«استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا وسى ورتالىق سوتىنىڭ توراعاسى مەلدون لورد بەرنەتت پەن احقو حالىقارالىق اربيتراج ورتالىعىنىڭ توراعاسى توماس كريۋممەلدىڭ قاتىسۋىمەن پىكىرتالاس سەسسياسى ءوتتى. كەزدەسۋگە احقو سوتىنىڭ تىركەۋشىسى جانە حالىقارالىق اربيتراج ورتالىعىنىڭ اپپارات جەتەكشىسى كريستوفەر كەمپبەلل-حولت مودەراتورلىق ەتتى.
سەسسيا بارىسىندا لورد بەرنەتت جانە توماس كريۋممەل وزدەرىنىڭ كاسىبي دامۋى مەن احقو سوتى مەن حتو قىزمەتىنە قاتىستى كوزقاراسىن, قازاقستانعا ينۆەستيتسيا تارتۋداعى اتالعان ينستيتۋتتاردىڭ اتقاراتىن ءرولى تۋرالى وي-پىكىرىن ورتاعا سالدى. باسقوسۋ بارىسىندا وعان قاتىسۋشىلار جوعارى مارتەبەلى مەيماندارعا ءتۇرلى سۇراق قويىپ, جاۋابىن الدى. ماسەلەن, كەزىندە ۇلىبريتانيا كورولدىگىنىڭ حانشايىمى ديانانىڭ كولىك اپاتىنان بولعان قازاسىنا قاتىستى ءىستى تەرگەگەن لورد بەرنەتت لوندوندا سۋديا بولساڭىز بەلگىلى ءبىر كاسىپكەرگە نەمەسە ۇكىمەتكە قاراي باسىمدىق بەرىلمەيتىنىن ايتىپ قالدى. ياعني سوت قىسىمعا ۇشىرامايدى.
– قاي ەلدە بولسا دا سوت تاۋەلسىز ارەكەت ەتۋ كەرەك. سوت تورەلىگىندە ادىلەتتىلىك قاعيدالارى, ستاندارتتارى باستى ورىندا تۇرۋى كەرەك. حانشايىم ديانانىڭ كولىك اپاتىندا جۇرگىزۋشى ىشىمدىك ىشكەن كۇيدە كولىك باسقاردى. سالدارىنان كولىك زۋلاعان كۇيى كوپىردەن وزەنگە قۇلادى. مۇنداي ىستەردى تەرگەۋ وتە كۇردەلى. سەبەبى ناقتى فاكتىلەر جەتىسپەگەندە, ايعاقتار تابىلماعان كەزدە تەورياعا جۇگىنەسىڭ. ونداي تەوريالار ونشاقتى بولۋى مۇمكىن جانە ونىڭ ءبارى شىندىقپەن جاناسىپ جاتادى, – دەيدى بەرنەتت مىرزا. ول الدىڭعى توراعا ارقىلى استانا سوتى تۋرالى ۇنەمى ماعلۇمات الىپ, حاباردار بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ءبىزدىڭ ەلگە قاتىستى ويىمەن دە ءبولىستى.
– مەن قازاقستانعا ءار كەلگەن سايىن ەلدىڭ وزىندىك دامۋ جولىنا تۇسكەنىن كورەمىن. حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ جاس مۇشەسى رەتىندە جان-جاقتى دامۋعا تالپىنىپ كەلە جاتقانى اڭعارىلادى. انگليادا جۇرگەندە قازاقستاندى لوندونعا قاراعاندا سۋىق, تاۋلى, وزەندى ەل دەپ ەلەستەتەتىنمىن. راسىندا, العاش كەلگەندە دالا تابيعاتى وتە كەرەمەت اسەر قالدىردى. اسىرەسە ەركىن دالادا قالىقتاعان قىراندى كورگەندە ەرەكشە تاڭداندىم. انگليادا مۇنداي كورىنىستى كەزدەستىرۋ مۇمكىن ەمەس, – دەيدى لورد بەرنەتت.
ال حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعىنىڭ توراعاسى توماس كريۋممەل جاستىق شاعىنا وي جۇگىرتىپ, كەزىندە راديو جۇرگىزۋشىسى بولۋدى ارمانداپ, جۋرناليستيكا ماماندىعىن وقىعانىن اڭگىمەلەدى. سول ارماننىڭ جەتەگىمەن جۋرناليستىك زەرتتەۋلەرگە قىزىعىپ, اسىرەسە ساياحات كەزىندەگى جولجازبا كىتاپ جازباق تا بولعان ەكەن. دەگەنمەن ول اقىر اياعى زاڭگەرلىككە بەت بۇرىپ, بۇگىنگى بيىگىنە جەتكەنشە وسى سالانىڭ ىستىق-سۋىعىنا ابدەن توزگەن. «گەرمانيادا سوت سالاسىندا جۇمىس ىستەسەڭ كەيىن كەز كەلگەن زاڭ ورگانىندا ەڭبەك ەتۋگە مۇكىندىك مول. بىراق مەن اربيتراجدىق سوت بولۋعا دەيىن زاڭگەرلىكتىڭ ۇلكەن جولىن ءجۇرىپ ءوتتىم جانە ۇزاق دايىندالدىم. كوپ ىزدەندىم», دەگەن كريۋممەل مىرزا ەلىمىز جايلى اسەرىن دە ايتا كەتتى.
ول قازاقستاننىڭ قازىرگى جەتىستىگىن «دەيىن جانە كەيىن» دەگەن فورمامەن ءتۇسىندىرىپ بەردى. ياعني ايىرماشىلىق ايتارلىقتاي ەكەنىن جەتكىزدى. وسىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىن ماقتان ەتەتىنىن جانە قازاق پەن نەمىس ۇلتىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ءبىر ىستىق ىقىلاسىنىڭ بارىن سەزىنەتىنىن تەبىرەنە اڭگىمەلەدى. ول سەزىمدى وسىنداعى جانە كەزىندە گەرمانياعا كوشىپ كەتكەن نەمىستەردىڭ جىلىشىرايلى پەيىلدەرى ارقىلى اڭعارا العانىن ايتىپ بەردى. جالپى, ءبىزدىڭ ەلدىڭ كەيىنگى جىلدارى جەتكەن جەتىستىكتەرى كوڭىل قۋانتارلىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«احقو سوتى جانە حتو-نىڭ پروتسەدۋرالىق جانە پراكتيكالىق كەزەڭدەرى مەن مەرزىمدەرى» سەسسياسىنىڭ بارىسىندا قاتىسۋشىلار تالاپ-ارىز بەرۋدەن باستاپ, سوڭعى شەشىم قابىلداعانعا دەيىنگى ءىستى قاراستىرۋ ۇدەرىسىنىڭ قالاي جۇزەگە اساتىندىعىمەن تانىستى. سونداي-اق احقو سوتى مەن حتو وكىلدەرى جانە ءىس جۇرگىزۋدە تاجىريبەسى مول سپيكەرلەر قىزىقتى دا پايدالى مالىمەتتەرىن ۇسىندى. سپيكەرلەر قاتارىندا «GRATA International» قىتاي ءوفيسىنىڭ باسشىسى گۇلنار نۇركەەۆا, حتو تورەشىلەر پانەلىنىڭ مۇشەسى سەرگەي ۆاتاەۆ جانە «Tukulov Kassilgov Shaikenov Disputes»-ءتىڭ باسقارۋشى سەرىكتەسى باقىت تۇقۇلوۆ ءسوز سويلەپ, ءىس جۇرگىزۋدىڭ قىر-سىرىمەن ءبولىستى.
احقو سوتى مەن حتو قىزمەتىن 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان جۇرگىزىپ كەلەدى. وسى التى جىلدىڭ ىشىندە ينۆەستيتسيالارعا بايلانىستى 2 600-دان استام ءىس قارالىپ, داۋلاسۋشى تاراپتاردىڭ تالابى 100 پايىز قاناعاتتاندىرىلىپتى.
«استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى كوممۋنيكاتسيالار جانە ءىس-شارالار ءبولىمىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە بيزنەس جۇرگىزەتىن 28 ەلدىڭ ينۆەستورلارى وزدەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق داۋلارىن احقو سوتى مەن حتو-دا شەشۋ ءۇشىن 10 مىڭنان اسا ىسكەرلىك كەلىسىمشارتىنا احقو سوتى مەن حتو-نىڭ ۇلگىلىك ەسكەرتپەلەرىن قوستى. بۇل شارتتاردىڭ ەداۋىر بولىگى شەتەلدەردەن قازاقستانعا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا باعىتتالعان. وسىعان وراي احقو سوتىندا كليەنتتەردىڭ مۇددەلەرىن ءبىلدىرۋ قۇقىعىمەن دۇنيەجۇزىنىڭ 30 ەلىنەن (34 يۋريسديكتسيا) 618 زاڭگەر تىركەلگەن.
– احقو سوتى مەن حتو-نىڭ استانا جانە الماتى قالالارىندا, سونداي-اق قازاقستاندا بيزنەس جۇرگىزەتىن ينۆەستورلاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ەۋرازيانىڭ ازەربايجان, ارمەنيا, گرۋزيا, قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇركيا, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان سەكىلدى ەلدەرىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەڭسەلەرى بار. سونىمەن قاتار جاقىندا احقو سوتى مەن حتو قىتاي استاناسى بەيجىڭدە دە الەمدىك دەڭگەيدەگى كەڭسەسىن اشتى. جاھاندىق ينۆەستورلار ەۋرازياداعى كوممەرتسيالىق داۋلاردى شەشۋدە احقو سوتى مەن حتو-عا ارتىقشىلىق بەرەدى. اتالعان ينستيتۋتتار – ولاردىڭ قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋىندا شەشۋشى فاكتور بولىپ وتىر, – دەيدى «استانا» حقو كوممۋنيكاتسيالار جانە ءىس-شارالار ءبولىمىنىڭ باسشىسى اقبوتا باتىرحان.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك, احقو سوتى – ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىنە كىرمەيتىن تاۋەلسىز زاڭدى تۇلعا. ونىڭ وزىندىك پروتسەسسۋالدىق نورمالارى اعىلشىن جالپى قۇقىعى مەن حالىقارالىق وزىق ءىس-تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن.