وتكەن اپتادا قازاقستاننىڭ قارجى سالاسىندا ءبىر قاراعاندا قاتارداعى دا قالىپتى, ال ءىس جۇزىندە وتە ماڭىزدى وقيعا بولدى: Standard&Poor's حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى جۋىردا عانا قارىزدارىن قايتا قۇرىلىمداۋدان وتكەن اليانس بانكىنىڭ رەيتينگتەرىن ءوسىردى. بۇل وقيعانىڭ قازاقستاننىڭ بۇكىل ەكونوميكاسى ءۇشىن قانداي ماڭىزى بار ەكەندىگى تۋرالى وسىناۋ قارجى ۇيىمى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ماقسات قاباشەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ماقسات راقىمجان ۇلى, بىرىنشىدەن, ءبىزدىڭ قۇتتىقتاۋىمىزدى قابىل الىڭىز. ءسىزدىڭ بانك ءۇشىن حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ بۇل باعاسى نەنى بىلدىرەدى, ول اتاپ ايتقاندا, شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ, تۇتاستاي العاندا بانك ءۇشىن جانە قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن قاتىناستارىنىڭ وزگەرۋىندە قانداي ءرول اتقارادى؟
– قۇتتىقتاۋىڭىز ءۇشىن راحمەت, ءبىز شىن مانىندە مۇنداي جاڭالىق ءۇشىن وتە قۋانىشتىمىز. ءوزىڭىز ءبىلىپ وتىرسىز, Standard&Poor's بىزگە ۇزاق مەرزىمدى كونتراگەنتتىڭ نەسيەلىك رەيتينگىن وزگەرتىپ, ونى “ۆ-”-عا دەيىن جانە قىسقا مەرزىمدى كونتراگەنتتىڭ نەسيەلىك رەيتينگىن “س”-عا دەيىن ءوسىردى. سونىمەن بىرگە بانككە ۇلتتىق شكالا بويىنشا “kzBB-” دەڭگەيىندە رەيتينگ بەرىلدى. رەيتينگتەر بويىنشا بولجام – “تۇراقتى”. تاياۋداعى ۋاقىتتا ءبىز باسقا حالىقارالىق اگەنتتىكتەردىڭ جاڭا رەيتينگتەر بەرۋىن كۇتىپ ءجۇرمىز. قازىرگى كەزدە بانك ءۇشىن قانداي دا ءبىر كۇتپەگەن جايتتەر بولۋى مۇمكىن ەمەس, بىزدە ءبارى بولجانعان جانە بىرنەشە جىلعا الدىن الا جوسپارلانعان. وسىنىڭ ءبارى – كوپتەن كۇتكەن تۇراقتىلىعىمىز دا, اسا بەدەلدى رەيتينگ اگەنتتىگى وسىندايلىق جوعارى باعالاعان بولاشاققا دەگەن سەنىمدىلىگىمىز دە – تىكەلەي مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزگەن تابىستارىمىز ەكەنىن ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى. ءتىپتى, اگەنتتىكتىڭ ءوزى دە اليانس بانكىنە جاڭا رەيتينگتەردىڭ بەرىلۋىنە تۇسىنىكتەمە جاساعاندا اليانس بانكى رەيتينگىنىڭ دەڭگەيىنە ونىڭ 100% مەملەكەتكە تيەسىلى جانە ۇكىمەت اتىنان ءىس-قيمىل جاسايتىن “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات مەمقورىمەن تىعىز بايلانىستا بولۋى وڭ ىقپال ەتكەنىن اتاپ كورسەتكەن. Standard&Poor's ۋاقىت وتە كەلە اليانس بانكىنىڭ بانك قىزمەتى رىنوگىنداعى – بولشەك-ساۋدا جانە شاعىن بيزنەس سەگمەنتىندەگى ۇستانىمى نىعايۋى ءتيىس دەپ سانايدى. قازىرگىدەي كۇردەلى ۋاقىتتا مۇنداي وڭ دا وپتيميستىك باعانى ءبىز قىمباتقا بالايمىز, اگەنتتىك ماماندارىنا بانكتە ازىرلەنگەن دامۋ ستراتەگياسى ۇناعانىنا وتە قۋانىشتىمىز.
– الايدا اگەنتتىكتىڭ تۇسىنىكتەمەسىندە كەلەڭسىز جايتتەر: ءبىرىنشى كەزەكتە قورجىننىڭ جارتىسىنان استامىن قۇرايتىن پروبلەمالىق نەسيەلەردىڭ توتەنشە جوعارى ۇلەسى تۋرالى دا ايتىلعان عوي؟
– البەتتە, ءبىز ءوزىمىز وپتيميزمگە دە, پەسسيميزمگە دە سالىنا المايمىز, ءبىز ءار نارسەگە ناقتىلىقپەن قاراۋعا ءتيىسپىز. ال احۋال مىناداي, بىزگە پروبلەمالىق قورجىنمەن جۇمىس ىستەپ, پروۆيزيالاردى بوساتۋ, بانكتىڭ ءوز كاپيتالىن ۇلعايتۋ كەرەك. بۇگىنگى كەزگە دەيىن اتقارىلعانى – قارىزدىڭ قايتا قۇرىلىمدالۋى جۇرگىزىلدى, قۇرىلىم وڭتايلاندىرىلدى, جەكە تۇلعالاردى دا, بيزنەستى دە نەسيەلەۋ جالعاستىرىلدى, دەپوزيتتىك بازا بىرتىندەپ ۇلعايىپ كەلەدى – مۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ودان ءارى دامۋىمىز ءۇشىن باستاپقى الاڭ عانا. ءبىز توقتاپ قالماق ەمەسپىز. ءبىزدىڭ بولجامىمىز ۇستامدى دا سەنىمدى: ءبىز ەشقانداي دا سەكىرىستى كۇتپەيمىز, رىنوكتا اگرەسسياشىل ساياسات جۇرگىزبەك ەمەسپىز – ءبىز تاۋەكەلدەردى سارابدالدىقپەن باعالاپ, قول جەتەتىن ماقساتتاردى تاڭداپ الا وتىرىپ, وسى زامانعى الەمدە بانك قالاي جۇمىس ىستەۋگە تيىس بولسا, سولاي جۇمىس ىستەپ كەلەمىز.
– سولاي بولسا-داعى پروبلەمالىق نەسيە قورجىنى تۋرالى سۇراعىم كەلەدى – جۋىردا باسپاسوزدە سىزدەر ميلليارد دوللار دەرلىك قارىزدى ەسەپتەن شىعارىپ, كەشىرەدى دەگەن اقپارات پايدا بولدى...
– بالكىم, جاي عانا ءبىر ءتۇسىنبەستىك تۋعان بولار. قارىزدى قانداي دا ءبىر كەشىرۋ تۋرالى قازىر ءسوز بولمايدى. قارجى سالاسىندا جالپى “قارىزدى كەشىرۋ” دەيتىن تۇسىنىك جوق. ەگەر ءسىزدىڭ كليەنتىڭىز بانكروت بولسا, نەمەسە ەڭسەرۋگە بولمايتىن, فورس-ماجور دەيتىن جاعدايعا وراي, قارىزدى نەمەسە ونىڭ ءبىر بولىگىن تالاپ ەتۋ مۇمكىن بولمايتىن احۋال قالىپتاسىپ جاتادى. بىزگە دە, ايتا كەتەيىك, قايتا قۇرىلىمداۋ ۇدەرىسىندە ەشكىم ەشتەڭەنى كەشىرگەن ەمەس – زايمنىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋ, ديسكونتتى قولدانۋ ارقىلى قارىز سالماعىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ءتۇرلى تەتىكتەر قولدانىلدى – بىراق بۇل قارىزدى “ەسەپتەن شىعارۋ” ەمەس, بۇل قايتا قۇرىلىمداۋدىڭ ناق ءوزى. سوندىقتان دا ءبىز وتەۋگە بايلانىستى پروبلەما تۋىنداعان كليەنتتەرگە قايتا قۇرىلىمداۋ رەسىمىنەن ءوتۋدى ۇسىنامىز – جەكە تۇلعالار ءۇشىن دە, سونداي-اق شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن دە قاجەت تۇتاس باعدارلامالار ازىرلەنىپ, ارەكەت ەتۋدە. ءبىز كليەنتتەرمەن, ول “اياعىنان تۇرا الىپ”, وتەۋ كەستەسىنە ورالۋى ءۇشىن بارلىق مۇمكىن بولاتىن جاعدايلاردى جاساي وتىرىپ, دەربەس جۇمىس ىستەيمىز: پايىزدىق ستاۆكالاردى تومەندەتەمىز, پەنيا مەن ايىپپۇلدى ەسەپتەن شىعارامىز, مەرزىمدى ۇزارتامىز. الايدا پروبلەمالىق نەسيەلىك قورجىنمەن جۇمىس ءبىر كۇنگە دە كىدىرتىلمەيدى جانە توقتاتىلمايدى. ال ەندى ميلليارد دوللار دەرلىك قارىزدى ەسەپتەن شىعارۋعا كەلەتىن بولساق, بۇل ەندى تازا بۋحگالتەرلىك رەسىم – ءبىز بالانس ءۇشىن ەسەپتەن شىعارۋ عانا بولماسا, بانكتىڭ زالالىنا ەشقانداي ەسەپتەن شىعارۋعا بارمايمىز. بۇل ەسەپتەن شىعارۋ بانكتىڭ وزىنە, ونىڭ ەسەپتىلىگىنە قاتىستىلىقتى عانا بىلدىرەدى – پروبلەمالىق نەسيەلەردىڭ وزدەرى بالانستا ءىلىنىپ تۇرماۋى ءۇشىن سولاي ەتۋ كەرەك, ال ەندى مۇنداي پروبلەمالىق كليەنتتەرمەن جۇمىستى ءبىز ەش دوعارمايمىز. رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى” زاڭىنىڭ 37-بابىنا سايكەس بانكتەردىڭ قارىز الۋشىلارعا كرەديتتىك شارتتاردى ويداعىداي اتقارماعانى جونىندە بانكتىڭ تالاپتارىنا كەلىسپەۋشىلىك جانە تالاپ ەتۋ وتىنىشتەرىنە مەرزىمى وتكەندىك تارالمايدى.
اڭگىمەلەسكەن دامير سادىقانوۆ.