ەسىرتكى ساۋداسى قاشان تىيىلادى؟

وڭاي ولجا وپىق جەگىزەدى

بۇگىندە ەسىرتكى ساتۋشىلار وڭاي جولمەن اقشا تابۋدى ۋادە ەتىپ, جاستاردى ەسىرتكى تاراتۋعا توقتاۋسىز تارتىپ كەلەدى. زاڭ الدىندا تارتار زاردابىنان بەيحابار جاستار بۇعان سەنىپ, قوماقتى اقشا تابامىز دەپ سانايدى. بىراق ءبارى ولار ويلاعانداي ەمەس. جىل باسىنان بەرى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ پوليتسەيلەرى ەسىرتكى وتكىزۋ فاكتىلەرى بويىنشا 36 ادامدى قىلمىستىق جا­ۋاپ­كەرشىلىككە تارتىپتى. ولاردىڭ 20-سى – 18 بەن 25 جاس ارالىعىنداعى ورىمدەي جاستار. بۇل – ءبىر عانا وبلىستاعى جاع­داي. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي ساي­تىنا كىرسەڭ, ەل كولەمىندەگى مۇنداي اقپارات­تان كوز تۇنادى.

«سۇرانىس بار جەردە ۇسىنىس بار» دەيتىن نارىقتىق ەكونوميكانىڭ قاعي­داسىنا سۇيەنگەن جاستار بۇگىندە وڭاي ولجانىڭ وپىق جەگىزەتىنىن ويلايتىن ءتۇرى جوق. زاڭ شىعارۋشى ورگان ەسىرتكى ساۋداسىنا قاتىستى زاڭنامالاردى قانشا قاتايتسا دا, بۇل كەسەلدى «كاسىپكە» توقتام بولار ەمەس.

وسى ورايدا ءسال شەگىنىس جاساپ, مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىل­تايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا سويلەگەن ءسوزىن سالماقتاپ كورەيىكشى. پرەزيدەنت جاقسىلىققا جەتەمىز دەسەك, جاعىم­سىز ادەتتەردەن ارىلۋىمىز كەرەكتىگىن ەسكەر­تىپ, پارلامەنتكە ەسىرتكى ساۋداسىنا قاتىستى زاڭنامانى بارىنشا قاتايتۋدى تاپسىرعان ەدى.

«وكىنىشكە قاراي, بۇل ىندەت جاپپاي بەلەڭ الىپ بارادى. تەك بىلتىردىڭ وزىندە ەسىرتكىگە قاتىستى 7,5 مىڭنان استام قىلمىس انىقتالدى. زاڭسىز اينالىم­نان 41 توننا ەسىرتكى الىندى. ناشاقور­لىق, اسىرەسە بالالار اراسىندا تەز تارا­لىپ, جاستارىمىز ۋلانىپ جاتىر. ەسىرتكى­مەن كۇرەس بەلسەندى جۇرگىزىلمەسە, ەرتەڭ ءبارى كەش بولۋى مۇمكىن. قازىر ەسىرتكى ساتقان قىلمىسكەر قاتاڭ جازاعا تارتىلادى. مەنىڭ ۇسىنىسىم: ەسىرتكى زاتتارىن وندىرەتىن ادامداردىڭ جازاسىن بارىنشا قاتايتۋ كەرەك. ونى ەڭ اۋىر قىلمىستارعا تەڭەستىرۋ قاجەت», دەگەن مەملەكەت باسشىسى پارلامەنتتى بۇل باستامانى قولداۋعا شاقىردى.

پرەزيدەنت تاپسىرماسى ورىندالادى

وتكەن ايدا ءماجىلىس «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زات­تاردىڭ جانە ولاردىڭ پرەكۋرسورلارى­نىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ءىس-قي­مىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلاپ, ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. قۇجات جايىندا بايانداما جاساعان ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى سنەجانا يماشەۆا ءبىراز وزەكتى جايتتى جىپكە تىزگەندەي اتاپ شىعىپ, ەلدە سينتەتيكالىق ەسىرتكى جاساۋ دەرەكتەرى ءوسىپ كەلە جاتقانىن جانە ولاردىڭ تارالۋ اۋقىمى ەپيدەمياعا اينالعانىن جەتكىزدى.

– سينتەتيكالىق ەسىرتكى از عانا ۋاقىت ىشىندە بۇكىل الەمگە كەڭ تارالىپ كەتتى. قازاقستان دا بۇل «جاڭاشىلدىقتان» قالىس قالعان جوق. سينتەتيكالىق ەسىرتكى ءداستۇرلى ەسىرتكىلەر – كوكاين مەن گەروين­گە قاراعاندا ارزان جانە قولجەتىمدى. مۇن­داي ەسىرتكىنىڭ ءوندىرىسى دە قاراپايىم, ەرەكشە ءبىر دايىندىق پەن داعدىنى تالاپ ەتپەيدى. ماسەلەن, جەكە ورگانيكالىق قوسىلىستار, اتسەتون, ەتيل ءسپيرتى جانە سىركە قىشقىلى ارقىلى ەسىرتكى قوسپاسىن جاساپ شىعارۋعا بولادى. ەلىمىزدە ەسىرتكى وندىرۋشىلەر «سينتەتيكانى» ونەركاسىپتىك اۋقىمدا جاساپ جاتىر, ولارعا كەرەكتى جابدىقتار مەن حيميكاتتاردى, پرەكۋرسورلاردى تاسىمالداۋدى پىسىقاي ديللەرلەر تۇراقتى سحەمالارعا اينالدىر­عان. ەسىرتكى ءوندىرىسى كۇننەن-كۇنگە كوبە­يىپ كەلەدى. ەگەر 2019 جىلى 3, 2020 جىلى 8 زاڭسىز ەسىرتكى زەرتحاناسى تابىلىپ, جويىلسا, بىلتىر 81 جاسىرىن زەرتحانا انىقتالعان, – دەيدى دەپۋتات س.يماشەۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا, جىل باستالعالى 31 جاسىرىن ەسىرتكى زەرتحاناسى جويىلعان. 10 توننادان استام پرەكۋرسور الىنىپ, وسىلايشا, پايدالانۋعا دايىن 1 توننا ەسىرتكى جاساۋ ءوندىرىسىنىڭ جولى كەسىلىپتى. بۇل 3 ميلليون دوزا جويىلىپ, مىڭدا­عان ادامنىڭ ءومىرى ەسىرتكىگە قۇمارلىق قۇرىعىنان قۇتقارىلدى دەگەن ءسوز.

دەرەكتەر ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى كۇرەستى پرەكۋرسورلار مەن زەرتحانالىق جابدىقتاردى زاڭسىز جەتكىزۋدىڭ جولىن كەسۋدەن باستاۋ كەرەك ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. بۇل – قولدانىلار شارانىڭ بارىنشا ءتيىمدى ءتاسىلى.

دەگەنمەن س.يماشەۆانىڭ ايتۋىنشا, قولدانىستاعى زاڭنامادا ولاردىڭ كونترابانداسى ءۇشىن عانا جاۋاپكەر­شىلىك بەلگىلەنگەن, ال پرەكۋرسورلاردىڭ زاڭسىز اينالىمى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلماعان ەكەن.

– وسى ماقساتتا قىلمىستىق كودەكستىڭ 301 جانە 303-باپتارىنا پرەكۋرسورلاردى زاڭسىز دايىنداعانى, وڭدەگەنى, ساتىپ العانى, ساقتاعانى, تاسىمالداعانى جانە جونەلتكەنى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى, ياعني ولاردىڭ زاڭسىز اينالىمى ءۇشىن, سونداي-اق ولارمەن جۇمىس ىستەۋ قاعيدالارىن بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ۇسىنىلادى, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

بۇدان بولەك, حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى كودەكسكە سايكەس كۇشتى اسەر ەتەتىن زات­تاردىڭ اينالىمىنداعى جاعداي دا وسى­عان ۇقساس. ياعني «ترامادول», «تروپيكاميد», «ازوتتىڭ توتىعى», «سومنول», «پرەگابالين» جانە تاعى دا باسقا سول سياقتى مەديتسينالىق پرەپاراتتاردى, اسىرەسە جاسوسپىرىمدەر تىم كوپ پايدالانىپ جاتقان كورىنەدى.

– بۇل زاتتاردى ەسىرتكىگە تاۋەلدى ادام­دار سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ اسەرىن كۇ­شەيتۋ ءۇشىن پايدالانادى, سالدارىنان ولارعا مەديتسينالىق ەمەس سۇرانىس ايتارلىقتاي ءوستى. قازىرگى ۋاقىتتا وسى دارىلىك زاتتاردى رەتسەپتسىز بەرگەنى جانە ولارمەن جۇمىس ىستەۋ قاعيدالارىن بۇزعانى ءۇشىن تەك اكىمشىلىك جاۋاپتىلىق قاراستىرىلعان. بۇل جايت وسى پرەپاراتتاردى مەديتسينالىق ەمەس ماقساتتا ساتاتىندارعا توسقاۋىل بولا الماي تۇر. سوندىقتان جوبادا اتالعان مەديتسينالىق پرەپاراتتار قۇرامى بار كۇشتى اسەر ەتەتىن زاتتاردىڭ زاڭسىز اينالىمى, ولارمەن جۇمىس ىستەۋ قاعيدالارىن بۇزعانى, سونداي-اق ولاردى ۇرلاعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى ەنگىزۋ ۇسىنىلادى, – دەگەن س.يماشەۆا پرەكۋرسورلار مەن كۇشتى اسەر ەتەتىن زاتتاردى دايىنداۋعا نەمەسە وڭدەۋگە ارنالعان قۇرالدار مەن جابدىقتاردىڭ زاڭسىز اينالىمى دا قىلمىستىق جازاعا تارتىلۋى كەرەكتىگىن ايتىپ وتىر.

قىسقاسى, ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەسىرتكى, پسيحو­تروپتىق زاتتاردىڭ جانە ولاردىڭ پرە­كۋر­سورلارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى قولدانىستاعى زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ. زاڭ جوباسىندا قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستەرگە جانە حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى كودەكسكە, سونداي-اق «ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زاتتار, سول تەكتەستەر مەن پرەكۋرسورلار جانە ولاردىڭ زاڭسىز اينالىمى مەن تەرىس پايدالانىلۋىنا قارسى ءىس-قيمىل شارا­لارى تۋرالى» جانە «قۇقىق بۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى. ياعني قىلمىستىق كودەكستىڭ بىرنەشە بابى قىلمىستىق جاۋاپتىلىقپەن تولىقتىرىلادى.

پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار دا قاجەت

ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە جاستار اراسىندا ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كوڭىل مارقايتار ءبىراز جۇمىس بار. «ەسىرتكىسىز بولاشاق» باستاماسى اياسىندا ءىس-شارالار مەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار بەلسەندى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. مينيسترلىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى ۇسىنعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, جىل باسىنان بەرى ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەلىمىز بويىنشا 5 377 ەسىرتكىگە قارسى اكتسيا وتكىزىپتى. بۇل تسيفرعا قاراساق, پوليتسيا جاسوسپىرىمدەردىڭ ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىگىمەن بەلسەندى كۇرەسىپ كەلەدى.

وسى ورايدا «Community Friends» قق ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ جانە حالىقتىڭ نەگىزگى توپتارىمەن جۇمىس جونىندەگى ۇيلەستىرۋشىسى وكسانا يبراگيموۆا جازالاۋدان گورى الدىن الۋ مەن قولداۋعا باعىتتالعان نەعۇرلىم ءتيىمدى رەتتەۋ جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتىپ وتىر.

– بۇل ءتاسىلدى ءتيىمدى قولدانۋ ءۇشىن قازاقستاندا ەسىرتكى مەن پسيحوتروپتىق زاتتاردى تۇتىنۋشىلاردى جازالاۋمەن عانا شەكتەلمەي, ادام قۇقىقتارىن ساقتاي وتىرىپ, الەۋمەتتىك, اقپاراتتىق جانە مەديتسينالىق ىقپال ەتۋ شارالارىنا ەرەكشە دەن قويعانىمىز دۇرىس. بۇل ءۇشىن وسىنداي نورمانى زاڭناماعا ەنگىزۋ قاجەت. سونداي-اق اكiمشiلiك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامدارعا ەگەر ولار ەسىرتكى زاتتارىن قولدانۋ كەزىندە جاساعان دەپ ساناۋعا نەگiز بولسا, ولارعا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ مەديتسينالىق, ەمدەۋ-پروفيلاكتيكالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن قوعامدىق ۇيىمدارعا جانە الەۋمەتتىك قولداۋ مەكەمەلەرىنە ءوز ەركىمەن جىبەرۋى تۋرالى نورمالار دا قاجەت, – دەدى و.يبراگيموۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل شارالاردى قابىلداۋ ماسەلەنى ءتيىمدى شەشۋگە جانە مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك كومەككە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋعا, ەسىرتكىنى پايدالاناتىن ادامدارعا قاتىستى ايىپتاۋ مەن كەمسىتۋشىلىك دەڭگەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.