سىنشىلارعا سۋىرتپاقتاپ ءسوز باستاتىپ, ادەبيەتشىلەردى ءا دەگەندە مويىن بۇرعىزىپ, قالام قۋاتىمەن باۋراي بىلگەن جازۋشىنىڭ ءبىرى – قاليحان ىسقاق. وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارىندا ايگىلى زەينوللا قابدولوۆتىڭ نازارىنان قاعىس قالماي, عالىمنىڭ تۇتاستاي ءبىر ماقالا ارناۋىنا سەبەپكەر بولعان ءسوز يەسى.
جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعى قاي كەزدە دە وقىرمانىن ويلانتىپ تاستايتىن وبرازىمەن ەرەكشە ەستە قالادى. ونىڭ روماندارى, اڭگىمە, پوۆەستەرىنىڭ كەيىپكەرلەرى قانشالىقتى ومىرشەڭ, كۇرەسكەر بولسا, ول سومداپ شىققان درامالىق وبرازدارى دا قازاق تەاتر ونەرىندە سەرپىلىس تۋدىرىپ, ۇلتتىق دراماتۋرگيانىڭ قازانىندا قايناپ شىعا كەلدى.
قاليحان ىسقاق دراماتۋرگياعا توسىننان قوسىلدى دەپ تاعى ايتا المايسىز. سەبەبى بۇل جولعا ينستسەنيروۆكا مەن كينوستسەناريلەر ارقىلى كەلگەندەي كورىنەدى. بۇلاي دەپ توپشىلاۋىمىزعا العاشقى پەسالارىنان-اق تارتىس پەن تولىمدى كەيىپكەرلەر, تاريحي تۇلعالاردى سويلەتۋ مەن كونەنى تىرىلتۋدەگى اۆتور ماقساتى كوزگە ۇرادى. تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە سۋرەتكەر ەل, تۋعان جەر تاريحىن تەرەڭىنەن قاۋزاۋعا كىرىستى. بۇل ونىڭ دراماتۋرگياسىندا بارىنشا كورىنىس تاپتى.
قاليحان ىسقاقتىڭ قالامىنان تۋعان جيىرمادان استام درامالىق شىعارما شىنشىلدىعىمەن, وقىرمانعا ايتار استارلى ويىمەن ءاردايىم ەرەكشەلەنەدى. وسى تىزىمدە «جان قيماق», «تاڭعى جاڭعىرىق», «قاراشا قازدار قايتقاندا», «تالاق», «سايقىنىڭ تۇقىمدارى», «ساباتاج!», «ەسەنەي-ۇلپان», «جانسەبىل» تۋىندىلارىنان جازۋشى-دراماتۋرگتىڭ بيىك تالعامى بايقالدى. ۇلكەن سۋرەتكەر رەتىندە ءاربىر قۇبىلىستىڭ ءمان-ماعىناسىن, سىرىن ۇعىنىپ, تۇڭعيىعىنا ۇڭىلەتىن اۆتور شىعارماشىلىق زەرتحاناسى بارىنشا زەردەلىلىگىمەن, ءار تاقىرىپتى قاۋزاي وتىرا ونى تەرەڭىرەك اشۋعا تىرىسادى.
ق.ىسقاقتىڭ قاي پەساسىن الساڭىز دا ەڭ الدىمەن ايشىقتالاتىنى – ونىڭ ءتىلى. اۆتور قازاق ءتىلىنىڭ قايماعىن بويىنا سىڭىرگەندىكتەن كەيىپكەردى سويلەتۋى دە, سۋرەتتەۋى دە كەڭ تىنىستا قولدانىلادى. بۇل ەرەكشەلىك زامان تىنىسى مەن دياپازونىن اشىپ, كەيىپكەردىڭ دامۋى مەن وقيعانىڭ وربۋىندە شەشۋشى ءرول اتقارادى. وسى ەكى عانا ەرەكشەلىكتىڭ ءوزى ۇندەستىك تاۋىپ, شىعارما ديناميكاسىن ويناتا وتىرىپ بەرۋگە سەپ ەكەنى سەزىلەدى.
تەاتر ساحناسىنىڭ قازىناسىن بايىتقان ايتۋلى دۇنيەنىڭ ءبىرى – «جان قيماق» درامالىق پوۆەسى. مۇنداعى باستى كەيىپكەرلەر ابدىكەرىم بولىس, مۇسا, اقىن ماحمۇت, ابدىكەرىمنىڭ قىزى باعيلا, تورتاي قاجى مەن ەل اعالارى, رۋ باسى, ستارشىندار. وقيعا دا وسى كەيىپكەرلەر اراسىندا ءوربيدى. ەڭ الدىمەن, درامالىق شىعارمانىڭ باستى شارتى – كەيىپكەرلەردىڭ ءوزارا تارتىسى مەن وقيعانىڭ شيەلەنىسۋى. ماحمۇت – سۇلتانماحمۇت تورايعىر ۇلىنىڭ ءپروتوتيپى. شىنشىلدىعى مەن ادىلەت سۇيگىشتىگى كورەرمەنىن باۋرايدى. وسى شىعارما اياسىندا شوق جۇلدىزداي جارق ەتىپ وتە شىققان اقىن تاعدىرىنىڭ ءبىر كەزەڭى سۋرەتتەلگەن. الاش ۇراندى اقىننىڭ التاي ايماعىندا بولىپ, بالا وقىتىپ قاراڭعى قازاقتىڭ كوگىندە كۇن بولىپ, ەل ساۋاتىن اشۋعا بەلسەنە ارالاسقانى ءمالىم. وسى تۋىندىنى وقىپ وتىرىپ تا, ساحنادان كورىپ وتىرىپ تا ونىڭ سول وڭىردە وزىنە ءتان مىنەز-قۇلقىنىڭ اشىلعانىن اڭداۋ قيىن ەمەس. «جان قيماقتا» ماحمۇت پەن باعيلا اراسىنداعى ماحاببات تاماشا ارقاۋ تاپقان.
جازۋشى-دراماتۋرگ شىعارماشىلىق مۇراسىنىڭ ىشىندە كەيىپكەرلەرى ايشىقتى سومدالعان دۇنيەلەردىڭ بىرەگەيى – ەكى اكتىلى «سايقىنىڭ تۇقىمدارى» دراماسى. جيىن سانى ونعا تارتا كەيىپكەرلەر اراسىندا تالاس-تارتىسقا تولى درامادا دارالانىپ شىعا كەلەتىن بەدەرلى بەينەلەر اۆتوردىڭ باستى يدەياسىن الدىڭعى قاتارعا شىعارادى. ءبىر-ءبىرىن ءوسىرىپ-كەمەلدەندىرىپ وتىراتىن كەيىپكەرلەر اراسىنداعى كەڭ دياپازون شىعارمانىڭ كوركەمدىك كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسەدى, شىنايى بەت-ءپىشىنىن تانىتادى. كەيىپكەردى وسىرەتىن, شىعارماداعى ءومىردى جانداندىرىپ, سىرتقى قۇبىلىستىڭ سىرىن اشاتىن ەڭ باستى كىلت – وقيعا, تارتىس, مىنەز قاقتىعىستارى كورەرمەندى وزىنە تارتادى.
جازۋشى-دراماتۋرگ قاليحان ىسقاق ءۇشىن بۇزىلمايتىن قاعيدا – ءومىر شىندىعىن نانىمدى بەينەلەپ, وبرازداردى دارالاپ بەرۋگە كۇش سالۋ. ول نە نارسەنى اڭگىمەلەپ ءارى كەيىپكەردى سومداپ وتىرسا دا, شىعارمانىڭ شەشىمىندە بەكەر الماعانىن, تەككە تاڭداماعانىن ۇعاسىز. ومىرلىك دەتالدارى ارقىلى ونىڭ پەسالار الەمىنەن ءوز شىندىعىڭدى تاۋىپ, كەڭىستىگىنە شىن, بالكىم شىم باتاسىز...