شىمكەنتتىڭ شىرايى كىردى

ۇيىمداستىرۋشىلار مۇنداي اكتسيا­نىڭ تەك تازالىققا عانا ەمەس, حالىق­تىڭ مادەني ساناسىن وياتۋعا دا پايداسى زور ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن, تازا­لىق ءىس-شاراسىنا قاتىسقان مەكتەپ وقۋ­شىلارىنا قورشاعان ورتانى قورعاۋ كەرەكتىگىن, ەكولوگياعا زيان كەلتىرمەۋ – ادام ءومىرىن ساقتاۋمەن بىردەي ەكەنى ءتۇسىندىرىلدى.

ءبىر قۋانتارلىعى كوكتەم شىعا باس­تالعان «تازا قازاقستان» اكتسياسىندا تەك ەرىكتى جاستار عانا ەمەس, زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە, قاريالار دا قاراپ جاتپاي قولدارىنا كۇرەك, كەتپەن ۇستاپ, قالا ىشىندەگى كوشە, ساياباق, گۇلزار, تاعى دا باسقا ورىنداردىڭ اينالاسىن كۇل-قوقىستان تازالاۋعا كىرىستى. اكتسيا جىل بويى جالعاساتىندىقتان ءالى دە ەلدىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارى كوپكە ۇلگى كورسەتىپ, ەڭبەكتىڭ كورىگىن قىزدىرۋعا ءازىر ەكەنىن ايتىپ جاتىر.

وسىناۋ تازالىق اكتسياسى اياسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە ارىق-اتىزداردىڭ, كوشە بويىنداعى يرريگاتسيالىق جۇيەلەردىڭ ءىشى كۇل-قوقىستان, ءتۇرلى تۇرمىستىق قال­دىقتاردان تازارتىلدى. مۇنىڭ قالا ەكولوگياسىنا ماڭىزى ەرەكشە. ويتكەنى كۇز-كوكتەمدە جاڭبىر جاۋسا كوشە بويىنداعى سۋاعارلار تولىپ, ول سىرتقا اعىپ, جولاۋشىلارعا دا, كولىككە دە ىڭعايسىز جاعداي تۋدىرادى. ال ەندى كوپتەگەن ارىق كوزى اشىلعان سوڭ جاۋىندى كۇندە يرريگاتسيالىق جۇيەلەردە سۋ تولىپ قالمايدى.

سونىمەن قاتار ساياباقتار مەن گۇل­زارلاردىڭ اينالاسىنداعى بار قوقىس سىرتقا شىعارىلىپ, ارتىق وسكەن بۇتا-شوپتەرى وتالىپ, اعاش تۇپتەرى اكتەلىپ, قالانىڭ كوركى بولعان سايالى مەكەندەردىڭ رەڭى كىرىپ قالدى. تال-تەرەگى جايقالعان دەمالىس ايماقتارىن تازالاپ تۇرۋدىڭ دا وزىنشە ءمانى زور. سەبەبى جاسىل جەلەكتى القاپتار ءوندىرىسى ورىستەگەن, كۇن ساناپ كاسىپورىن قاتارى كوبەيىپ كەلە جاتقان الىپ مەگاپوليستىڭ وكپەسى ىسپەتتى. سول سەبەپتى, ساياباقتاردى جىل ون ەكى اي كۇتىپ ۇستاۋ, جاسىل جەلەك قاتارىن كوبەيتۋ, شاھار ەكولوگياسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ونىڭ ۇستىنە كۇن ىستىق كەزدە سالقىن جەر ىزدەپ, دامىل تاباتىن قولايلى ورىن – ساياباقتار. ونىڭ تازالىعىنا كوڭىل ءبولۋ تەك اكىمدىكتىڭ ەمەس, بارشا تۇرعىننىڭ مىندەتى بولسا كەرەك-ءتى.

وسى رەتتە بۇعان دەيىن اتقارىلعان شارۋالارعا قىسقاشا توقتالساق, جوعارى وقۋ ورىندارى, تەحنيكالىق, كاسىپتىك ورتا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ جاستارى اربات گۇلزارى ايماعىندا ء«وز ەلىن سۇيەتىن ونەگەلى ۇرپاق» تاقىرىبىندا فلەشموب ۇيىمداستىرىپ, وسىناۋ ءىس-شارا بارىسىندا مەكتەپتەردىڭ اۋلاسى مەن اينالاسى تازالاندى. ال ء«مولدىر بۇلاق» اپتالىعىنداعى سەنبىلىككە قاتىسۋشىلار قالا اۋماعىنداعى سۋ قويمالار مەن وزەن-كولدەردىڭ جاعالاۋىنداعى شاشىلىپ جاتقان قوقىستاردى تازالاپ شىقتى.

جالپى, تازالىق ءىس-شاراسىنا قالا تۇرعىندارىنان 142 مىڭنان اسا ادام قاتىسىپ, جەتى مىڭعا جۋىق تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى. ناۋقان بارىسىندا 6 مىڭ شارشى مەتردەن اسا كوشە, 5 مىڭ شارشى مەتر اياقجول, 724 شارشى مەتر يرريگاتسيالىق جۇيە, كانال مەن ارىقتار تازالانىپ, ناتيجەسىندە 6 مىڭ تونناعا جۋىق قوقىس شىعارىلدى. قوقىستاردى تازالاۋمەن بىرگە سىرلاۋ, اكتەۋ, رەتتەۋ جۇمىستارى دا قاتار اتقارىلدى. بۇگىنگە دەيىن ىسكە اسىرىلعان تازالىق اكتسياسى كەزىندە 128 مىڭنان اسا اعاش بۇتالىپ, 12 مىڭداي تال كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى. سونداي-اق مەگاپوليستىڭ 40 مىڭ شارشى مەتر اۋماعىنا 1 ملن تۇپتەن اسا قىزعالداق گ ۇلى ەگىلدى.

شىمكەنت قالاسىنىڭ قالالىق جايلى ورتانى دامىتۋ باسقارماسى كوگالداندىرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى اۋەسبەك وپابەكتىڭ ايتۋىنشا, تازالىق اكتسياسىنىڭ بەلسەندى وتۋىنە قالاداعى ەرىكتى جاستار كوپ كومەگىن تيگىزىپتى. سونىمەن بىرگە مامان جىل سوڭىنا دەيىن «تازا قازاقستان» اكتسياسى بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلگەنىن جەتكىزدى. ءار اپتالىققا ارنالىپ ءتۇرلى تاقىرىپتا سەنبىلىك جۇمىستار بەلگىلەنگەن. ماسەلەن, «مەنىڭ تازا اۋلام» ­­اپتالىعىندا كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ تۇر­عىن­دارى ءوز اۋلالارىنىڭ تازالىعىنا ارنايى سەنبىلىك ۇيىمداستىرىپ جاتىر. الداعى شىلدە ايىندا قالاداعى بادام, قوشقاراتا سەكىلدى وزەن جاعالاۋلارىن تازالاۋ ماقساتىندا سەنبىلىكتەر وتكىزۋ جوسپارلانعان.

ءوز كەزەگىندە قالا تۇرعىنى, زەينەت دەما­لىسىنداعى ەڭبەك ارداگەرى ءاليما بەكسەيىتوۆا شاھارداعى ورتالىق سايا­باعىنا دەمالىپ, تازا اۋامەن تىنىس­تاۋ­عا ءجيى كەلەدى ەكەن. بيىلعى اتقا­رىلعان تازالىق جۇمىستارىنا ءدان ريزا ەكەنىن ايتادى. «مۇنداي سەنبىلىكتەردىڭ ساياباقتار كۇتىمىنە پايداسى زور. سەبەبى وسىندا دەمالۋعا كەلگەن ادامدار اينالا جاسىل جەلەككە ورانعان تابيعاتتىڭ ورتاسىندا وتىرسا, كوڭىل كۇيلەرى كوتەرىلىپ, جۇيكە جۇيەسىنىڭ دە ءبىر ءسات تىنىشتالۋىنا كۇشتى اسەرى بار», دەيدى بۇرىن دارىگەر بولعان ءاليما اپامىز.

شىمكەنت