارى 30 پايىزعا قىسقارىپ, كەيبىر رەجىمدەر ارنايى وڭتايلان­دىرىلىپ وتىر.